KPSS Coğrafya · 1. konu · konu anlatımı
Türkiye'nin Coğrafi Konumu
Sınavda sorulan 18 kavram · havuzdan 154 çözümlü soru · son güncelleme 16 Eylül 2026
Türkiye'nin coğrafi konumu, KPSS Coğrafya'nın ilk konusudur ve neredeyse her sınavda en az bir soru getirir. Soruların ana ekseni matematik konum ile özel konumun sonuçlarını ayırt etmektir: enlem ve boylamdan doğan sonuçlar (mevsimler, sıcaklığın kuzeye doğru azalması, yerel saat farkı, gölge yönü) matematik konuma; denizlere, dağlara, komşulara ve yükseltiye bağlı sonuçlar (iklim çeşitliliği, kıyı-iç kesim farkı, Boğazlar, stratejik önem) özel konuma aittir. Sınav, bir sonuç verir ve "bu durum hangi konumun sonucudur?" ya da "aşağıdakilerden hangisi matematik konumla açıklanamaz?" diye sorar.
İkinci soru damarı yerel saat hesaplarıdır: Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki boylam farkı, dakikaya çevrilir. Üçüncü damar uç noktalar, sınırlar ve komşulardır; en uzun ve en kısa kara sınırı, sınırları belirleyen antlaşmalar buradan sorulur. Dördüncü damar, gerçek alan ile izdüşüm alanı farkının yer şekillerine bağlanmasıdır. Kartlarda her damar ayrı ayrı toplanmıştır; altlarında havuzdan o kavramı ölçen sorular vardır.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Matematik konum: 36°-42° kuzey enlemleri, 26°-45° doğu boylamları
Türkiye 36° ile 42° kuzey paralelleri, 26° ile 45° doğu meridyenleri arasında yer alır; yani Kuzey Yarım Küre'de, Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda ve orta kuşaktadır. Kuzey-güney genişliği 6 paralel (yaklaşık 666 km), doğu-batı genişliği 19 meridyendir. Bu sayılar sınavda yerel saat ve uzaklık hesaplarında kullanılır.
Sınav ipucu: Enlem sonuçları sıcaklık ve mevsimle, boylam sonuçları yalnız yerel saatle ilgilidir; "boylam sıcaklığı etkiler" diyen seçenek yanlıştır.
Soru 2Türkiye'nin matematik konumu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A)26°-45° kuzey enlemleri ile 36°-42° doğu boylamları arası
- B)36°-42° güney enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arası
- C)36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arası
- D)30°-40° kuzey enlemleri ile 20°-40° doğu boylamları arası
- E)36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° batı boylamları arası
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır; bu nedenle hem Kuzey Yarım Küre'de hem de Başlangıç Meridyeni'nin doğusundadır. A seçeneğinde enlem ve boylam değerleri yer değiştirmiş, E seçeneğinde ise boylamlar batı olarak verilmiştir; oysa Türkiye'nin tamamı doğu boylamlarındadır.
Kolay · Test 1
Soru 6Türkiye'nin en kuzey noktası yaklaşık 42° kuzey, en güney noktası yaklaşık 36° kuzey enlemindedir. Buna göre Türkiye'nin kuzey-güney yönündeki enlem farkı kaç derecedir?
- A)3
- B)4
- C)5
- D)6
- E)9
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Her iki nokta da Kuzey Yarım Küre'de olduğundan enlem farkı çıkarma ile bulunur: 42° - 36° = 6°. E seçeneğindeki 9 değeri hatalıdır; 19 derecelik fark enlemde değil, 26°-45° doğu boylamları arasındaki boylam farkındadır.
Kolay · Test 1
Soru 21Yalnızca Türkiye'nin matematik konumu bilgisi kullanılarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- A)Doğu kesimlerinde karasallığın belirgin olduğuna
- B)Ülkenin tamamının orta kuşakta bulunduğuna
- C)Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik gelmediğine
- D)Dört mevsimin belirgin biçimde yaşandığına
- E)Yerel saatin doğuda daha ileri olduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Karasallık; denizden uzaklık, yükselti ve dağların uzanışıyla açıklanır ve bunlar özel konumun ögeleridir, enlem-boylam değerlerinden çıkarılamaz. B, C ve D 36°-42° kuzey enlemlerinden, E ise 26°-45° doğu boylamlarından doğrudan çıkarılabilen matematik konum sonuçlarıdır.
Zor · Test 2
2.Orta kuşak ve dört mevsim
Türkiye'nin orta kuşakta (dönenceler ile kutup daireleri arasında) bulunması dört mevsimin belirgin yaşanmasını sağlar. Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez; öğle vakti gölge boyu hiç sıfır olmaz ve gölgeler her zaman kuzeye düşer. Batı rüzgârlarının etki alanında olması da orta kuşağın sonucudur.
Sınav ipucu: "Güneş ışınları yılın hiçbir günü dik gelmez" ifadesi Türkiye için doğrudur; dönenceler 23°27' enlemindedir, Türkiye 36°'nin kuzeyindedir.
Soru 13Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının bir sonucu olarak gösterilemez?
- A)Dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması
- B)Cephesel yağışların görülebilmesi
- C)Sıcaklığın mevsimlere göre belirgin değişmesi
- D)Yıl boyunca dik ışın alınamaması
- E)İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Boğazlara sahip olmak, ülkenin kara ve denizlere göre konumundan yani özel konumundan kaynaklanır; enlemle bir ilgisi yoktur. A, B, C ve D ise orta kuşakta, dönenceler ile kutup daireleri arasında bulunmanın doğrudan sonuçlarıdır.
Orta · Test 1
Soru 4Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarından biri değildir?
