Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Coğrafi Konumu konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
7 kolay7 orta1 zor
Türkiye 26° - 45° doğu boylamları arasında yer alır. Buna göre Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
Doğru cevap: C — 76
Boylam farkı 45 − 26 = 19 derecedir. İki boylam arası yerel saat farkı 4 dakika olduğundan 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Türkiye'nin matematik konumu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: C — 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arası
Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır; bu nedenle hem Kuzey Yarım Küre'de hem de Başlangıç Meridyeni'nin doğusundadır. A seçeneğinde enlem ve boylam değerleri yer değiştirmiş, E seçeneğinde ise boylamlar batı olarak verilmiştir; oysa Türkiye'nin tamamı doğu boylamlarındadır.
Türkiye'de aynı tarihte Antalya'da Güneş ışınlarının yere düşme açısı Sinop'a göre daha büyüktür. Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — İki merkezin enlem dereceleri arasındaki fark
Güneş ışınlarının düşme açısı öncelikle enleme bağlıdır; Ekvator'a daha yakın olan Antalya'da açı, daha kuzeydeki Sinop'a göre büyüktür. B yanlıştır, çünkü Antalya Sinop'un batısında kalır ve boylam farkı ışınların geliş açısını değil yerel saati etkiler. D de geçersizdir; Türkiye'nin tamamında tek bir ulusal saat kullanılır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarından biri değildir?
Doğru cevap: E — Üç tarafının denizlerle çevrili olması
Üç tarafın denizlerle çevrili olması, enlem ve boylamla değil ülkenin çevresindeki kara ve su kütleleriyle ilgilidir; bu nedenle özel konumun sonucudur. A, B, C ve D ise doğrudan 36°-42° kuzey enlemleri arasında bulunmanın, yani matematik konumun sonuçlarıdır.
Türkiye'de bir cismin öğle vakti gölge boyu 21 Aralık'ta yıl içindeki en uzun değerine ulaşır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Güneş ışınlarının yılın en küçük açısıyla düşmesi
21 Aralık'ta Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik geldiğinden Kuzey Yarım Küre'deki Türkiye'ye yıl içindeki en küçük açıyla düşer; açı küçüldükçe gölge boyu uzar. D yanlıştır, çünkü bir yerin Ekvator'a uzaklığı yıl içinde değişmez, değişen yalnızca ışınların geliş açısıdır. C de geçersizdir; Dünya-Güneş uzaklığındaki değişim mevsimlerin ve gölge boyunun temel nedeni değildir.
Türkiye'nin en kuzey noktası yaklaşık 42° kuzey, en güney noktası yaklaşık 36° kuzey enlemindedir. Buna göre Türkiye'nin kuzey-güney yönündeki enlem farkı kaç derecedir?
Doğru cevap: D — 6
Her iki nokta da Kuzey Yarım Küre'de olduğundan enlem farkı çıkarma ile bulunur: 42° - 36° = 6°. E seçeneğindeki 9 değeri hatalıdır; 19 derecelik fark enlemde değil, 26°-45° doğu boylamları arasındaki boylam farkındadır.
Türkiye'de aynı yıl içinde hem çay, hem muz, hem de şeker pancarı yetiştirilebilmesi en çok neyin göstergesidir?
Doğru cevap: A — İklim çeşitliliğinin fazla olmasının
Farklı sıcaklık ve nem isteği olan ürünlerin bir arada yetişmesi, geniş enlem aralığı ve yer şekillerinin yarattığı iklim çeşitliliğinin göstergesidir. B yanlıştır; Türkiye'nin ortalama yükseltisi yaklaşık 1132 m ile fazladır. D ise tarım ürünleri deseniyle ilgisi olmayan, saat uygulamasına ait bir sonuçtur.
Türkiye'de 21 Haziran tarihinde öğle vaktinde Güneş ışınlarının en büyük açıyla düştüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Hatay yakınlarındaki en güney uç nokta
21 Haziran'da Güneş ışınları 23°27' kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik gelir; Türkiye'nin tamamı bu enlemin kuzeyinde olduğundan dönenceye en yakın olan en güney nokta en büyük açıyı alır. A yanlıştır, çünkü en kuzeydeki nokta dönenceden en uzak yerdir ve o gün de en küçük açıyı alır. B ve C boylamla ilgilidir; boylam farkı geliş açısını değiştirmez.
