Anayasa Hukuku – Yargı — Test 6

Doğru cevap: D — 1990

Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni 1954'te onaylamış, bireysel başvuru hakkını 1987'de tanımış, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin zorunlu yargı yetkisini ise 1990'da kabul etmiştir. Bu nedenle 1987 seçeneği bireysel başvuru hakkının tanınmasına, 1954 seçeneği ise Sözleşme'nin onaylanmasına aittir. 2012 ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun fiilen başladığı yıldır.

Doğru cevap: D — İdare mahkemesi 60 gün, vergi mahkemesi 30 gün

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7'ye göre dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmedikçe Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; Anayasa m.125 uyarınca bu süre yazılı bildirim tarihinden başlar. B seçeneği iki süreyi yer değiştirdiği için yanlıştır. On beş günlük süre ise Sayıştay'ın kesin hükümlerinde karar düzeltilmesi istemi için öngörülen süredir.

Doğru cevap: C — Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat

2577 sayılı Kanun m.2'ye göre iptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır; bu beş unsur idari işlemin hukuka uygunluk denetiminin çerçevesini oluşturur. Gerekçe, ilan, harç ve tebligat gibi kavramlar işlemin unsurları arasında sayılmaz. Bütçe ve kadro ise idari işlemin geçerlilik ölçütü değildir.

Doğru cevap: E — Uyarma ve kınama cezalarına karşı yargı yolu açıktır

Anayasa m.129'un eski metninde uyarma ve kınama cezalarının yargı denetimi dışında olduğu belirtiliyordu; 2010 Anayasa değişikliğiyle bu istisna kaldırıldığından bugün her iki disiplin cezasına karşı da idari yargıda dava açılabilir. Bu nedenle dava yolunu kapalı sayan B ve yalnızca kınamayı istisna tutan C güncel hukuku yansıtmaz. Disiplin cezalarına karşı dava açmak için Bakanlık izni de aranmaz.

Doğru cevap: B — Uyuşmazlık Mahkemesi

Anayasa m.158'e göre adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye Uyuşmazlık Mahkemesi yetkilidir; tarif edilen tablo klasik bir olumsuz görev uyuşmazlığıdır. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki rolü yalnızca kendisiyle diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarıyla sınırlıdır. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise yargılama yapan bir merci olmadığından görev uyuşmazlığı çözemez.

Doğru cevap: D — Adalet Bakanlığına

Anayasa m.140'a göre hâkim ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır; ancak bu bağlılık yargı yetkisinin kullanımını kapsamaz, zira m.138 gereği hiçbir makam hâkimlere emir ve talimat veremez. Yargıtay Birinci Başkanlığı yalnızca kendi mahkemesinin iç işleyişinden sorumludur. Cumhurbaşkanlığına idari bağlılık ise Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: C — 3

Anayasa m.146'ya göre Cumhurbaşkanı, üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden seçer. İki üye Danıştay kontenjanına, dört üye ise üst kademe yöneticileri, avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile raportörlerden oluşan gruba aittir.

Doğru cevap: A — Genel Kurula yeniden inceleme başvurusu yapılır, karar kesindir

Anayasa m.148'in son fıkrasına göre Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir ve Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir. Bu nedenle hiçbir başvuru yolu bulunmadığını söyleyen E yanlıştır. Yargıtay veya Danıştay gibi başka yüksek mahkemelere temyiz ya da itiraz yolu ise Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: A — Askerî yüksek mahkemelere ayrılan üye kontenjanlarının kaldırılması

2017 değişikliğiyle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığından bu mahkemelere ayrılan birer üyelik son bulmuş ve Anayasa Mahkemesinin üye sayısı on yediden on beşe inmiştir. Sayıştay ve baro kontenjanları korunduğundan B ve C yanlıştır; TBMM bu iki kontenjandan toplam üç üye seçmeye devam eder. Yükseköğretim Kurulu kontenjanı da üç üye olarak aynen sürmektedir.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.148/2 kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamayacağını ve bu bozukluğun def'i yoluyla da ileri sürülemeyeceğini belirtir; m.149 ise bu davaların öncelikle incelenerek karara bağlanacağını düzenler. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri eksiktir. İkili gruplar da düzenlemenin tamamını karşılamaz.

Doğru cevap: A — Davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır

Anayasa m.152/3'e göre Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır; ancak Anayasa Mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır. Derece mahkemesinin bir kanunu uygulamayarak iptal etmiş sayması mümkün olmadığından C yanlıştır. Dosyanın süresiz bekletilmesi de makul sürede yargılanma hakkına aykırı olurdu.

Doğru cevap: B — Bölümler bünyesinde oluşturulan komisyonlarca

Anayasa m.149'a göre bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar oluşturulur; bu komisyonlar bölümler bünyesinde çalışır ve esas incelemesini bölümler yapar. Genel Kurul ise iptal ve itiraz davaları, siyasi parti davaları ve Yüce Divan yargılamalarıyla görevlidir. Başkanın tek başına kabul edilebilirlik kararı vermesi ya da başsavcılığın inceleme yapması Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: A — Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır

Anayasa m.158'in son fıkrasına göre diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır. Uyuşmazlık Mahkemesinin yetkisi ise adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarıyla sınırlı olduğundan B yanlıştır. Yargıtay ve Danıştay kurulları ise yalnızca kendi yargı düzenlerinde içtihat oluşturur, böyle bir üstünlükleri yoktur.

Doğru cevap: E — Kurul kendi üyeleri arasından daire başkanlarını ve bir başkanvekili seçer

Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu iki daire hâlinde çalışır; Kurul kendi üyeleri arasından daire başkanlarını ve daire başkanlarından birini de Başkanvekili olarak seçer, Başkan yetkilerinin bir kısmını Başkanvekiline devredebilir. Kurulun tek daire hâlinde çalıştığını söyleyen B, 2017 düzenlemesine aykırıdır. Başkanvekilliğini Adalet Bakanının yürütmesi de mümkün değildir; Bakan zaten Kurulun başkanıdır.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.148'de Yüce Divan'da yargılanacaklar arasında Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar sayılmış; ayrıca Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarının da görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'da yargılanacağı belirtilmiştir. Cumhurbaşkanı yardımcılığı ve TBMM Başkanının bu listeye alınması 2017 değişikliğinin sonucudur. Üç öncül de doğru olduğundan kısmi seçenekler eksik kalır.