- A)Dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması
- B)Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik gelmemesi
- C)Kuzeyden güneye gidildikçe sıcaklığın artması
- D)Ülkenin tamamının orta kuşakta yer alması
- E)Üç tarafının denizlerle çevrili olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Üç tarafın denizlerle çevrili olması, enlem ve boylamla değil ülkenin çevresindeki kara ve su kütleleriyle ilgilidir; bu nedenle özel konumun sonucudur. A, B, C ve D ise doğrudan 36°-42° kuzey enlemleri arasında bulunmanın, yani matematik konumun sonuçlarıdır.
Kolay · Test 1
Soru 14Türkiye'de hiçbir noktaya Güneş ışınları yıl boyunca dik açıyla düşmez. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması
- B)Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda yer alması
- C)Ortalama yükseltisinin fazla olması
- D)Üç tarafının denizlerle çevrili olması
- E)Tek bir saat dilimi kullanılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Güneş ışınları yalnızca dönenceler arasında dik gelebilir; Türkiye'nin en güney noktası bile yaklaşık 36° kuzeyde, yani Yengeç Dönencesi'nin (23°27' K) kuzeyinde olduğu için dik ışın almaz. B yanlıştır, çünkü boylam yalnızca yerel saati belirler, ışınların geliş açısını değiştirmez. C de geçersizdir; yükselti sıcaklığı etkiler, geliş açısını değil.
Orta · Test 1
3.Enlemin sıcaklığa etkisi
Ekvator'dan uzaklaştıkça güneş ışınlarının geliş açısı küçülür; bu yüzden Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık genel olarak azalır. Aynı yükseltide ve aynı deniz etkisinde iki yerden güneydeki daha sıcaktır: Antalya'nın Sinop'tan sıcak olmasının temel nedeni enlemdir. Akdeniz'in Karadeniz'den daha tuzlu ve sıcak olması, kar yağışlı gün sayısının güneyde az olması da enleme bağlıdır.
Sınav ipucu: Soruda "enlemin sonucu" aranırken güney-kuzey yönlü bir farklılık aranır; doğu-batı yönlü sıcaklık farkı enlemle DEĞİL yükselti ve karasallıkla açıklanır.
Soru 24Türkiye'de aynı tarım ürününün hasat zamanı güneyden kuzeye doğru gidildikçe gecikmektedir. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Merkezler arasındaki boylam farkı
- B)Merkezler arasındaki yerel saat farkı
- C)Enleme bağlı sıcaklık farkı
- D)Toprak türlerindeki çeşitlilik
- E)Yüz ölçümlerindeki büyük fark
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kuzeye gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür, sıcaklık düşer ve bitkinin olgunlaşması için gereken sıcaklık toplamına daha geç ulaşılır; bu da hasadı geciktirir. A ve B boylamla ilgili olup sıcaklığı etkilemez, dolayısıyla hasat takvimini de belirlemez.
Orta · Test 2
Soru 10Türkiye'de yıllık ortalama sıcaklıklar genel olarak güneyden kuzeye gidildikçe azalır; ancak bu azalış her yerde düzenli değildir. Bu düzensizliğin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ülkenin doğu-batı yönünde geniş olması
- B)Ulusal saat uygulamasının bulunması
- C)Ülkenin Kuzey Yarım Küre'de yer alması
- D)Enlem farkının 6 derece kadar olması
- E)Yükselti ve yer şekillerinin çeşitliliği
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Enlem sıcaklığın genel dağılışını belirlese de Türkiye'de yükselti farkları, dağların uzanışı ve karasallık bu dağılışı bozar; bu nedenle aynı enlemdeki iki merkezin sıcaklığı farklı olabilir. D yanlıştır, çünkü 6 derecelik enlem farkı düzensizliğin değil, düzenli azalışın nedenidir. B ise iklimle ilgisi olmayan idari bir uygulamadır.
Orta · Test 1
Soru 1721 Mart tarihinde, 36° kuzey enlemi üzerindeki bir merkezde öğle vaktinde Güneş ışınlarının geliş açısı kaç derecedir?
- A)36
- B)42
- C)48
- D)51
- E)54
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 21 Mart'ta Güneş ışınları Ekvator'a dik geldiği için herhangi bir merkezde öğle vakti geliş açısı 90° - enlem formülüyle bulunur: 90° - 36° = 54°. A seçeneği enlem değerinin kendisini açı sanmaktan doğan hatadır; 36° enlem değeri, açı ise onun 90'dan çıkarılmasıyla elde edilir.
Zor · Test 2
4.Gündüz süresi ve enlem
21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de gündüzler en uzundur ve kuzeye gidildikçe uzar; 21 Aralık'ta tersi olur. Bu yüzden 21 Haziran'da Sinop'ta gündüz Hatay'dan daha uzun, 21 Aralık'ta daha kısadır. 21 Mart ve 23 Eylül'de her yerde gece-gündüz eşittir. Yıl içindeki gece-gündüz süresi farkı kuzeye gidildikçe artar.
Sınav ipucu: "Kuzeye gidildikçe gece-gündüz farkı artar" cümlesi enlemin sonucudur; ekinoks günlerinde ise fark yoktur.
Soru 47Türkiye'de gündüz süresinin yıl içinde en uzun olduğu tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A)21 Mart
- B)23 Eylül
- C)21 Aralık
- D)21 Haziran
- E)1 Ocak
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 21 Haziran'da Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve Kuzey Yarım Küre'de gündüz süresi yılın en uzun değerine ulaşır. C yanlıştır, çünkü 21 Aralık Kuzey Yarım Küre'de en kısa gündüzün yaşandığı tarihtir. A ve B'de ise gece-gündüz süreleri birbirine eşittir.
Kolay · Test 4
Soru 37Türkiye'de 21 Haziran tarihinde kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzamaktadır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır?
