Paragraf — Test 7

Bir kentte bisiklet yolu yapmak, asfalta boya çekmekten ibaret değildir. Yolun kesintisiz olması, yani okulla, pazarla, otobüs durağıyla birleşmesi gerekir; kopuk kopuk çizilen şeritler kimseyi selesine oturtmaz. Ayrıca yolun kenarında gölge veren ağaçlar, güvenli park yerleri ve iyi bir aydınlatma bulunmalıdır. Sürücülerin bu şeritleri park alanı sanmasını önleyecek fiziksel ayırıcılar da şarttır. Bütün bunlar sağlandığında bisiklet, spor aracı olmaktan çıkıp gündelik bir ulaşım seçeneğine dönüşür; sağlanamadığında ise pahalı bir süs olarak kalır. Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak söylenmiş olabilir?

• A)Bisikleti gündelik yaşamda kullanmak insan sağlığını nasıl etkiler?
• B)Kentlerde otomobil trafiği neden her yıl artmaktadır?
• C)Bisiklet yolları dünyada ilk kez nerede yapılmıştır?
• D)Bir kentte bisiklet yollarının işlevli olması için neler gerekir?
• E)Bisiklet sürücüleri trafikte hangi kurallara uymalıdır?

Atölyesine girdiğimde masanın üstünde onlarca küçük kâse gördüm; her birinde başka bir renk vardı. Boyalarını kendisi hazırlıyor, taşları elle öğütüyordu. “Hazır tüpten sıkılan renk benim değil.” dedi. Bir yaprağın damarını çizmek için kimi zaman bir haftasını verdiğini, işini bitirmediği sürece kimseye göstermediğini anlattı. Sergi açmayı, ödül almayı düşünmüyordu; öğrencilerine de aynı sabrı kazandırmaya çalışıyordu. Odanın duvarında yalnızca tek bir çalışma asılıydı, o da yıllar önce ustasının ona armağan ettiği bir sayfaydı. Bu parçada sözü edilen sanatçıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Yapıtlarını satmayı reddettiği için geçim sıkıntısı çektiği
• B)Üretimin her aşamasını kendi emeğiyle yürüttüğü
• C)Yeni tekniklere karşı çıkarak geleneği olduğu gibi koruduğu
• D)Öğrencilerini kendi üslubunu sürdürmeye zorladığı
• E)Ustasının çalışmalarını kendininkilerden üstün gördüğü

Kırk yıldır çeviri yapıyorum; ilk yıllarda sözcüklerin peşinden koşardım, şimdi cümlenin soluğunu arıyorum. Bir metni Türkçeye aktarırken kendimi yazarın yerine koymuyorum, onun sesini duyabileceğim bir uzaklıkta duruyorum. Beğenilen çevirilerim oldu, ama en çok yeniden gözden geçirdiklerimi severim. Genç arkadaşlar bana sık sık hızı soruyor; oysa çeviride hız, ancak metni tanıdıktan sonra kazanılır. Ben hâlâ her sabah, çevireceğim bölümü önce yüksek sesle okurum. Kulağıma yerleşmeyen bir cümleyi kâğıda geçirmem. Bu sözleri söyleyen kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Çeviride hızlı çalışmanın niteliğe her durumda zarar verdiğini savunduğu
• B)Yazarın üslubunu bütünüyle kendi üslubuna dönüştürdüğü
• C)Genç çevirmenlerin çalışmalarını yetersiz bulduğu
• D)Sözcüğü sözcüğüne aktarmayı temel ilke edindiği
• E)Metne yaklaşırken sesi ölçüt alan bir yöntem geliştirdiği

Belgesel sinemayla kurmaca sinema arasındaki fark, çoğu kişinin sandığı gibi gerçekle hayal arasındaki fark değildir. Belgeselci de bir şeyler seçer: Kamerayı nereye kuracağını, hangi görüntüyü keseceğini o belirler; yani onun elinde de bir kurgu vardır. Kurmacacı ise uydurduğu olayı inandırıcı kılmak için gerçeğin ayrıntılarına yaslanır. İkisi de seyirciyi bir bakış açısına çağırır. Ayrıldıkları nokta şudur: Belgeselci elindeki malzemeyi bulur, kurmacacı ise kurar. Biri dünyayı çerçeveler, öteki dünyayı yeniden yapar. Bu parçada karşılaştırılan iki sinema anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A)Belgesel sinemanın seyirciyi yönlendirmekten kaçındığı
• B)Her ikisinin de bir seçme ve düzenleme işi içerdiği
• C)Kurmaca sinemanın inandırıcılık için gerçekten yararlandığı
• D)İkisinin malzemeye ulaşma biçimlerinin ayrıldığı
• E)Her ikisinin de seyirciyi belli bir bakışa yönelttiği

