Türkiye'nin Coğrafi Konumu — Test 12

Doğru cevap: D — Çıkardığı petrol, iç tüketimini karşılamaya yetmektedir.

Paragrafta Türkiye'nin kaynak alanları ile tüketim alanları arasındaki geçiş konumu, topraklarından geçen boru hatları, boğazlardan geçen tankerler ve komşularla kurulan enerji bağlantıları anlatılmaktadır; bu nedenle A, B, C ve E paragraftan çıkarılabilir. Buna karşılık metinde Türkiye'nin kendi petrol üretiminden ya da bu üretimin iç tüketimi karşılama oranından hiç söz edilmemiştir. Verilmeyen bir veriye dayanan yargıya paragraftan ulaşılamaz. Cevap D.

Doğru cevap: B — II

Haritada II numaralı il Artvin'dir; Artvin hem Karadeniz kıyısında yer alır hem de Gürcistan ile kara sınırımızın bulunduğu ildir, yani iki koşulu birlikte karşılar. I numaralı Çanakkale'nin denize kıyısı vardır ama kara sınırı komşusu yoktur. III numaralı Şanlıurfa Suriye ile kara sınırı oluşturur, buna karşılık denize kıyısı yoktur. IV numaralı Samsun yalnızca kıyı iline örnektir; V numaralı Van ise İran sınırındadır ama Van Gölü bir deniz olmadığı için kıyı ili sayılmaz. Cevap B.

Doğru cevap: B — Doğu-batı uzunluğu, kuzey-güney uzunluğundan daha fazladır.

Bir derecelik enlem farkının karşılığı yeryüzünün her yerinde yaklaşık 111 km'dir; buna göre kuzey-güney uzunluğu 6 × 111 ≈ 666 km olur. Boylamlar arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalmakla birlikte Türkiye'nin bulunduğu enlemlerde 1 derece boylam yaklaşık 80 km'ye karşılık gelir; 19 × 80 ≈ 1500 km eder, yani doğu-batı uzunluğu daha fazladır. C ve E yanlıştır: yerel saat farkı yalnızca boylam farkından doğar, kuzey-güney doğrultusunda yerel saat değişmez. D de yanlıştır, çünkü ışınların düşme açısını belirleyen enlemdir. Gündüz süreleri enleme göre değiştiğinden A da doğru olamaz. Cevap B.

Doğru cevap: D — II ve III

II doğrudur: denizler karalara göre yavaş ısınıp yavaş soğuduğu için kıyılarda yıllık sıcaklık farkı iç kesimlerden azdır. III de doğrudur; her 200 metrede sıcaklığın ortalama 1 °C azalması nedeniyle ortalama yükseltisi yaklaşık 1130 metre olan Türkiye, aynı enlemdeki alçak ve denizel ülkelere göre daha soğuk kışlar yaşar. I ise yanlıştır: yerel saat farkının tek nedeni boylam farkıdır, yükseltinin yerel saat üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Bu nedenle I'i içeren A, C ve E seçenekleri elenir. Cevap D.

Doğru cevap: C — III

Türkiye'nin en güney ucu Hatay'ın Yayladağı ilçesi çevresindedir ve Hatay Akdeniz Bölgesi'nde yer alır. Haritada III numaralı il Burdur'dur; Burdur, Göller Yöresi'nde bulunan bir Akdeniz Bölgesi ilidir, bu yüzden Hatay ile aynı bölgededir. II numaralı Aydın Ege Bölgesi'nde olduğu için doğru cevap olamaz; Burdur ile Denizli ya da Aydın'ın karıştırılması yaygın bir hatadır. I numaralı Kırklareli Marmara, IV numaralı Kırşehir İç Anadolu, V numaralı Erzurum ise Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap C.

Doğru cevap: E — Romanya

Türkiye'nin kara sınırı komşuları batıda Yunanistan ve Bulgaristan; doğuda Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve İran; güneyde ise Irak ve Suriye'dir. Romanya Karadeniz'in kuzeybatı kıyısında yer alır ve Türkiye ile arasında deniz bulunduğu için kara sınırı komşusu değildir. C seçeneğindeki Nahçıvan, Iğdır ili üzerinden yaklaşık 18 kilometrelik en kısa kara sınırımızı oluşturur. B'deki Gürcistan ile sınırımız Artvin'den, D'deki Suriye ile sınırımız ise Hatay'dan Şırnak'a kadar uzanan kesimden geçer. Cevap E.

Doğru cevap: A — Yıl içinde dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması

Orta kuşak, Dönencelerle Kutup Daireleri arasında kalan ve Güneş ışınlarının geliş açısının yıl içinde belirgin biçimde değiştiği kuşaktır; bu nedenle bu kuşakta dört mevsim belirgin olarak yaşanır. B'deki yükselti, C'deki yarımada özelliği ve D'deki boğazlar enlem değerlerinden değil ülkenin çevresindeki kara-deniz dağılışı ile arazi yapısından doğan özel konum öğeleridir. E'deki yerel saat farkı da matematik konumla ilgili olmakla birlikte enlemden değil boylam farkından kaynaklanır. Cevap A.

Doğru cevap: E — M merkezinin yıllık yağış toplamı, L'ninkinin dörtte biri kadardır.

Merkezlerin enlemleri ve yükseltileri birbirine yakın olduğu için aralarındaki iklim farkını doğuran etmen denize uzaklık, yani karasallıktır. Grafikte L 100 km, N 200 km, K 300 km, M ise 400 km uzaklıkta olduğundan deniz etkisi L'de en fazla, M'de en azdır; buna bağlı olarak yıllık sıcaklık farkı M'de en yüksek, nem oranı ise L'de en yüksek olur, yani A, B ve D söylenebilir. C de doğrudan okunan bir orandır: 400 ÷ 100 = 4. Ancak yağış toplamı denize uzaklıkla düz oranlı azalmaz; bağıl nem, rüzgâr yönü ve yer şekilleri de belirleyici olduğundan uzaklık oranından yağış oranı hesaplanamaz. Cevap E.