- A)Ülkenin doğu-batı yönünde geniş olmasının
- B)Ortalama yükseltinin fazla olmasının
- C)Ülkenin Kuzey Yarım Küre'de bulunmasının
- D)Ülkede tek saat dilimi kullanılmasının
- E)Üç tarafın denizlerle çevrili olmasının
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de yaz başlangıcı yaşanır ve kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar; Güney Yarım Küre'de aynı tarihte tam tersi olur. Bu nedenle verilen durum ülkenin Kuzey Yarım Küre'de olduğunun kanıtıdır. A yanlıştır, çünkü doğu-batı genişliği gündüz süresini değil yerel saati etkiler.
Orta · Test 3
Soru 48Türkiye'de 21 Haziran tarihinde Sinop'ta gündüz süresi Hatay'a göre daha uzundur. Bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)İki merkez arasındaki enlem farkı
- B)İki merkez arasındaki boylam farkı
- C)Sinop'un daha batıda yer alması
- D)Hatay'ın yükseltisinin fazla olması
- E)Ülkede ulusal saatin uygulanması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz uzar; Sinop, Hatay'a göre yaklaşık 5 derece kuzeyde olduğu için gündüzü daha uzundur. B ve C yanlıştır, çünkü boylam gündüz süresini değil yerel saati etkiler. E de geçersizdir; ulusal saat gündüzün başlangıç saatini değiştirir, süresini değil.
Orta · Test 4
5.Boylam ve yerel saat farkı
Dünya 24 saatte 360° döndüğü için 1° boylam farkı 4 dakika yerel saat farkı yaratır. Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasında 19° fark vardır; bu 76 dakika yerel saat farkıdır. Güneş doğuda daha erken doğar ve batar; Iğdır'da güneş Edirne'den yaklaşık 76 dakika önce doğar. Yerel saat farkının tek nedeni boylamdır.
Sınav ipucu: Hesap: boylam farkı × 4 dakika. Doğudaki yerin yerel saati her zaman ileridir; sonuç saat cinsindense 60'a bölünür.
Soru 40Türkiye'nin doğusu ile batısı arasındaki 76 dakikalık yerel saat farkı neyin sonucudur?
- A)6 derecelik enlem farkının
- B)Yaklaşık 780 bin km² yüz ölçümünün
- C)Yaklaşık 1132 m ortalama yükseltinin
- D)19 derecelik boylam farkının
- E)Üç tarafın denizlerle çevrili olmasının
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Yerel saat farkı yalnızca boylam farkından doğar; Türkiye'nin 19 derecelik boylam farkı 19 × 4 = 76 dakikayı verir. A yanlıştır, çünkü 6 derecelik enlem farkı sıcaklık ve gündüz süresi farkı yaratır, saat farkı değil. C ise yer şekilleriyle ilgili bir veridir.
Kolay · Test 3
Soru 1Türkiye 26° - 45° doğu boylamları arasında yer alır. Buna göre Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A)60
- B)66
- C)76
- D)80
- E)86
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Boylam farkı 45 − 26 = 19 derecedir. İki boylam arası yerel saat farkı 4 dakika olduğundan 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Kolay · Test 1
Soru 32Türkiye'nin en doğu noktası ile en batı noktası arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A)45
- B)56
- C)64
- D)72
- E)76
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Türkiye 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır; boylam farkı 45° - 26° = 19°'dir. Her 1° boylam farkı 4 dakikalık yerel saat farkı oluşturduğundan 19 × 4 = 76 dakika bulunur. C seçeneğindeki 64 dakika, 16 derecelik bir boylam farkına karşılık gelir ve Türkiye'nin gerçek boylam aralığını yansıtmaz.
Kolay · Test 3
6.Ulusal saat ve saat dilimleri
Türkiye 26°-45° doğu boylamları arasında olduğu için 2. ve 3. saat dilimlerine girer. Yıllarca 30° doğu meridyeninin yerel saati (UTC+2, kışın) ve yaz saati (UTC+3) uygulandı; 2016'dan itibaren yıl boyu 45° doğu meridyenine göre UTC+3 kullanılmaktadır. Ortak saat kullanılmasının nedeni ülke içindeki 76 dakikalık yerel saat farkının günlük yaşamı karıştırmasıdır.
Sınav ipucu: "Türkiye'nin iki saat dilimine girmesi ancak tek ulusal saat kullanması" ifadesi doğrudur; ulusal saat boylamın sonucudur, enlemle ilgisi yoktur.
Soru 41Türkiye ulusal saat olarak 45° doğu boylamının yerel saatini kullanmaktadır. Buna göre 30° doğu boylamındaki bir merkezde ulusal saat 12.00'yi gösterirken, aynı merkezin yerel saati kaçtır?
- A)10.00
- B)11.00
- C)12.00
- D)13.00
- E)13.16
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Ulusal saatin alındığı 45° ile merkezin bulunduğu 30° arasındaki fark 15°, zaman karşılığı ise 15 × 4 = 60 dakikadır. Merkez batıda kaldığı için yerel saati 1 saat geridir: 12.00 - 1.00 = 11.00. D seçeneği, farkın geri yerine ileri alınmasından kaynaklanan yaygın bir hatadır.
Orta · Test 3
Soru 149Türkiye'de ulusal saat, 45° doğu boylamının yerel saatine göre ayarlanmıştır. Bir merkezde ulusal saat 13.00'ü gösterirken aynı anda bu merkezin yerel saati 11.48'dir. Buna göre, bu merkez kaç derece doğu boylamında yer alır?
- A)24° doğu boylamında
- B)27° doğu boylamında
- C)30° doğu boylamında
- D)33° doğu boylamında
- E)36° doğu boylamında
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Dünya 1 saatte 15°, 1 derecelik boylam farkında ise 4 dakikalık yerel saat farkı oluşur. 13.00 ile 11.48 arasındaki fark 72 dakikadır; 72 ÷ 4 = 18° boylam farkı bulunur. Merkezin yerel saati ulusal saatten geri olduğuna göre 45° doğu boylamının batısındadır: 45° − 18° = 27° doğu boylamı. C seçeneğindeki 30° yalnızca 60 dakikalık, D seçeneğindeki 33° ise 48 dakikalık fark yaratır; verilen 72 dakikayı karşılamaz. Cevap B.
