Yazım Kuralları — Test 4

Doğru cevap: C — Şirketin bu yılki karı beklenenin çok üzerindeydi.

Yazılışı aynı, anlamı ayrı sözcükleri birbirinden ayırmak için düzeltme işareti kullanılır: “kar” (yağış), “kâr” (kazanç). C'de kazanç anlatıldığı için sözcük “kârı” biçiminde yazılmalıydı. A'daki “rüzgâr”, B'deki “kâğıt” ve E'deki “hikâye” ince okunuşu gösterdiği, D'deki “millî” ise nispet eki taşıdığı için doğrudur.

Doğru cevap: E — Dedem 1940 lı yıllarda buraya yerleşmiş.

Rakamla yazılan sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır; bu nedenle E'deki “1940 lı” yanlıştır, doğrusu “1940'lı”dır. A'daki “1998'de” ve B'deki “1923'te” aynı kuralla doğru yazılmıştır. C'de saat ve dakika arasına nokta konmuş, D'de ise sıra sayısı “3'üncü” biçiminde gösterilmiştir; ikisi de kurala uygundur.

Doğru cevap: A — Dilekçesini Türk Dil Kurumu'na dün göndermiş.

Kurum, kuruluş ve kurul adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz; bu yüzden A'daki “Türk Dil Kurumu'na” yanlıştır, doğrusu “Türk Dil Kurumuna”dır. E'deki “Millî Eğitim Bakanlığına” tam da bu kurala uyduğu için doğrudur. B ve D'de kişi adlarına, C'de yer adına gelen çekim ekleri kesmeyle ayrıldığından bu seçeneklerde yanlışlık yoktur.

Doğru cevap: C — Çocuklara üçer elma dağıtıldı.

Üleştirme sayıları her zaman yazıyla gösterilir; C'deki “üçer” bu kurala uyduğu için doğrudur. A'da birleşik sayı ayrı yazılmadığından “yirmi beş”, B'de sıra sayısı hem noktayla hem ekle gösterildiğinden “3.” ya da “3'üncü”, E'de ise üleştirme sayısı rakamla verildiğinden “beşer” olmalıydı. D'de de saat ile dakika arasına nokta konup ek kesmeyle ayrılarak “10.30'da” yazılmalıydı.

Doğru cevap: C — Odayı tertemiz bırakıp çıktılar.

Pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır; bu kurala yalnızca C'deki “tertemiz” uymaktadır. A'daki “sırıl sıklam” yerine “sırılsıklam”, B'deki “param parça” yerine “paramparça” yazılmalıydı. Aynı biçimde D'de “kupkuru”, E'de ise “sapsarı” doğru yazımdır.

Doğru cevap: D — Törende milli marşımız hep bir ağızdan okundu.

Nispet eki “-î”, üzerine düzeltme işareti konularak yazılır; bu yüzden D'deki “milli” yanlıştır, doğrusu “millî”dir. A'daki “askerî” ve B'deki “resmî” de aynı ekle kurulduğu için işaretli yazılmıştır. C'deki “tarihî” (tarihle ilgili) ve E'deki “insanî” de nispet eki taşıdığından doğrudur.

Doğru cevap: B — Uçağımız 23:15 de iniş yapacak.

Saat ve dakika gösteren sayılar arasına nokta konur, bu sayılara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır. Bu yüzden B'deki “23:15 de” yanlıştır, doğrusu “23.15'te”dir. A'daki “16.45'te” ile C'deki “09.30'da” hem noktalı yazım hem de okunuşa uygun ek bakımından kurala uyar; D ve E'deki yazımlar da doğrudur.

Doğru cevap: A — Toplantı 15 Mart Salı günü saat 14.00'te Türk Dil Kurumunda yapılacak.

A'da belirli tarih bildiren “15 Mart Salı” büyük harfle, saat “14.00'te” biçiminde yazılmış, kurum adına gelen ek de kesmesiz olarak “Türk Dil Kurumunda” biçiminde eklenmiştir; bu nedenle yanlışsızdır. B'de sıra sayısı “4.” ya da “4'üncü”, kısaltmanın eki de okunuşa göre “TDK'nin” olmalıydı. C'de birleşik sayı “yirmi beş” biçiminde ayrı, D'de belirli tarihteki ay adı “5 Nisan'da” biçiminde büyük harfle, E'de ise pekiştirme “güpegündüz” biçiminde bitişik yazılmalıydı.