Türkiye'nin tamamı Kuzey Yarım Küre'de yer alır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun bir sonucudur?
Doğru cevap: B — 21 Aralık'ta yılın en kısa gündüzünün yaşanması
Kuzey Yarım Küre'de 21 Aralık kış gün dönümüdür ve yılın en kısa gündüzü bu tarihte yaşanır; Güney Yarım Küre'de ise aynı tarih en uzun gündüzdür. A seçeneği yarım küreyle değil boylam farkıyla ilgilidir. C, D ve E ise özel konumun ve yer şekillerinin sonuçlarıdır.
Türkiye'de yıllık ortalama sıcaklıklar genel olarak güneyden kuzeye gidildikçe azalır; ancak bu azalış her yerde düzenli değildir. Bu düzensizliğin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Yükselti ve yer şekillerinin çeşitliliği
Enlem sıcaklığın genel dağılışını belirlese de Türkiye'de yükselti farkları, dağların uzanışı ve karasallık bu dağılışı bozar; bu nedenle aynı enlemdeki iki merkezin sıcaklığı farklı olabilir. D yanlıştır, çünkü 6 derecelik enlem farkı düzensizliğin değil, düzenli azalışın nedenidir. B ise iklimle ilgisi olmayan idari bir uygulamadır.
Aynı boylam üzerinde bulunan iki merkezden biri 36° kuzey, diğeri 42° kuzey enlemindedir. Her 1° enlem farkının ortalama 0,5 °C sıcaklık farkı oluşturduğu kabul edilirse, bu iki merkez arasında yalnızca enlemden kaynaklanan sıcaklık farkı kaç °C olur?
Doğru cevap: C — 3
Önce enlem farkı bulunur: 42° - 36° = 6°. Ardından 6 × 0,5 = 3 °C sonucuna ulaşılır. E seçeneği enlem farkının kendisini sıcaklık farkı sanmaktan kaynaklanan tipik bir hatadır; sıcaklık farkı için mutlaka 0,5 katsayısıyla çarpma yapılmalıdır.
Bir ülkenin matematik konumu denildiğinde aşağıdakilerden hangisi anlaşılır?
Doğru cevap: B — Enlem ve boylamlara göre konumu
Matematik konum, bir yerin paralel ve meridyenlere (enlem-boylam) göre belirlenen konumudur. A, C, D ve E'de sayılan ölçütlerin tamamı ise özel konumu tanımlar; özel konum, ülkenin çevresine göre kazandığı nitelikleri ifade eder.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının bir sonucu olarak gösterilemez?
Doğru cevap: E — İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması
Boğazlara sahip olmak, ülkenin kara ve denizlere göre konumundan yani özel konumundan kaynaklanır; enlemle bir ilgisi yoktur. A, B, C ve D ise orta kuşakta, dönenceler ile kutup daireleri arasında bulunmanın doğrudan sonuçlarıdır.
Türkiye'de hiçbir noktaya Güneş ışınları yıl boyunca dik açıyla düşmez. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması
Güneş ışınları yalnızca dönenceler arasında dik gelebilir; Türkiye'nin en güney noktası bile yaklaşık 36° kuzeyde, yani Yengeç Dönencesi'nin (23°27' K) kuzeyinde olduğu için dik ışın almaz. B yanlıştır, çünkü boylam yalnızca yerel saati belirler, ışınların geliş açısını değiştirmez. C de geçersizdir; yükselti sıcaklığı etkiler, geliş açısını değil.
Türkiye'nin en batı noktası yaklaşık 26° doğu, en doğu noktası yaklaşık 45° doğu boylamındadır. Buna göre Türkiye'nin boylam farkı kaç derecedir?
Doğru cevap: C — 19
Her iki nokta da doğu boylamlarında olduğundan fark çıkarma ile bulunur: 45° - 26° = 19°. Bu 19 derecelik fark, 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat farkının da kaynağıdır.