Orta · Test 10
Soru 60Türkiye'nin 26°-45° doğu boylamları arasında yer almasının sonucu olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
- A)Doğu ile batı arasında yerel saat farkı olması
- B)Kuzey ile güney arasında sıcaklık farkı olması
- C)Ortak bir ulusal saatin uygulanması
- D)Güneş'in doğu illerinde daha erken doğması
- E)Öğle vaktinin batıda daha geç yaşanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kuzey-güney yönündeki sıcaklık farkı enlemden, yani Güneş ışınlarının geliş açısındaki değişimden kaynaklanır ve boylamla açıklanamaz. A, C, D ve E ise 19 derecelik boylam farkının doğrudan ya da dolaylı sonuçlarıdır.
Zor · Test 4
7.Uç noktalar
Türkiye'nin en kuzey noktası Sinop İnceburun, en güney noktası Hatay Yayladağı (Beysun köyü civarı), en batı noktası Gökçeada'daki Avlaka Burnu, en doğu noktası Iğdır'ın Aralık ilçesindeki Dilucu (Türkiye-Nahçıvan-İran sınırı) yakınıdır. Ana karadaki en batı nokta Çanakkale Bababurnu'dur. Uç noktalar arasındaki enlem-boylam farkı yerel saat ve uzaklık sorularının verisidir.
Sınav ipucu: "En batı" sorulduğunda ada dâhil Gökçeada Avlaka Burnu, "ana karada en batı" sorulduğunda Bababurnu cevaptır.
Soru 8Türkiye'de 21 Haziran tarihinde öğle vaktinde Güneş ışınlarının en büyük açıyla düştüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sinop yakınlarındaki en kuzey uç nokta
- B)Edirne yakınlarındaki en batı uç nokta
- C)Iğdır yakınlarındaki en doğu uç nokta
- D)Hatay yakınlarındaki en güney uç nokta
- E)Ülkenin geometrik merkezine yakın olan Ankara
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 21 Haziran'da Güneş ışınları 23°27' kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik gelir; Türkiye'nin tamamı bu enlemin kuzeyinde olduğundan dönenceye en yakın olan en güney nokta en büyük açıyı alır. A yanlıştır, çünkü en kuzeydeki nokta dönenceden en uzak yerdir ve o gün de en küçük açıyı alır. B ve C boylamla ilgilidir; boylam farkı geliş açısını değiştirmez.
Orta · Test 1
Soru 51Türkiye'de Güneş'in yıl boyunca ilk önce doğduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Edirne çevresindeki en batı uç nokta
- B)Iğdır çevresindeki en doğu uç nokta
- C)Sinop çevresindeki en kuzey uç nokta
- D)Hatay çevresindeki en güney uç nokta
- E)Ülkenin ortasındaki merkezî konumlu alanlar
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Dünya batıdan doğuya döndüğünden Güneş önce en doğudaki meridyeni aydınlatır; Türkiye'nin yaklaşık 45° doğu boylamındaki en doğu ucu bu nedenle günü ilk karşılar. C ve D yanlıştır, çünkü kuzey ve güney uç noktalar enlemle ilgilidir ve doğuş sırasını belirlemez.
Kolay · Test 4
Soru 15Türkiye'nin en batı noktası yaklaşık 26° doğu, en doğu noktası yaklaşık 45° doğu boylamındadır. Buna göre Türkiye'nin boylam farkı kaç derecedir?
- A)15
- B)17
- C)19
- D)21
- E)23
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Her iki nokta da doğu boylamlarında olduğundan fark çıkarma ile bulunur: 45° - 26° = 19°. Bu 19 derecelik fark, 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat farkının da kaynağıdır.
Kolay · Test 1
8.Gerçek alan ve izdüşüm alanı
Türkiye'nin eğimli yüzeyleri de hesaba katan gerçek alanı yaklaşık 814.578 km², düzleme aktarılmış izdüşüm alanı yaklaşık 780.043 km²'dir. Aradaki 34.000 km²'yi aşan fark, yüzeyin engebeli ve yüksek olmasından kaynaklanır; fark en fazla Doğu Anadolu ve Karadeniz gibi dağlık bölgelerde, en az ovalık Marmara ve Güneydoğu'da görülür.
Sınav ipucu: "Gerçek alan ile izdüşüm alanı arasındaki farkın nedeni" sorusunun cevabı yer şekillerinin engebeli olmasıdır; enlem ya da boylamla ilgisi yoktur.
Soru 92Türkiye'nin gerçek (yüzey) alanı yaklaşık 814 bin km², izdüşüm alanı ise yaklaşık 780 bin km²'dir. İki değer arasındaki farkın büyük olması neyi kanıtlar?
- A)Kıyıların girintili çıkıntılı olduğunu
- B)Deniz sınırlarının uzun olduğunu
- C)Ülkenin orta kuşakta bulunduğunu
- D)Yer şekillerinin engebeli olduğunu
- E)Kara komşusu sayısının fazla olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İzdüşüm alanı arazinin düz bir düzleme indirgenmiş hâlidir; eğimli yamaçlar arttıkça gerçek yüzey alanı izdüşüm alanından daha çok büyür. Yaklaşık 34 bin km²'lik fark bu nedenle engebeliliğin ölçüsüdür. A yanlıştır, çünkü kıyı girintileri her iki alanı da aynı biçimde sınırlar. C ise enlemle ilgilidir.
Zor · Test 7
Soru 91Türkiye'nin izdüşüm alanı olarak da bilinen yüz ölçümü yaklaşık kaç km²'dir?