Doğru cevap: E — Köyün nüfusu 1990 dan sonra azalmış.

Rakamla yazılan sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır; E'deki “1990 dan” bu kurala aykırıdır, doğrusu “1990'dan”dır. D'deki “1923'te” aynı kurala uyduğu için doğrudur. A'daki “80'in”, B'deki “7'de” ve C'deki “%20'ye” de okunuşa uygun ek alarak kesmeyle ayrılmıştır.

Doğru cevap: D — Bize yaz tatillerinde hâlam da gelirdi.

Düzeltme işareti, ancak anlam karışıklığını önlemek ya da ince okunuşu göstermek için kullanılır. “Hala” (babanın kız kardeşi) sözcüğü işaretsiz yazılır; bu yüzden D'deki “hâlam” yanlıştır, doğrusu “halam”dır. C'deki “hâlâ” (henüz) ise “hala”dan ayrılmak için işaretli yazıldığından doğrudur; A, B ve E'deki sözcükler de k ünsüzünün ince okunuşunu gösterdiği için işaret alır.

Doğru cevap: B — Haber bültenini T.R.T.'den dinledik.

Kuruluş adlarının kısaltmaları büyük harflerle ve nokta konmadan yazılır; bu nedenle B'deki “T.R.T.'den” yanlıştır, doğrusu “TRT'den”dir. A'daki “TDK” ve D'deki “AB” aynı kurala uygun biçimde noktasız yazılmıştır. C'deki “TBMM'yi” ile E'deki “PTT'ye” hem noktasız hem de okunuşa uygun ek aldığından doğrudur.

Doğru cevap: D — Kongre 18 Ekim, 2018 tarihinde toplandı.

Ay adı yazıyla gösterilen tarihlerde gün, ay ve yıl arasına herhangi bir işaret konmaz; bu yüzden D'deki “18 Ekim, 2018” yanlıştır, doğrusu “18 Ekim 2018”dir. B'deki “3 Şubat 2020'de” ve E'deki “1 Ocak 2022'de” bu kurala uyduğu için doğrudur. A ve C'de ise tarih tümüyle rakamla verildiğinden sayıların arasına nokta ya da eğik çizgi konması kurala uygundur.

Doğru cevap: C — Yarın sabah Sivas'a hareket edeceğiz.

Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır; C'deki “Sivas'a” bu kurala uyduğu için doğrudur. A'daki “Ankara'lı” ve D'deki “Avrupa'lı” yapım eki aldığından “Ankaralı”, “Avrupalı” biçiminde kesmesiz yazılmalıydı. B ve E'de ise kuruluş adlarına gelen ekler ayrılmaz; doğrusu “Türk Dil Kurumuna” ve “Ziraat Bankasından”dır.

Doğru cevap: E — Onun hâlası bizim komşumuzdu.

Düzeltme işareti, yazılışı aynı olan sözcükleri anlamca ayırmak için konur. “Hala” (babanın kız kardeşi) işaret almaz; bu nedenle E'deki “hâlası” yanlıştır, doğrusu “halası”dır. A'daki “âdet” (gelenek) ile B'deki “adet” (tane) ve C'deki “kar” (yağış) ile D'deki “kâr” (kazanç) ise tam da bu kural gereği farklı yazıldığından doğrudur.

Doğru cevap: D — Başvurular ODTÜ'ye yapılacak.

Kısaltmalara getirilen ekler kısaltmanın okunuşuna göre belirlenir. “ODTÜ” bir sözcük gibi okunup ince ünlüyle bittiği için D'deki “ODTÜ'ye” doğrudur. A'da “te-de-ke” okunuşuna göre “TDK'ye”, B'de “TBMM'ye”, C'de “TRT'de”, E'de ise “THY'nin” yazılmalıydı.