Karma Dil Bilgisi — Test 9

Doğru cevap: A — Kahvaltıdan sonra kardeşini gönülden affetti.

Ünlü düşmesi, sözcük birleşirken ya da ek alırken bir ünlünün eriyip gitmesidir; ünsüz türemesi ise aslı çift ünsüzle biten Arapça kökenli sözcüklerin “etmek, olmak” gibi yardımcı fiillerle birleşirken ünsüzünü ikizleştirmesidir. A'da “kahve + altı” birleşmesinde -e ünlüsü düştüğü için “kahvaltı”da ünlü düşmesi, “af + etti” birleşmesinde f ikizleştiği için “affetti”de ünsüz türemesi vardır; iki olay bir aradadır. B ve D yalnızca ünlü düşmesi içerir: “burun” ve “ağız” sözcükleri iyelik eki alınca orta hecedeki ünlü düşmüş, “burnuna” ve “Ağzını” biçimleri doğmuştur; bu cümlelerde türeme yoktur. C ve E ise yalnızca ünsüz türemesi taşır: “zan + etti” ve “his + etti” birleşmelerinde ünsüz ikizleşmiştir, ancak düşen bir ünlü yoktur. Cevap A.

Doğru cevap: D — IV numaralı sözcük durum bildiren bir zarftır.

Zarfın türü, yükleme sorulan soruyla belirlenir: durum zarfı “nasıl?”, miktar zarfı “ne kadar?” sorusuna yanıt verir. “Saatlerce” sözcüğü “ne kadar / ne kadar süre bekliyordu?” sorusuna karşılık geldiği için miktar-zaman bildirir, durum zarfı değildir; bu yüzden D yanlıştır. A doğrudur: “kuzeyindeki” sözcüğü kuzey + -i (iyelik) + -n- + -de (bulunma) + -ki biçiminde çözümlenir. B ve E birbirini destekler: “çıkanlar” -an sıfat-fiiliyle kurulup ad gibi kullanılmıştır ve “Kasabanın kuzeyindeki tepeye çıkanlar” öbeği cümlenin öznesidir. C de doğrudur, “seyretmek” -mek ekiyle kurulmuş bir isim-fiildir. Cevap D.

Doğru cevap: D — Kapının önünde kimseyle karşılaşmadım. (geçişli yüklem – belirtisiz nesne)

Bir fiilin geçişli sayılabilmesi için yükleme “neyi / kimi” sorusunun sorulabilmesi gerekir; “karşılaşmak” bu soruyu almayan geçişsiz bir fiildir, üstelik D'deki “kimseyle” sözü vasıta-birliktelik bildirdiği için nesne değil zarf tümlecidir. Böylece D'de verilen iki niteleme de tutmaz. A doğrudur: “silinmiş” yüklemi -in ekiyle edilgen yapılmış, işi yapan söylenmediği için “Bütün pencereler” sözde özne durumuna geçmiştir. B de doğrudur, “mektuplaştı” -ş ekiyle kurulmuş işteş bir fiildir ve nesne almaz. C'de “biletlerini” belirtme eki aldığı için belirtili nesne, “görevliye” yönelme eki aldığı için dolaylı tümleçtir; E'de ise iş öznenin kendisi tarafından yapıldığı için yüklem etken, belirtme eki almayan “hiçbir şey” ise belirtisiz nesnedir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Evin kapısı sabaha kadar açık kaldı.

Belirtme durumu eki (-ı, -i, -u, -ü) nesneyi belirli kılar ve yükleme “neyi / kimi” sorusu sorularak bulunur; aynı biçimdeki ek iyelik eki olarak da kullanılabildiği için ikisinin ayırt edilmesi gerekir. E'deki “kapısı” sözcüğündeki -sı, “evin” tamlayanına bağlanan üçüncü tekil kişi iyelik ekidir; cümlede belirtme eki almış hiçbir sözcük yoktur, çünkü “kalmak” geçişsizdir ve nesne almaz. A, C ve D'de “Kapıyı”, “Mektubu”, “arabayı” sözcükleri doğrudan belirtme eki almış belirtili nesnelerdir. B en güçlü çeldiricidir: “Çantasını” sözcüğü önce iyelik ekini (-sı), sonra kaynaştırma ünsüzüyle birlikte belirtme ekini (-nı) aldığı için bu cümlede de belirtme eki bulunur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Bizim eski araba bozuldu, seninki hâlâ çalışıyor.

İlgi zamiri, bir adın yerini tutan ve ad tamlamasında tamlananın yerine geçen -ki ekidir; niteleme sıfatı ise bir varlığın nasıl olduğunu bildiren sıfattır. B'de “seninki” sözü “senin araban” anlamındadır ve tamlananın yerini tuttuğu için ilgi zamiridir; aynı cümledeki “eski” de “araba”yı niteleyen bir niteleme sıfatıdır, böylece iki koşul da sağlanır. A ve D'deki “Bahçedeki”, “Masadaki” sözlerindeki -ki ise kendisinden sonra gelen adı belirttiği için zamir değil sıfattır; ayrıca bu cümlelerdeki “bütün” bir belgisiz sıfattır, niteleme sıfatı değildir. C'de “Kırmızı” niteleme sıfatıdır ama cümlede ilgi zamiri yoktur; E'de ise “Onunki” ilgi zamiridir, buna karşılık niteleme sıfatı bulunmaz. Cevap B.

Doğru cevap: E — Temel cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.

Dolaylı tümleç yönelme, bulunma ya da ayrılma eki alır ve “kime, nerede, nereden” gibi sorulara yanıt verir; bu cümlede böyle bir öge yoktur. “Telefonla” sözü “neyle / nasıl aradı?” sorusuna karşılık geldiği için vasıta bildiren zarf tümlecidir, dolayısıyla E söylenemez. B doğrudur: yan cümleciğin yüklemi “açıklanınca” sözcüğüdür ve fiile gelen -n eki işi yapanı belirsizleştirdiği için çatı edilgendir. C de doğrudur, “aradı” yüklemine “arayan kim?” ve “kimi aradı?” sorularının ikisi de sorulabilir. Cümlede zarf-fiille kurulmuş bir yan cümlecik bulunduğu için A, belirtme eki almış “birbirlerini” zamiri nesne olduğu için D doğrudur. Cevap E.