- A)380.000
- B)780.000
- C)980.000
- D)1.180.000
- E)1.580.000
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Türkiye'nin haritalarda gösterilen izdüşüm alanı yaklaşık 780.000 km²'dir. C, D ve E değerleri Türkiye'den çok daha büyük ülkelere karşılık gelir; A ise ülkenin yaklaşık yarısı kadar bir alanı ifade eder ve gerçek değeri yansıtmaz.
Kolay · Test 7
Soru 75Türkiye'nin Alp-Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alması aşağıdakilerden hangisinin ortak nedenidir?
- A)Boylam farkının fazla olmasının
- B)Üç tarafın denizlerle çevrili olmasının
- C)Dört mevsimin belirgin yaşanmasının
- D)Tek saat dilimi kullanılmasının
- E)Arazinin genç ve engebeli olmasının
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Alp-Himalaya kuşağı Üçüncü Jeolojik Zaman'da oluşmuş genç kıvrım dağlarının bulunduğu, yer kabuğu hareketlerinin sürdüğü bir alandır; bu da Türkiye'de yükseltiyi ve deprem riskini artırır. A ve D boylamla ilgilidir. C ise enlemin sonucudur ve arazinin yapısıyla açıklanamaz.
Orta · Test 5
9.Ortalama yükselti ve yükseltinin sonuçları
Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1132 metredir; Avrupa ortalamasının üç katına yakındır ve batıdan doğuya doğru artar. Yüksek olması sıcaklıkları düşürür, kar yağışlı gün sayısını ve don süresini artırır, akarsuların akış hızını ve enerji potansiyelini yükseltir, ulaşımı güçleştirir, tarım alanlarını daraltır. Yükselti özel konumun bir parçasıdır.
Sınav ipucu: Doğu Anadolu'nun aynı enlemdeki Ege kıyılarından çok soğuk olması yükseltiyle açıklanır; soruda "enlem" seçeneği tuzaktır.
Soru 65Türkiye'nin ortalama yükseltisinin yaklaşık 1132 m olması aşağıdakilerden hangisinin temel nedenidir?
- A)Doğu ile batı arasında yerel saat farkı oluşmasının
- B)Ülkenin tamamının orta kuşakta yer almasının
- C)İki boğaza birden sahip olunmasının
- D)Kara komşusu sayısının sekiz olmasının
- E)Sıcaklığın aynı enlemli alçak yerlere göre düşük olmasının
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Yükseldikçe hava basıncı ve nem azaldığı için sıcaklık düşer; bu nedenle Türkiye'de sıcaklıklar aynı enlemdeki alçak alanlara göre daha düşüktür. A yanlıştır, çünkü yerel saat farkı yalnızca boylamla açıklanır. B de geçersizdir; orta kuşakta olmak enlemin sonucudur, yükseltinin değil.
Orta · Test 5
Soru 69Her 200 m yükseldikçe sıcaklığın ortalama 1 °C azaldığı kabul edilirse, deniz kıyısındaki bir merkezde sıcaklık 24 °C iken aynı enlemde ve Türkiye'nin ortalama yükseltisi olan yaklaşık 1132 m'deki bir merkezde sıcaklık yaklaşık kaç °C olur?
- A)12,4
- B)18,3
- C)19,4
- D)21,7
- E)22,6
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Her 200 metrede sıcaklık 1 °C düştüğüne göre, 1132 metrelik ortalama yükselti için kayıp 1132 ÷ 200 = 5,66 °C'dir. Deniz düzeyindeki 24 °C'den bu kayıp çıkarılınca 24 − 5,66 = 18,34 ≈ 18,3 °C bulunur. A seçeneği, her 100 metrede 1 °C düştüğü varsayımıyla yapılan hatalı hesabı; D seçeneği ise her 500 metrede 1 °C düştüğü varsayımını (24 − 1132/500 = 21,7) yansıtır.
Zor · Test 5
Soru 88Türkiye ile ilgili aşağıdaki özelliklerden hangileri özel konumuyla açıklanır? I. Ortalama yükseltisinin yaklaşık 1132 m olması II. Yıl boyunca dik ışın almaması III. Üç kıtanın kesişme alanında yer alması IV. Sekiz ülkeyle kara sınırının bulunması
- A)I ve II
- B)II ve III
- C)I, III ve IV
- D)II, III ve IV
- E)I, II, III ve IV
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Yükselti, kıtalara göre konum ve komşu sayısı ülkenin çevresine göre kazandığı niteliklerdir; bu yüzden I, III ve IV özel konumla açıklanır. II ise dönencelerin dışında, 36°-42° kuzey enlemleri arasında bulunmanın sonucudur ve matematik konuma aittir; bu nedenle II'yi içeren B, D ve E elenir.
Zor · Test 6
10.Özel konum
Özel konum, bir yerin denizlere, dağlara, ulaşım yollarına, komşularına ve yer altı kaynaklarına göre durumudur. Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, Asya ile Avrupa arasında köprü konumu, Boğazlara sahip olması, kıyıya paralel dağlar ve yükseltinin fazla olması özel konum unsurlarıdır. Bunların sonuçları iklim çeşitliliği, stratejik önem, ticaret yolları üzerinde bulunma, turizm çeşitliliğidir.
Sınav ipucu: Bir sonucun matematik konuma mı özel konuma mı ait olduğunu ayırt etmek için sor: "Enlem-boylam değişse de bu sonuç kalır mı?" Kalırsa özel konumdur.
Soru 90Türkiye'nin özel konumu dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- A)Deniz yoluyla dış ticaret yapmaya elverişlidir.
- B)Kıtalar arası ulaşımda köprü işlevi görür.
- C)Yer şekilleri iç kesimlerde ulaşımı zorlaştırır.
- D)Ülkenin her yerinde aynı iklim koşulları görülür.
