Osmanlı Dağılma Dönemi — Test 11

Doğru cevap: B — I ve II

II. Mahmud, Divan-ı Hümayun'u kaldırıp Avrupa'daki bakanlıklara benzeyen nazırlıkları kurmuş; 1826'daki Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'na son vererek Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni orduyu oluşturmuştur. III. yargı ise onun dönemine ait değildir: verginin gelire göre alınması ve askerlik hizmetinin belirli bir süreye ve yönteme bağlanması, 1839'da Abdülmecid Dönemi'nde okunan Tanzimat Fermanı'nın hükümleridir. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılarak yeni bir ordunun kurulması

Yeniçeri Ocağı'nın 1826'da kaldırılması, padişahın yetkisini sınırlamak bir yana, yenilikleri engelleyen askerî gücün ortadan kaldırılarak merkezî otoritenin güçlenmesini sağlamıştır; bu yüzden yetki sınırlaması kanıtı olamaz. 1808 Sened-i İttifak, padişahın taşradaki güçlerle karşılıklı yükümlülük altına girdiği ilk belge sayılır; Tanzimat Fermanı'nda padişahın kendi koyduğu kurallara uyacağını bildirmesi de aynı yönde bir adımdır. Kanun-i Esasi ile yasama görevinin bir meclise verilmesi ve 1909 değişiklikleriyle hükûmetin padişaha değil meclise karşı sorumlu duruma getirilmesi, sınırlamanın en somut aşamalarıdır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Balta Limanı Antlaşması (1838) — Duyun-u Umumiye İdaresi'nin kurulması

1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması, İngiliz tüccarlarına iç ticarette yerli tüccarlarla aynı koşulları tanıyan ve yerli üretimi zora sokan bir ticaret düzenlemesidir; Duyun-u Umumiye İdaresi ise 1881'de, dış borçların ödenememesi üzerine alacaklı devletlerin temsilcilerinden kurulmuştur, dolayısıyla eşleştirme yanlıştır. Hünkâr İskelesi'nin gizli maddesiyle Osmanlı, Rusya'nın isteği hâlinde Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatmayı kabul etmişti; 1841 Londra Sözleşmesi bu ayrıcalığı sona erdirip Boğazları çok taraflı bir düzenlemeye bağladığından B ve D doğrudur. Kütahya Antlaşması'yla da Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Girit'in yanında Suriye ile Adana verilmiştir. Cevap E.

Doğru cevap: A — Paris Antlaşması

Kırım Savaşı, 1856'da imzalanan Paris Antlaşması ile sona ermiş; bu antlaşmayla Karadeniz tarafsız sayılmış ve Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti kabul edilerek toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin güvencesine alınmıştır. Berlin Antlaşması 1878'de, Ayastefanos'un yerini almak üzere imzalandığından yirmi yıl sonrasına aittir; bu yüzden B ve D elenir. Hünkâr İskelesi ise 1833'te Mısır sorunu sırasında Rusya ile yapılmış bir ittifak antlaşmasıdır, bir savaşı bitirmemiştir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Antlaşmanın yerini kısa süre sonra Berlin Antlaşması'nın alması

Ayastefanos, Rusya'ya Balkanlarda çok geniş kazanımlar sağlıyor ve özellikle sınırları Ege'ye uzanan Büyük Bulgaristan'ı kuruyordu; bu durum İngiltere ve Avusturya-Macaristan'ın çıkarlarına aykırı olduğu için yoğun tepki doğmuş ve aynı yıl toplanan kongrede imzalanan Berlin Antlaşması metnin yerini almıştır. Antlaşmanın geçersiz kalması Osmanlı'nın direnişinden değil, büyük devletlerin dengesinden kaynaklandığı için A ve E yanlıştır; Osmanlı bu savaşı ağır biçimde kaybetmiştir. Berlin ile Bulgaristan küçültülmüş, buna karşılık Kıbrıs'ın yönetimi İngiltere'ye bırakılmış ve Ermeni meselesi uluslararası bir sorun hâline getirilmiştir. Cevap C.