Noktalama İşaretleri — Test 1

Doğru cevap: E — Bu konuyu daha önce konuşmuş muyduk.

E'deki cümle bir soru cümlesidir; sonuna nokta değil soru işareti konmalıdır ("konuşmuş muyduk?"). A'da tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için nokta kullanılması kurala uygundur. B'de sıra bildiren sayıdan sonra, C'de kısaltmada, D'de saat ile dakika arasında nokta doğru biçimde kullanılmıştır.

Doğru cevap: C — Masanın üstünde kitaplar, ve dergiler duruyordu.

"ve" bağlacından önce ve sonra virgül konmaz; bu nedenle C'deki "kitaplar, ve dergiler" yazımı yanlıştır, virgül kaldırılmalıdır. A'da eş görevli sözcükler virgülle ayrılmış, "ve"den önce virgül konmamıştır; bu kurala uygundur. D'de sıralı cümleler, E'de hitap sözü virgülle doğru biçimde ayrılmıştır.

Doğru cevap: C — Kışın karlı, soğuk günler yaşanır; yazın sıcak, kurak bir hava egemen olur.

Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır; C'de her iki cümlecik de kendi içinde virgül taşıdığı için noktalı virgül yerindedir. A, B ve E'de ayrılan sözler eş görevli olduğundan aralarına virgül konmalıydı. D'de ise özne ile yüklem arasına noktalı virgül konamaz; orada hiçbir işaret gerekmez.

Doğru cevap: A — (.) (,) (.) (.) (.)

Saat ile dakika arasına nokta konur (09.00); iki yargı sıralı cümle oluşturduğu için aralarına virgül gelir; tarihte gün, ay ve yıl noktayla ayrılır (12.06.2023) ve cümlenin sonuna nokta konur. E seçeneği yanlıştır; çünkü tarih ögelerini virgülle ayırmak kurala aykırıdır. C'de de sıralı cümlelerin arasında virgül bulunmadığı için noktalı virgül gerekmez.

Doğru cevap: C — Bu kitabı, en sevdiğim romanı, sana ödünç veriyorum.

C'de "en sevdiğim romanı" sözü, kendinden önceki "bu kitabı" ögesini açıklayan bir ara sözdür ve başında ve sonunda olmak üzere iki virgülle ayrılmıştır. A'daki virgül eş görevli sözcükleri, D'deki virgül sıralı cümleleri ayırır. E'de ise virgül hitaptan sonra kullanılmıştır.

Doğru cevap: B — Bu araştırma TÜBİTAK. tarafından desteklenmiştir.

Gelenekleşmiş T.C. ve T. dışında, tamamı büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz; bu yüzden B'de "TÜBİTAK" noktasız yazılmalı, kısaltmadan sonraki nokta gereksizdir. C'deki "Av." (avukat) ise büyük harflerle yapılmış bir kısaltma değil, unvan kısaltmasıdır; unvan ve rütbe kısaltmalarında ilk harf büyük yazılır ve sonlarına nokta konur (Av., Dr., Prof.). A'da sıra bildiren sayıdan sonra (3. = üçüncü), D'de tarihin gün, ay ve yıl bölümleri arasında (19.05.2021), E'de saat ile dakika arasında (18.40) nokta yerinde kullanılmıştır.

Doğru cevap: D — Kapıyı uzun uzun çaldı ama, kimse açmadı.

Bağlaçlardan sonra virgül konmaz; D'de "ama"dan sonraki virgül yanlıştır, virgülün "ama"dan önce ("çaldı, ama kimse açmadı") yer alması ya da hiç kullanılmaması gerekirdi. A'daki virgül sıralı cümleleri, B'deki virgüller eş görevli sözcükleri ayırdığı için doğrudur. C'de soru cümlesinin sonuna soru işareti konması da kurala uygundur.

Doğru cevap: A — Genç, adama otogarın yerini tarif etti.

A'daki virgül kaldırılırsa "genç adam" biçiminde bir sıfat tamlaması okunur ve özne değişir; virgül burada yalnızca anlam karışıklığını önlemek için kullanılmıştır. B'deki virgüller eş görevli sözcükleri, D'deki virgül sıralı cümleleri ayırır. E'de ise virgüller ara sözü sınırlandırmaktadır.

Doğru cevap: E — (,) (,) (;) (,) (.)

Eş görevli sözcükler arasına virgül konur ("Türkçe, matematik, fen" ve "defterleri, kalemleri"); farklı görevdeki, kendi içinde virgülle ayrılmış öge kümelerini birbirinden ayırmak içinse noktalı virgül kullanılır. Bu nedenle "kitaplarını" sözünden sonra noktalı virgül gelmelidir. A seçeneği yanlıştır; çünkü iki kümeyi yalnızca virgülle ayırmak gruplandırmayı ortadan kaldırır.

Doğru cevap: B — Çocuklar, lütfen sıraya geçin.

B'de "Çocuklar" sözü seslenme (hitap) bildirir ve hitap sözlerinden sonra virgül konur. A'daki virgül eş görevli sözcükleri, C'deki virgül sıralı cümleleri ayırır. E'de ise virgül, vurgulanmak istenen özneden sonra kullanılmıştır; orada seslenme söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — Bahçeye kiraz, erik ağaçları, balkona sardunya, menekşe saksıları yerleştirdik.

D'de kendi içinde virgülle ayrılmış iki ayrı öge kümesi ("kiraz, erik ağaçları" ile "sardunya, menekşe saksıları") vardır; bu kümeleri ayıran "ağaçları" sözünden sonraki virgülün yerine noktalı virgül gelmelidir. A'da sözcükler tek bir eş görevli küme oluşturduğu için virgül yeterlidir. E'deki virgüller ara sözü ayırdığından noktalı virgüle gerek yoktur.

Doğru cevap: A — (.) (,) (;) (.) (,) (.)

Sıra bildiren sayılardan sonra nokta konur (7. ve 8.); eş görevli sözcükler virgülle ayrılır; kendi içinde virgüllü iki öge kümesini ayırmak için ise noktalı virgül kullanılır. B seçeneği yanlıştır; "yaz"dan sonra virgül konursa iki küme birbirine karışır. E'de ise 8'den sonra nokta yerine virgül getirildiği için sıra sayısı kuralı çiğnenmiş olur.

Doğru cevap: C — Perdeyi araladı, dışarıya baktı.

C'de "araladı" ve "baktı" olmak üzere iki ayrı yargı vardır; virgül bu sıralı cümleleri birbirinden ayırmaktadır. A'da virgüller eş görevli sözcükleri, D'de ara sözü ayırır. E'deki virgül ise sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılmıştır.

Doğru cevap: C — Bahçede kediler, köpekler, kuşlar vardı.

C'deki "kediler", "köpekler" ve "kuşlar" sözcükleri aynı görevdedir (özne) ve aralarına eş görevli sözcükleri ayırmak için virgül konmuştur. A'daki virgül sıralı cümleleri, D'deki virgüller ara sözü ayırır. B'de ise virgül hitaptan sonra kullanılmıştır.

Doğru cevap: E — Bu camiyi yaptıran padişah II Mehmet'tir.

Sıra bildiren sayılardan sonra nokta konur; E'de "II" bir sıra sayısı olduğu için "II. Mehmet" biçiminde yazılmalı, sayıdan sonra nokta getirilmeliydi. A'da aynı kural doğru uygulanmıştır ("5. bölüm"). B'de saat ile dakika arasında, C'de tarih ögeleri arasında, D'de kısaltmalarda nokta yerinde kullanılmıştır.