- E)Enerji nakil hatları bakımından stratejik konumdadır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Özel konumun en belirgin sonucu, yükselti ve denize göre konum farklarının yarattığı iklim çeşitliliğidir; bu nedenle her yerde aynı koşulların görüldüğü yargısı verilerle çelişir. A üç tarafın denizlerle çevrili olmasından, B üç kıtanın kavşağında bulunmaktan, C dağların uzanışından, E ise kaynak-pazar ülkeler arasındaki geçiş konumundan çıkarılabilir.
Zor · Test 6
Soru 31Türkiye'nin matematik konumuyla ilgili olarak; I. Ülkenin tamamı orta kuşakta yer alır. II. Ülkenin tamamı Kuzey Yarım Küre'dedir. III. Ülkenin tamamı Başlangıç Meridyeni'nin doğusundadır. IV. Ülkenin üç tarafı denizlerle çevrilidir. yargılarından hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I ve II
- B)Yalnız II ve III
- C)I, II ve III
- D)I, III ve IV
- E)I, II, III ve IV
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 36°-42° kuzey enlemleri arasında olmak I ve II'yi, 26°-45° doğu boylamları arasında olmak ise III'ü doğrular. IV. yargı ise doğru bir bilgi olmakla birlikte enlem-boylamla değil ülkenin çevresindeki su kütleleriyle ilgilidir; yani özel konumun sonucudur, bu yüzden E ve D elenir.
Zor · Test 3
Soru 76Türkiye'de akarsuların hidroelektrik enerji potansiyelinin yüksek olması, özel konumun hangi ögesiyle doğrudan ilişkilidir?
- A)Ortalama yükseltinin fazla olmasıyla
- B)Kıyı uzunluğunun fazla olmasıyla
- C)Kara komşusu sayısının fazlalığıyla
- D)İki boğaza sahip olunmasıyla
- E)Üç kıtanın kesişme alanında bulunulmasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yükseltinin fazla ve arazinin engebeli olması akarsuların eğimini ve akış hızını artırır; bu da hidroelektrik potansiyeli yükseltir. B yanlıştır, çünkü kıyı uzunluğu deniz ulaşımı ve balıkçılıkla ilgilidir. C ve E ise siyasi ve stratejik sonuçlar doğurur, akarsu enerjisiyle ilgisi yoktur.
Orta · Test 6
11.Asya-Avrupa köprüsü ve Boğazlar
Türkiye toprakları Asya (Anadolu) ve Avrupa (Trakya) kıtalarında yer alır; iki kıtayı İstanbul ve Çanakkale boğazları ayırır. İstanbul Boğazı Karadeniz ile Marmara'yı, Çanakkale Boğazı Marmara ile Ege'yi bağlar. Boğazlar Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin açık denizlere tek çıkışıdır; bu yüzden Türkiye'ye jeopolitik önem kazandırır. Boğazlardan geçiş rejimi 1936 Montrö Sözleşmesi ile belirlenmiştir.
Sınav ipucu: İstanbul Boğazı'nın Karadeniz-Marmara, Çanakkale Boğazı'nın Marmara-Ege bağlantısı olduğu yer değiştirilerek sorulur.
Soru 74İstanbul ve Çanakkale boğazlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)İstanbul Boğazı, Marmara ile Ege'yi bağlar.
- B)Marmara ile birlikte Karadeniz'i Ege'ye bağlar.
- C)İkisi de Akdeniz ile Ege'yi birbirine bağlar.
- D)Asya ile Afrika kıtalarını birbirinden ayırır.
- E)Türkiye'nin doğu sınırında yer alır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İstanbul Boğazı Karadeniz ile Marmara'yı, Çanakkale Boğazı ise Marmara ile Ege'yi bağlar; böylece Marmara Denizi'yle birlikte Karadeniz'den Ege'ye bir su yolu oluşur. A yanlıştır, Marmara ile Ege'yi bağlayan Çanakkale Boğazı'dır. D de hatalıdır; boğazlar Asya ile Avrupa'yı ayırır.
Kolay · Test 5
Soru 23Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun bir sonucudur?
- A)Güneş ışınlarının hiç dik gelmemesi
- B)Boğazlara sahip olması
- C)Ortalama yükseltisinin fazla olması
- D)Sekiz ülkeyle kara sınırının bulunması
- E)Üç kıtanın kesişme alanında yer alması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Türkiye dönencelerin dışında, 36°-42° kuzey enlemleri arasında yer aldığı için hiçbir noktasına dik ışın düşmez; bu tamamen enlemle açıklanan bir sonuçtur. B, D ve E ülkenin çevresine göre kazandığı niteliklerdir, yani özel konumun sonucudur. C ise yer şekilleriyle ilgilidir.
Kolay · Test 2
Soru 63İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olmak Türkiye'ye jeopolitik üstünlük sağlar. Bu üstünlüğün temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Boğaz çevresinde yükseltinin az olması
- B)Karadeniz ülkelerinin açık denizlere buradan çıkması
- C)Boğazların ülkenin en doğu ucunda bulunması
- D)Boğaz sularının balıkçılığa elverişli olması
- E)Boğazların iki ayrı saat dilimini ayırması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin dünya denizlerine ulaşabilmesinin tek yolu Türk Boğazları'dır; bu zorunluluk Türkiye'ye stratejik bir denetim gücü kazandırır. C bilgi olarak yanlıştır, boğazlar ülkenin kuzeybatısındadır. E de geçersizdir; Türkiye'nin tamamında tek bir ulusal saat kullanılır.
Orta · Test 5
12.Denizler ve kıyı uzunluğu
Türkiye'nin kıyısı olan denizler Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz'dir; Marmara bir iç denizdir ve tamamı Türkiye'ye aittir. Adalar dâhil kıyı uzunluğu 8.000 km'yi aşar; en uzun kıyı Ege'dedir çünkü girintili çıkıntılıdır. Ege'de dağlar kıyıya dik uzandığı için koy, körfez ve ada sayısı fazladır; Karadeniz ve Akdeniz kıyıları dağlar paralel uzandığından düzdür.