Doğru cevap: B — Kuzeyi ile güneyi arasında enlem farkı bulunması

Gece ve gündüz sürelerinin uzunluğunu belirleyen etmen enlemdir; 21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de enlem arttıkça gece uzar, bu yüzden Sinop'ta gece Hatay'dakinden daha uzundur. Türkiye'nin kuzeyi ile güneyi arasındaki yaklaşık 6 derecelik enlem farkı bu farkı doğurur. A'daki doğu-batı genişliği yalnızca yerel saat farkını yaratır, gece süresini değiştirmez. C'deki yükselti ile E'deki engebe sıcaklığı etkiler ama gündüz-gece süresine etki etmez; D ise ülkenin bütünü için geçerli olduğundan kuzey-güney farkını açıklayamaz. Cevap B.

Doğru cevap: B — II

Türkiye'nin en kuzey ucu Sinop'un İnce Burun kesimidir ve Sinop Karadeniz Bölgesi'nde yer alır. Haritada II numaralı il Çorum'dur; Çorum'un denize kıyısı olmamakla birlikte Karadeniz Bölgesi sınırları içinde kaldığı için Sinop ile aynı bölgededir. I numaralı Edirne Marmara, III numaralı Afyonkarahisar ise Ege Bölgesi'nde bulunduğundan doğru cevap olamaz. IV numaralı Diyarbakır Güneydoğu Anadolu, V numaralı Niğde ise İç Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap B.

Doğru cevap: A — I

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de gündüz süresi enlem arttıkça uzar; bu nedenle o gün Türkiye'de en uzun gündüz, en kuzeydeki merkezde yaşanır. Haritada en kuzeyde yer alan il, yaklaşık 41°–42° kuzey enlemindeki I numaralı Edirne'dir. IV numaralı Hatay yaklaşık 36° kuzeyde, yani en güneyde bulunduğu için o gün gündüzü en kısa olan ildir. V numaralı Van haritanın en doğusundadır, ancak doğuda olmak yalnızca yerel saati ileri alır, gündüz süresini uzatmaz; III numaralı Kayseri ile II numaralı Ankara da Edirne'nin güneyinde kaldığı için doğru cevap olamaz. Cevap A.

Doğru cevap: C — I ve II

I doğrudur: 19 derecelik boylam farkı nedeniyle doğudaki noktalarda Güneş daha erken doğar, doğuş saatleri arasında yaklaşık 76 dakikalık fark oluşur. II de doğrudur; enlem 36 dereceden 42 dereceye çıktıkça öğle vakti ışınların yere düşme açısı küçülür. III yanlıştır: ulusal saat yalnızca günlük yaşamda tek bir saatin kullanılmasını sağlar, merkezlerin gerçek yerel saatleri ile Güneş'in doğuş ve batış anları değişmeden kalır. Bu nedenle III'ü içeren D ve E seçenekleri elenir. Cevap C.

Doğru cevap: D — Farklı mevsimlerde farklı turizm türleri yapılabilmektedir.

Metinde dört mevsimin belirgin yaşanması, uzun kıyılar ve yüksek dağlar birlikte verilmiştir; bu üç özellik yazın deniz turizmine, kışın kayak turizmine, yıl boyunca da kültür ve doğa turizmine olanak sağlar. Bu nedenle konumun sonucu, farklı mevsimlerde farklı turizm türlerinin yapılabilmesidir. A ve C metinde verilmeyen, hatta metne aykırı genellemelerdir; kayak alanları yüksek dağlarda bulunduğu için B de yanlıştır. E ise metnin ilk cümlesiyle çelişir, çünkü dört mevsimin yaşanması doğrudan enlemle, yani matematik konumla ilgilidir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Aydınlanma çemberinin kutuplardan geçmesi

21 Mart ve 23 Eylül gün-tün eşitliği (ekinoks) tarihleridir; bu tarihlerde Güneş ışınları Ekvator'a dik düşer ve aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçer. Böylece bütün paralellerin yarısı aydınlık, yarısı karanlık kalır ve her enlemde gündüz ile gece 12 saat sürer. B ile D yıl boyunca geçerli özelliklerdir, yalnızca bu iki tarihe özgü bir sonuç doğurmaz. C'de belirtilen Dünya'nın Güneş'e en yakın olduğu tarih ocak ayı başıdır ve gün-tün eşitliğiyle ilgisizdir; E ise olgusal olarak yanlıştır, çünkü 23°27'lik eksen eğikliği yıl boyunca değişmez. Cevap A.

Doğru cevap: E — 36° kuzey

Öğle vakti ışınların düşme açısı, ışınların o gün dik düştüğü paralel ile merkezin enlemi arasındaki farkın 90 dereceden çıkarılmasıyla bulunur. Türkiye'nin tamamı Yengeç Dönencesi'nin (23°27' kuzey) kuzeyinde kaldığı için açının en büyük olduğu tarih 21 Haziran'dır; 90° − (enlem − 23°27') = 77°30' eşitliğinden enlem − 23°27' = 12°30', yani enlem yaklaşık 36° kuzey bulunur. Bu değer ülkenin en güney kesimine, Hatay çevresine karşılık gelir. Aynı hesapla 42° kuzeyde açı 71°27', 39° kuzeyde ise 74°27' olacağı için D ve C yanlıştır; 30° ile 33° kuzey enlemleri Türkiye sınırlarının tamamen dışında kaldığından A ve B de olamaz. Cevap E.