Sabahın altısında vardığım kasabada sokaklar hâlâ ıslaktı. Fırının önünde bekleyen üç kişi vardı; biri şapkasını çıkarmış, ekmeğin çıkmasını sayar gibi bekliyordu. Yokuşu tırmandım. Solda kireç badanalı evler, sağda kurumuş bir dere yatağı uzanıyordu. Meydana çıkınca kahvenin camında buğu, buğunun ardında iskambil oynayan eller gördüm. Bir kadın balkonundan halı silkeliyordu; toz, güneşin içinde bir an altın rengine döndü. Bütün bunları not defterime yazarken, kasabanın beni değil, benim kasabayı seyrettiğimden kuşkuya düştüm. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Tanımlamalara ve tanık göstermelere yer verilmiştir.
• B)Gözleme dayalı betimlemeler birinci kişi ağzından aktarılmıştır.
• C)Karşılaştırmalardan yararlanılarak bir sonuca varılmıştır.
• D)Öznel yargılar sayısal verilerle desteklenmiştir.
• E)Karşılıklı konuşmalarla olay akışı hızlandırılmıştır.

Köyün en yaşlı kadını, sandığının dibinde bez torbalarda sakladığı tohumları gösterdi bize. Her torbanın ağzına, tohumun hangi yıl hangi tarladan alındığını yazmıştı. Yeni tohumların bir kez ekildiğini, ertesi yıl yeniden satın alınması gerektiğini anlattı. “Bizimkiler öyle değil.” dedi, “Bizimkiler kendi kendini yazan bir defterdir; her yıl bir sayfa ekler, hiçbir sayfayı kaybetmez.” Torbadan bir avuç aldı, avucunda yuvarladı. Bu tohumların kuraklığı da doluyu da gördüğünü, gördüğünü de unutmadığını söyledi. Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Tohum saklamanın düzenli kayıt tutmayı gerektirdiği
• B)Eski tohumların yeni tohumlardan daha çok ürün verdiği
• C)Her yıl yeni tohum almanın üreticiye yük getirdiği
• D)Bu tohumların kendini yenilerken geçmiş deneyimini de taşıdığı
• E)Tohumların yazılı kayıtlar sayesinde günümüze ulaştığı

Gün içinde öğrendiklerimiz, zihnimizde henüz yerini bulmamış eşyalar gibidir; ortalıkta dururlar. Uyku, bu eşyaları raflara yerleştiren sessiz bir çalışandır. Uyurken beyin, gündüz kurduğu bağlantıları yeniden gözden geçirir; işe yaramayanları zayıflatır, sık kullanılanları güçlendirir. Bu yüzden bir konuyu geç saatlere kadar tekrar edip uykusuz kalmak çoğu zaman öğrenmeyi kolaylaştırmaz, tersine zorlaştırır. Sınavdan önceki gece iyi uyuyan biri, aynı süreyi uyanık geçirenden daha çok şey anımsar. Bilgi, ancak dinlenmiş bir zihinde kalıcı bir düzene kavuşur. Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak söylenmiş olabilir?

• A)İnsan günde kaç saat uyumalıdır?
• B)Uykusuzluk bedende hangi rahatsızlıklara yol açar?
• C)Sınava hazırlanırken hangi tekrar yöntemleri kullanılmalıdır?
• D)Beyin, uyku sırasında hangi bölümleriyle çalışır?
• E)Uykunun öğrenme üzerindeki etkisi nedir?