Sınav ipucu: "En girintili çıkıntılı kıyı" ve "doğal liman en çok" sorularının cevabı Ege'dir; "en düz kıyı" Karadeniz'dir.
Soru 109Türkiye'nin en uzun kıyıya sahip olduğu deniz aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Karadeniz
- B)Marmara Denizi
- C)Akdeniz
- D)Ege Denizi
- E)Hepsinin kıyı uzunluğu birbirine eşittir
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Ege kıyıları koy, körfez ve yarımadalarla çok girintili olduğundan kıyı çizgisi uzar ve Türkiye'nin en uzun kıyısı burada bulunur. A ve C'deki kıyılar dağların paralel uzanışı nedeniyle daha düz olduğundan daha kısadır. B ise iç deniz olduğu için sınırlı bir kıyıya sahiptir.
Kolay · Test 8
Soru 77Ege kıyılarında denizel etkilerin iç kesimlere Karadeniz ve Akdeniz kıyılarına göre daha fazla sokulabilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kıyı uzunluğunun daha fazla olması
- B)Yıllık yağış miktarının daha yüksek olması
- C)Dağların kıyıya dik uzanması
- D)Ortalama yükseltinin daha fazla olması
- E)Enlem değerinin daha küçük olması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Ege'de dağlar ve aralarındaki çöküntü ovaları denize dik uzandığından nemli hava kütleleri iç kesimlere kadar ilerleyebilir. A yanlıştır; kıyının uzun olması tek başına havanın içeri girmesini sağlamaz, belirleyici olan dağların doğrultusudur. D de geçersizdir, çünkü Ege'de yükselti iç kesimlere göre daha azdır.
Orta · Test 6
Soru 87Türkiye'yi çevreleyen denizlerden hangisi tamamen Türkiye topraklarıyla çevrilidir?
- A)Karadeniz
- B)Marmara Denizi
- C)Ege Denizi
- D)Akdeniz
- E)Kızıldeniz
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Marmara Denizi kıyılarının tamamı Türkiye sınırları içinde olduğundan bir iç denizdir. A, C ve D'nin kıyılarında başka ülkeler de bulunur. E ise Türkiye'yi çevreleyen denizlerden biri bile değildir.
Kolay · Test 6
13.Komşular ve kara sınırları
Türkiye'nin sekiz kara komşusu vardır: batıda Yunanistan ve Bulgaristan; doğuda Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan ve İran; güneyde Irak ve Suriye. En uzun kara sınırı Suriye ile (yaklaşık 900 km), en kısası Nahçıvan ile (yaklaşık 17 km) olan sınırdır. Toplam kara sınırı yaklaşık 2.800 km'dir ve deniz sınırlarından kısadır.
Sınav ipucu: "Azerbaycan ile sınır" Nahçıvan üzerindendir; Azerbaycan'ın ana toprağıyla Türkiye'nin sınırı yoktur, soru bu inceliği kullanır.
Soru 94Türkiye'nin en kısa kara sınırı aşağıdaki komşularından hangisiyledir?
- A)Yunanistan
- B)Ermenistan
- C)Nahçıvan
- D)Bulgaristan
- E)Gürcistan
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Türkiye'nin en kısa kara sınırı, Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile olan yaklaşık 18 km'lik sınırdır. A, B, D ve E seçeneklerindeki ülkelerle olan sınırlar birkaç yüz kilometre uzunluğundadır.
Kolay · Test 7
Soru 93Türkiye'nin en uzun kara sınırına sahip olduğu komşusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Suriye
- B)İran
- C)Irak
- D)Gürcistan
- E)Bulgaristan
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Türkiye'nin en uzun kara sınırı, yaklaşık 911 km ile Suriye sınırıdır; onu yaklaşık 560 km ile İran izler. C, D ve E seçeneğindeki ülkelerle olan sınırlar bu değerlerin oldukça altındadır.
Kolay · Test 7
Soru 95Türkiye'nin kara sınırı bulunan komşu ülke sayısı kaçtır?
- A)4
- B)5
- C)6
- D)7
- E)8
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Türkiye'nin kara komşuları Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan (Azerbaycan), İran, Irak ve Suriye olmak üzere sekiz tanedir. D seçeneği genellikle Nahçıvan'ın sayılmaması nedeniyle yapılan yaygın bir hatadır.
Kolay · Test 7
14.Sınırları belirleyen antlaşmalar
Gürcistan, Ermenistan ve Nahçıvan sınırları 1921 Kars Antlaşması, İran sınırı 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması (1932'de küçük düzeltmelerle), Irak sınırı 1926 Ankara Antlaşması, Suriye sınırı 1921 Ankara Antlaşması ve 1939 Hatay'ın katılımı, Yunanistan sınırı (Meriç) 1923 Lozan Antlaşması, Bulgaristan sınırı 1913 İstanbul Antlaşması ve Lozan ile çizilmiştir. En eski sınır İran sınırıdır.
Sınav ipucu: "Bugünkü sınırlarımızın en eskisi" sorulursa cevap İran (Kasr-ı Şirin, 1639); "en son belirlenen" sorulursa Suriye (Hatay, 1939).
Soru 8Türkiye'de 21 Haziran tarihinde öğle vaktinde Güneş ışınlarının en büyük açıyla düştüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sinop yakınlarındaki en kuzey uç nokta
- B)Edirne yakınlarındaki en batı uç nokta
- C)Iğdır yakınlarındaki en doğu uç nokta
- D)Hatay yakınlarındaki en güney uç nokta
- E)Ülkenin geometrik merkezine yakın olan Ankara
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 21 Haziran'da Güneş ışınları 23°27' kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik gelir; Türkiye'nin tamamı bu enlemin kuzeyinde olduğundan dönenceye en yakın olan en güney nokta en büyük açıyı alır. A yanlıştır, çünkü en kuzeydeki nokta dönenceden en uzak yerdir ve o gün de en küçük açıyı alır. B ve C boylamla ilgilidir; boylam farkı geliş açısını değiştirmez.
