İdare Hukuku — Test 7

Doğru cevap: A — Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç

İdari işlem, yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olmak üzere beş unsurdan oluşur; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi de iptal sebeplerini bu beş unsurdaki hukuka aykırılıklar olarak sayar. Süre, ilan ve tebliğ işlemin yürürlüğü ile ilgili tekniklerdir; ehliyet ise özel hukuka ait bir kavram olup idari işlemin unsuru değildir.

Doğru cevap: E — İdarenin yasama veya yargı alanına girmesi

İdarenin yasama ya da yargı işlevi alanına girmesi fonksiyon gaspı olarak adlandırılır ve işlemi yok hükmünde kılar; aynı sonuç, idare adına işlem yapma yetkisi hiç bulunmayan kişinin işlem tesis ettiği yetki gaspında da doğar. Yer veya zaman bakımından basit yetkisizlik ile imza devri ve vekâlet usulündeki eksiklikler ise yokluğa değil, iptal edilebilirliğe yol açar.

Doğru cevap: E — Amaç unsurundaki

İdari işlemin amaç unsuru daima kamu yararıdır; kişisel husumet, siyasal saik veya üçüncü kişiye çıkar sağlama gibi güdülerle işlem tesisi "maksat (amaç) saptırması" adı verilen sakatlığı doğurur. Sebep unsurundaki sakatlık işlemin dayandığı maddi veya hukuki olayla, konu unsurundaki sakatlık ise doğurduğu hukuki sonuçla ilgilidir.

Doğru cevap: E — İdari işlemin aksi ispatlanana kadar hukuka uygun sayılması

Hukuka uygunluk karinesi, idari işlemin yargı kararıyla iptal edilene veya yürütmesi durdurulana kadar hukuka uygun kabul edilerek uygulanabilmesini ifade eder. Bu karine denetimi ortadan kaldırmaz; Anayasa'nın 125. maddesi gereği her idari işleme karşı yargı yolu açıktır. İşlemin kanun gücünde sayılması ya da kural olarak geriye yürümesi ise söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — İşlemin tek yanlı olarak hukuk düzeninde değişiklik yaratmasıdır

İcrailik, idari işlemin ilgilinin rızasına gerek olmaksızın tek yanlı biçimde hak veya yükümlülük doğurarak hukuk düzeninde değişiklik yaratmasıdır. İşlemin mahkeme kararına bağlı olması icrailikle bağdaşmaz; yalnızca iç işleyişi ilgilendiren görüş ve genelgeler ise icrai sayılmaz. Re'sen icra ise ayrı bir kavram olup ancak kanunun izin verdiği hâllerde mümkündür.

Doğru cevap: E — Düzenleyici işlemler genel, soyut ve sürekli kurallar koyar

Yönetmelik gibi düzenleyici işlemler genel, soyut ve sürekli kurallar koyar; atama veya ruhsat gibi birel işlemler ise belirli kişi ya da durumlara ilişkindir. Bu ayrım tersine çevrilemez. Ayrıca Anayasa'nın 125. maddesi gereği düzenleyici işlemler de yargı denetimine tabidir; ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler için Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görevlidir.

Doğru cevap: D — Yetki unsuru bakımından

Yetki unsuru kişi, konu, yer ve zaman bakımından incelenir; görev süresi dolmuş bir organın karar alması zaman bakımından yetkisizlik oluşturur ve işlem yetki unsuru yönünden sakat olur. Sebep unsuru işlemin dayandığı maddi ve hukuki nedenlerle, konu unsuru ise doğurduğu sonuçla ilgilidir; gerekçe ise ayrı bir unsur değil, şekil kurallarının bir parçasıdır.

Doğru cevap: D — Sözleşmenin noter huzurunda düzenlenmiş olması

İdari sözleşmenin ölçütleri taraflardan birinin idare olması, konusunun kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin bulunması ve idareye özel hukuku aşan üstün yetkiler tanınmasıdır. Noter huzurunda düzenlenme bir geçerlilik ölçütü değildir; nitekim imtiyaz sözleşmeleri gibi tipik idari sözleşmelerde de böyle bir zorunluluk aranmaz.

Doğru cevap: D — Özel hukuk sözleşmesidir; uyuşmazlıklar adli yargıda görülür

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, bu Kanun'a göre düzenlenen sözleşmelerin özel hukuk hükümlerine tabi olduğunu belirtir; bu nedenle sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar adli yargıda çözülür. Buna karşılık ihale sürecindeki tek yanlı işlemler idari işlem olduğundan idari yargıda dava konusu edilir. Sayıştay ise bir yargı mercii olarak sözleşme uyuşmazlığına bakmaz.

Doğru cevap: D — Kamu görevlisinin hizmetten ayrılabilen kişisel kusuru

Hizmet kusuru; kamu hizmetinin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi biçiminde ortaya çıkan ve idareye yüklenen anonim nitelikte bir kusurdur. Görevlinin hizmetten ayrılabilen kişisel kusuru ise idarenin değil, doğrudan görevlinin sorumluluğunu doğurur ve adli yargıda dava konusu edilir; bu nedenle hizmet kusuru kapsamında değerlendirilmez.

Doğru cevap: A — Risk ilkesi ve fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi

İdarenin kusursuz sorumluluğu, tehlikeli faaliyet ve araçlardan doğan zararları karşılayan risk ilkesi ile kamu külfetleri karşısında eşitliğin bozulmasını gideren fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine dayanır. Hizmet kusuru ve ağır kusur, kusur sorumluluğuna ait kavramlardır; sebepsiz zenginleşme ise borçlar hukukuna ilişkin ayrı bir kurumdur.

Doğru cevap: E — Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine

Kamu külfetleri karşısında eşitliğin bozulması nedeniyle bir kişinin olağan dışı, özel ve ağır bir zarara uğraması hâlinde idare, kusuru olmasa dahi fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi uyarınca sorumlu tutulur. Risk ilkesi tehlikeli faaliyet ve araçlardan doğan zararlara ilişkindir; hizmet kusuru ile ağır hizmet kusuru ise kusur sorumluluğunun görünümleridir.

Doğru cevap: D — Kamulaştırma bedeli kural olarak nakden ve peşin ödenir

Anayasa'nın 46. maddesi, Devlet ve kamu tüzel kişilerinin kamu yararının gerektirdiği hâllerde gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyetteki taşınmazları kamulaştırabileceğini öngörür. Kamulaştırma yalnızca taşınmazlara ilişkindir ve özel şirketler kamulaştırma yetkisini kendiliğinden kullanamaz; bedelsiz kamulaştırma ise mülkiyet hakkının güvencesine aykırıdır.

Doğru cevap: C — Beş

Anayasa'nın 46. maddesi, tarım reformu, büyük enerji ve sulama projeleri, iskân, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılan kamulaştırmalarda taksitle ödemenin öngörülebileceğini, ancak taksitlendirme süresinin beş yılı aşamayacağını ve taksitlerin eşit ödeneceğini belirtir. On veya yedi yıllık süreler Anayasa'da yer almaz.

Doğru cevap: E — İdare önce satın alma usulünü denemek zorundadır

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamu yararı kararı alındıktan sonra idarenin öncelikle satın alma usulünü denemesini zorunlu kılar; anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil için asliye hukuk mahkemesine başvurulur. İdarenin tek yanlı olarak tescil yaptırması ya da bedeli kesin biçimde kendisinin belirlemesi mümkün değildir; kamulaştırma malikin rızasına da bağlı değildir.