Anayasa Hukuku – Yargı — Test 1

Doğru cevap: A — Türk Milleti adına

Anayasa'nın 9. maddesi uyarınca yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır; 2017 değişikliğiyle maddeye 'tarafsız' ibaresi eklenmiştir. Yargının Cumhurbaşkanı ya da yasama organı adına yetki kullandığını söylemek egemenliğin millete ait olması ilkesiyle bağdaşmaz. 'Devlet adına' ibaresi ise Anayasa metninde hiç yer almaz; Sayıştay'ın TBMM adına denetim yapması ile karıştırılmamalıdır.

Doğru cevap: C — 15

Anayasa m.146'ya göre Anayasa Mahkemesi on beş üyeden kurulur. 2017 değişikliğiyle askerî yargı kaldırıldığı için Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kontenjanlarına ayrılan iki üyelik son bulmuş, üye sayısı 17'den 15'e inmiştir. Bu nedenle 17 seçeneği 2017 öncesi duruma aittir. 13 ise Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun üye sayısıdır, Anayasa Mahkemesi ile ilgisi yoktur.

Doğru cevap: E — 12 yıl

Anayasa m.147 uyarınca Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilir ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez; üyeler altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılır. Dört yıl seçeneği Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeliğinin ve Anayasa Mahkemesi Başkanlığının süresidir. Altı yıl ise hiçbir yargı organında karşılığı bulunmayan bir çeldiricidir.

Doğru cevap: C — 13

2017 değişikliğiyle Kurulun adı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'ndan Hâkimler ve Savcılar Kurulu'na dönüşmüş, üye sayısı 22'den 13'e indirilmiş ve Kurul iki daire hâlinde çalışacak şekilde düzenlenmiştir. Bu nedenle 22 seçeneği 2017 öncesi düzenlemeye aittir. 15 seçeneği ise Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı olup Kurul ile karıştırılmamalıdır.

Doğru cevap: A — Adalet Bakanı

Anayasa'nın 159. maddesine göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun Başkanı Adalet Bakanı'dır. Anayasa metninde Kurulun tabii üyesi Adalet Bakanlığı Müsteşarı'dır; 2018'de 703 sayılı KHK ile müsteşarlıklar kaldırıldığından bu üyelik fiilen Adalet Bakan Yardımcısı tarafından yürütülmektedir. Ancak tabii üye olmak başkanlık anlamına gelmez. Yargıtay Birinci Başkanı ise Yargıtay Genel Kurulunca seçilir ve Kurulun üyesi bile değildir.

Doğru cevap: A — Yargıtay

Anayasa m.154 uyarınca Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; kanunla gösterilen belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Danıştay ise idari yargının en yüksek mercii olduğundan yanlıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise temyiz mercii değildir; yalnızca görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer.

Doğru cevap: A — Danıştay

Anayasa m.155'e göre Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yargıtay adli yargının en yüksek mercii olduğu için yanlıştır. Bölge adliye mahkemeleri de adli yargı içinde yer alan istinaf mercileridir; idari yargıdaki istinaf mercii bölge idare mahkemeleridir.

Doğru cevap: A — Genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekmesi hâlinde

Anayasa m.141'e göre mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır; duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde karar verilebilir. Tarafların ortak talebi tek başına yeterli bir sebep değildir. Adalet Bakanlığının izni ise yargı bağımsızlığına aykırı olacağından kesinlikle söz konusu olamaz.

Doğru cevap: C — Türkiye Büyük Millet Meclisi

Anayasa m.160 uyarınca Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlı bir denetim organıdır, TBMM adına denetim yapmaz. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise denetlenen taraftır.

Doğru cevap: B — 3

Anayasa m.146'ya göre TBMM üç üye seçer: iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından göstereceği adaylar içinden, bir üyeyi ise baro başkanlarının serbest avukatlar arasından göstereceği adaylar içinden gizli oyla seçer. Kalan on iki üyeyi Cumhurbaşkanı seçtiği için 12 seçeneği yanlıştır. Yedi sayısı ise HSK'ya TBMM'nin seçtiği üye sayısıdır.

Doğru cevap: B — 2

Anayasa m.146'ya göre Cumhurbaşkanı üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay genel kurullarının göstereceği adaylar içinden; üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun göstereceği adaylar içinden; dört üyeyi ise üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer. Üç seçeneği Yargıtay ve YÖK kontenjanına, dört seçeneği ise son gruba aittir.

Doğru cevap: B — Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnameleri

Anayasa m.148/1'e göre olağanüstü hâllerde ve savaş hâllerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz. Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise 2017 sonrası denetim konusudur. Anayasa değişiklikleri de denetim dışı değildir; yalnızca şekil bakımından incelenir, bu nedenle E yanlıştır.

Doğru cevap: A — Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı

Anayasa m.150'ye göre doğrudan iptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Anayasa Mahkemesindeki yetkisi iptal davası açmak değil, m.69 uyarınca siyasi parti kapatma davası açmaktır. TBMM'deki iki büyük grubun her ikisi de dava açabildiğinden C ve D doğru öznelerdir.

Doğru cevap: D — 60 gün

Anayasa m.151'e göre iptal davası açma hakkı, iptali istenen kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya İçtüzüğün Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer. On gün seçeneği, m.148/2'de yer alan şekil bozukluğuna dayalı iptal davası süresidir ve yalnızca şekil denetimi için geçerlidir. Otuz gün ise bireysel başvuru süresiyle karıştırılmaktan kaynaklanan bir çeldiricidir.

Doğru cevap: D — 10 yıl

Anayasa m.152'nin son fıkrasına göre Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz. On iki yıl seçeneği, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresiyle karıştırılmaktadır. Beş yıl ise kapatılan partinin üyelerine uygulanan siyasi yasak süresidir.