Geçen ay okuduğum romanda ne büyük bir olay ne de göz kamaştırıcı bir kahraman var. Kitap, bir apartmanın kapıcı dairesinde geçen üç günü anlatıyor. Yazar; kapıcının borç defterini, merdiven boşluğundaki sesleri, kalorifer kazanının homurtusunu öyle sabırla anlatıyor ki okur bir süre sonra dairenin nemini yüzünde duyuyor. Olay örgüsü neredeyse yok; buna karşılık her ayrıntı, o evde yaşayanların yoksulluğunu sessizce büyütüyor. Kitabı bitirdiğimde hiçbir şeyin olmadığını, ama çok şeyin anlatıldığını düşündüm. Bu parçada sözü edilen romanla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Kahramanının iç dünyasını uzun konuşmalarla yansıttığı
• B)Toplumsal eleştirisini doğrudan yargı cümleleriyle dile getirdiği
• C)Etkisini olaydan çok ayrıntıların birikmesinden aldığı
• D)Geriye dönüşlerle geniş bir zaman dilimini kapsadığı
• E)Ağır diliyle okurunu hayli zorladığı

Sahneye ilk çıktığım gece ellerim titriyordu; otuz yıl sonra hâlâ titriyor, ama artık bundan korkmuyorum. Bir rolü çalışırken önce yürüyüşünü bulurum, sesi sonra gelir. Ezber benim için en son iştir. Seyirci her akşam değişir; aynı repliği aynı biçimde söylersem oyun ölür. Bu yüzden yüzüncü temsilde de provaya gelirim. Bana “Yorulmuyor musun?” diye soruyorlar. Yoruluyorum elbette, ama perde kapandıktan sonra duyduğum şey yorgunluk değil, boşalmış bir kova hafifliği. Bu sözleri söyleyen kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Sahne heyecanını yıllar içinde bütünüyle yendiği
• B)Rolünü hazırlarken metnin sözlerinden yola çıktığı
• C)Uzun süre oynanan oyunların oyuncuyu yıprattığına inandığı
• D)Her temsili yeniden hazırlanmayı gerektiren bir iş saydığı
• E)Seyircinin beklentisine göre rolünü baştan yazdığı

Basılı kitapla ekrandan okumayı yan yana koyunca ilk göze çarpan, birinin ağırlığı ötekinin hafifliğidir. Basılı kitap okura fiziksel bir harita sunar: Sayfanın kalınlığı nerede olduğumuzu, kenardaki not nerede durduğumuzu söyler. Ekranda ise metin kaygan bir yüzeyde akar; aradığımız cümleyi saniyede buluruz ama nereden geldiğimizi çoğu zaman unuturuz. Birincisi belleği mekâna bağlar, ikincisi aramaya. Hangisinin daha iyi olduğunu sormak yerine, hangi okuma türü için hangisinin uygun olduğunu sormak daha doğru olur. Bu parçada karşılaştırılan iki okuma biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Ekrandan okumanın basılı kitabı kısa sürede tümüyle geride bırakacağı
• B)Basılı kitabın her tür metin için daha elverişli olduğu
• C)Ekrandan okuyanların metni daha iyi anımsadığı
• D)Aralarındaki farkın yalnızca alışkanlıktan kaynaklandığı
• E)Her birinin okurun belleğiyle ayrı bir ilişki kurduğu

Kalabalık bir vapurda oturmuş, karşımdaki adamın ayakkabılarına bakıyorum. Bağcıklarından biri yeni, biri eski. Neden mi ilgimi çekti? Çünkü ben de yıllardır böyle yaşıyorum: Bir yanım tazelenmiş, bir yanım eskimiş. Denemeyi seviyorum, çünkü bu yazı türü insanın kendini bir başkasının ayakkabısında görmesine izin veriyor. Belki de her deneme, yazarın kendi kendine ettiği bir laftır; okur ise bunu kapı aralığından duyar. Ne öğretmeye çalışırım ne de kanıtlamaya; yalnızca düşüncemin nasıl yürüdüğünü göstermek isterim. Bu parçadaki yazarın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Günlük bir gözlemden yola çıkıp konuşma havasında kendi üzerine düşünmüştür.
• B)Karşıt görüşleri sıralayarak bunları örneklerle çürütmüştür.
• C)Somut bir sorunu gidermek için okura öneriler getirmiştir.
• D)Alanında yetkin kişilerin görüşlerine başvurarak savını güçlendirmiştir.
• E)Olayları zaman sırasına göre anlatarak bir öykü kurmuştur.

