Anayasa Hukuku – Yargı — Test 8

Doğru cevap: D — Yargı mercileri önünde iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı

Anayasa m.36'ya göre herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Yargılanacağı mahkemeyi seçme hakkı yoktur; m.37 gereği kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Kesinleşmiş kararların idarece değiştirilmesi ise m.138'e göre kesinlikle yasaktır.

Doğru cevap: A — Kararlar aleyhine başka bir mercie başvurulamaz

Anayasa m.79'a göre seçimlerin yönetim ve denetimi Yüksek Seçim Kurulu'na aittir ve Kurulun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz. Bu nedenle Danıştayda iptal davası ya da Yargıtayda temyiz yolunu öngören B ve C seçenekleri Anayasa'ya aykırıdır. Meclisin bir yargısal nitelikteki kararı kaldırması da kuvvetler ayrılığıyla bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — İdare mahkeme kararlarını değiştiremez ve geciktiremez

Anayasa m.138'in son fıkrasına göre yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. Bu nedenle idareye takdir tanıyan B ve D seçenekleri açıkça Anayasa'ya aykırıdır. Mahkeme kararlarının tavsiye niteliğinde sayılması da hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — Bu suçlar kural olarak adli yargı mercilerinde görülür

2017 değişikliğiyle askerî mahkemeler, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığından asker kişilerin görev suçları kural olarak adli yargıda görülür; Anayasa m.142 yalnızca disiplin mahkemelerini ve savaş hâlinde kurulacak askerî mahkemeleri istisna tutar. Bu nedenle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesini işaret eden B ve C seçenekleri yürürlükten kalkmış düzene aittir. Yüce Divan ise yalnızca m.148'de sayılan üst düzey görevliler için işletilir.

Doğru cevap: E — Sayıştaya

Anayasa m.160'a göre mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından yapılır; Sayıştay denetimini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına yürütür. Danıştay bir idari yargı mercii olduğundan hesapları kesin hükme bağlamaz. İçişleri Bakanlığının mahallî idareler üzerindeki yetkisi ise m.127'deki idari vesayet denetimiyle sınırlıdır.

Doğru cevap: B — Yüce Divan dışındaki işler dosya üzerinde incelenir

Anayasa m.149'a göre Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan işleri dosya üzerinde inceler; ancak bireysel başvurularda duruşma yapılmasına karar verilebilir ve gerekli görülen hâllerde ilgililer sözlü açıklama için çağrılabilir. Bu nedenle sözlü açıklamayı tümüyle yasaklayan E yanlıştır. Yüce Divan yargılamalarının dosya üzerinden yürütüleceğini söyleyen C de maddenin açık istisnasına aykırıdır.

Doğru cevap: C — Kapatılması istenen partinin genel başkanlığının

Anayasa m.149'a göre siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Mahkeme, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler. Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı bu davada taraf olmadığından savunma hakkına sahip değildir. Yüksek Seçim Kurulu ise seçim işleriyle görevli olup parti davalarında rol almaz.

Doğru cevap: C — Yazılı bildirim tarihinden başlar

Anayasa m.125'e göre idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar; 2577 sayılı Kanun da bu süreyi idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olarak belirler. İşlemin tesis edildiği tarih ilgilinin bilgisi dışında olabileceğinden B seçeneği hak arama hürriyetini zedelerdi. İdarenin savunma vermesi ise dava açıldıktan sonraki bir aşamadır, sürenin başlangıcı olamaz.

Doğru cevap: D — Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez

Anayasa m.147'ye göre Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilir, bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez ve üyeler altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılır. Yeniden seçilebilmeyi öngören B seçeneği Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeleriyle karıştırılmaktadır. Zorunlu emeklilik yaşı bulunduğundan ömür boyu üyeliği savunan C de yanlıştır.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.148/1 olağanüstü hâl ve savaş hâli Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için dava yolunu kapatır; m.90/5 milletlerarası andlaşmalar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla başvurulamayacağını belirtir; m.174 ise inkılap kanunlarının Anayasaya aykırı sayılamayacağını hükme bağlar. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri eksiktir. İkili gruplar da denetim bağışıklığı hâllerinin tamamını kapsamaz.

Doğru cevap: D — Teklif ve oylama çoğunluğu ile ivedilikle görüşülemeyeceği şartı

Anayasa m.148/2'ye göre Anayasa değişikliklerinde şekil denetimi, teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususlarıyla sınırlıdır. Kamu yararı veya gerekçe yeterliliği gibi ölçütler esasa ilişkin olduğundan denetim kapsamı dışındadır. Değişikliğin halkoyuna sunulup sunulmaması ise m.175'te düzenlenen ayrı bir usul meselesi olup şekil denetiminin ölçütleri arasında sayılmamıştır.

Doğru cevap: E — 3 Yargıtay üyesi, 1 Danıştay üyesi, 3 öğretim üyesi veya avukat

Anayasa m.159'a göre Türkiye Büyük Millet Meclisi; üç üyeyi Yargıtay üyeleri, bir üyeyi Danıştay üyeleri, üç üyeyi ise nitelikleri kanunda belirtilen yükseköğretim kurumlarının hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından seçer; bu son gruptan en az biri öğretim üyesi ve en az biri avukat olmalıdır. Diğer seçenekler Yargıtay ve Danıştay kontenjanlarını yer değiştirdiği veya sayıları bozduğu için yanlıştır.

Doğru cevap: A — Üçü adli yargı, biri idari yargı birinci sınıf hâkim ve savcısıdır

Anayasa m.159'a göre Cumhurbaşkanı; üç üyeyi birinci sınıf olup birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adli yargı hâkim ve savcıları arasından, bir üyeyi ise aynı niteliklere sahip idari yargı hâkim ve savcıları arasından seçer. Bu nedenle oranı ters çeviren E seçeneği yanlıştır. Yargıtay ve Danıştay üyeleri ile öğretim üyesi ve avukat kontenjanları ise Meclisin seçtiği yedi üyeye ilişkindir.

Doğru cevap: A — En az on üye ile toplanır; kararlarını salt çoğunlukla alır

Anayasa'nın 149. maddesi, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanacağını ve bölümler ile Genel Kurulun kararlarını salt çoğunlukla alacağını düzenler. Üçte iki çoğunluk yalnızca Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi partilerin kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilmesi bakımından aranan istisnai bir yeter sayıdır; bu nedenle onu genel kural sayan C yanlıştır. Oybirliği veya bütün üyelerin katılımı şartı ise Anayasa'da hiçbir işlem için öngörülmemiştir.

Doğru cevap: A — Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma kararlarına

Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlarına karşı yargı yolu açıktır; Kurulun diğer kararları ise denetim dışıdır, bu yüzden atama kararlarını gösteren E yanlıştır. Sayıştayın kesin hükümleri hakkında m.160 uyarınca idari yargıya başvurulamaz. Yüksek Seçim Kurulu kararları m.79'a, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ise m.125'e göre yargı denetimi dışındadır.