Yeni yapılan kültür merkezini gezdiren mimar, en çok hangi ayrıntıyı beğendiğimizi sordu bize. Kimimiz cephedeki cam yüzeyi, kimimiz geniş fuayeyi söyledi. Gülümsedi ve avlunun ortasındaki alçak duvarı gösterdi: “Buraya oturmayı ben tasarlamadım, bina tasarladı.” Duvarın yüksekliğini bilerek düşük tuttuklarını, gölgenin öğleden sonra tam oraya düştüğünü anlattı. Nitekim biz konuşurken iki öğrenci gelip oturdu, sonra bir kadın çantasını yanına bıraktı. Mimar, iyi yapının insana ne yapacağını söylemediğini, yalnızca imkân sunduğunu ekledi. Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Yapının kullanıcı isteklerine göre sonradan değiştirildiği
• B)Tasarımın en önemli bölümünün ortadaki avlu olduğu
• C)Yapının, kullanımı kendiliğinden davet eder biçimde kurgulandığı
• D)Mimarın tasarımdaki kendi payını abartmaktan kaçındığı
• E)İnsanların binayı tasarımcının umduğundan başka türlü kullandığı

Kışın yiyecek bulmanın güçleştiği yerlerde kimi hayvanlar açlıkla savaşmak yerine beklemeyi seçer. Vücut ısılarını düşürür, kalp atışlarını yavaşlatır, günlerce hiç kımıldamadan durur. Böylece sonbaharda depoladıkları yağı çok az harcarlar; aynı yağla dört beş ay geçinebilirler. Uyanık kalsalardı bu yağı birkaç haftada tüketir, sonra da soğuğun ortasında yiyecek aramak zorunda kalırlardı. Yani kış uykusu bir tembellik değil, kıt bir mevsimi en az kayıpla atlatmayı sağlayan bir hesaptır. Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak söylenmiş olabilir?

• A)Hangi hayvanlar kış uykusuna yatar?
• B)Kimi hayvanlar kış uykusuna neden yatar?
• C)Kış uykusundaki hayvanlar nasıl uyanır?
• D)Hayvanlar sonbaharda hangi besinleri depolar?
• E)Kışın hava sıcaklığı canlıları nasıl etkiler?

Kasabanın düğünlerinde saz çalan bir ozan vardı. Okuma yazması yoktu; bildiği yüzlerce türküyü kulağıyla öğrenmişti. Bir araştırmacı gelip türküleri kaydetmek istediğinde önce direndi, sonra kabul etti. Ancak her türküyü söylerken araya kendi sözünü katıyor, aynı türküyü ertesi gün bambaşka bir biçimde söylüyordu. Araştırmacı, hangisinin doğru olduğunu sordu. Ozan, “Türkü, taş değil su.” dedi. Kaydedilen bantlarda aynı ezginin yedi ayrı söylenişi var; araştırmacı sonunda yedisini de kitabına koydu. Bu parçada sözü edilen ozanla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Türkülerinin yazıya geçirilmesine sonuna dek karşı çıktığı
• B)Kendi yaktığı türküleri başkalarınınkinden üstün gördüğü
• C)Türküleri değişmez biçimde aktarmaya özen gösterdiği
• D)Araştırmacının çalışma yöntemini yetersiz bulduğu
• E)Türküyü sabit değil, söyleyenle birlikte değişen bir yapı saydığı

Bana hep ilhamı sorarlar; oysa ben masaya oturmadan bugüne dek hiçbir ezgi gelmedi. Sabah dokuzda çalışmaya başlarım, öğlene kadar çoğu zaman hiçbir şey çıkmaz. Ama o boş saatler olmadan öğleden sonraki dört ölçü de olmuyor. Gençken bir ustam vardı, “Bekleyeceksin, ama beklerken çalışacaksın.” derdi; yıllar sonra ne demek istediğini anladım. Yazdığım eserlerin çoğunu çekmecede bekletirim. Altı ay sonra açtığımda hâlâ kulağıma iyi geliyorsa bırakırım; gelmiyorsa yırtmakta hiç zorlanmam. Bu sözleri söyleyen kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Ustasının öğütlerini benimsemekte hiç güçlük çekmediği
• B)Yapıtlarını kısa sürede tamamlamayı yeğlediği
• C)Üretimi ilhamdan çok düzenli çalışmaya bağladığı
• D)Beğenmediği eserlerini yeniden ele alarak geliştirdiği
• E)Gençlere yol göstermeyi başlıca görevi saydığı