Orta · Test 1
Soru 48Türkiye'de 21 Haziran tarihinde Sinop'ta gündüz süresi Hatay'a göre daha uzundur. Bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)İki merkez arasındaki enlem farkı
- B)İki merkez arasındaki boylam farkı
- C)Sinop'un daha batıda yer alması
- D)Hatay'ın yükseltisinin fazla olması
- E)Ülkede ulusal saatin uygulanması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz uzar; Sinop, Hatay'a göre yaklaşık 5 derece kuzeyde olduğu için gündüzü daha uzundur. B ve C yanlıştır, çünkü boylam gündüz süresini değil yerel saati etkiler. E de geçersizdir; ulusal saat gündüzün başlangıç saatini değiştirir, süresini değil.
Orta · Test 4
Soru 51Türkiye'de Güneş'in yıl boyunca ilk önce doğduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Edirne çevresindeki en batı uç nokta
- B)Iğdır çevresindeki en doğu uç nokta
- C)Sinop çevresindeki en kuzey uç nokta
- D)Hatay çevresindeki en güney uç nokta
- E)Ülkenin ortasındaki merkezî konumlu alanlar
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Dünya batıdan doğuya döndüğünden Güneş önce en doğudaki meridyeni aydınlatır; Türkiye'nin yaklaşık 45° doğu boylamındaki en doğu ucu bu nedenle günü ilk karşılar. C ve D yanlıştır, çünkü kuzey ve güney uç noktalar enlemle ilgilidir ve doğuş sırasını belirlemez.
Kolay · Test 4
15.Jeopolitik konum ve enerji koridoru
Türkiye, Hazar ve Orta Doğu petrol-doğal gaz kaynakları ile Avrupa pazarları arasında yer alır; Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı, Bakü-Tiflis-Erzurum ve TANAP doğal gaz hatları bu konumun sonucudur. Karadeniz ülkelerinin Akdeniz'e çıkışını denetlemesi, üç kıtanın kesişme noktasında bulunması ve tarihî ticaret yolları (İpek Yolu) üzerinde olması jeopolitik önemini artırır.
Sınav ipucu: Boru hatları ve transit ticaret özel konumun sonucudur; "matematik konum" seçeneğiyle eşleştirilirse yanlıştır.
Soru 73Türkiye'nin, zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahip ülkeler ile bu kaynakları tüketen Avrupa ülkeleri arasında yer alması aşağıdakilerden hangisini sağlamıştır?
- A)Ortalama yükseltisinin artmasını
- B)Kıyılarının girintili hâle gelmesini
- C)Dört mevsimin belirginleşmesini
- D)Enerji koridoru konumu kazanmasını
- E)Yerel saat farkının azalmasını
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kaynak ülkelerle pazar ülkeleri arasındaki geçiş alanında bulunmak, boru hatlarının Türkiye üzerinden planlanmasına ve ülkenin enerji koridoru hâline gelmesine yol açmıştır. A ve B yer şekilleriyle ilgili doğal özelliklerdir, konumun ekonomik sonucu değildir. C ise enlemin sonucudur.
Orta · Test 5
Soru 78Yalnızca Türkiye'nin özel konumu bilgisinden yararlanılarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- A)Ülkede farklı iklim tiplerinin görüldüğüne
- B)Deniz ulaşımının gelişmeye elverişli olduğuna
- C)Kuzey-güney yönlü ulaşımın güç olduğuna
- D)Enerji koridoru üzerinde bulunduğuna
- E)Doğu ile batı arasında yerel saat farkı olduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Yerel saat farkı yalnızca boylam değerleriyle hesaplanır ve matematik konumun sonucudur; özel konum ögelerinden çıkarılamaz. A ve C yer şekillerinden, B denizlerle çevrili olmaktan, D ise kaynak ülkeler ile pazarlar arasındaki geçiş konumundan doğrudan çıkarılabilir.
Zor · Test 6
Soru 63İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olmak Türkiye'ye jeopolitik üstünlük sağlar. Bu üstünlüğün temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Boğaz çevresinde yükseltinin az olması
- B)Karadeniz ülkelerinin açık denizlere buradan çıkması
- C)Boğazların ülkenin en doğu ucunda bulunması
- D)Boğaz sularının balıkçılığa elverişli olması
- E)Boğazların iki ayrı saat dilimini ayırması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin dünya denizlerine ulaşabilmesinin tek yolu Türk Boğazları'dır; bu zorunluluk Türkiye'ye stratejik bir denetim gücü kazandırır. C bilgi olarak yanlıştır, boğazlar ülkenin kuzeybatısındadır. E de geçersizdir; Türkiye'nin tamamında tek bir ulusal saat kullanılır.
Orta · Test 5
16.Coğrafi bölgeler (1941 Türk Coğrafya Kongresi)
Türkiye 1941 Birinci Türk Coğrafya Kongresi'nde iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü ve ekonomik faaliyetler ölçüt alınarak yedi coğrafi bölgeye ayrıldı: Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu. Bölge sınırları il sınırlarıyla çakışmaz; bir il birden fazla bölgede yer alabilir. En büyük bölge Doğu Anadolu, en küçük bölge Güneydoğu Anadolu'dur.
Sınav ipucu: Bölge sınırları idari değil doğal ölçütlerle çizilmiştir; "il sınırlarıyla örtüşür" ifadesi yanlıştır.
17.Kuzey Yarım Küre'de olmanın sonuçları
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için yaz mevsimi 21 Haziran-23 Eylül, kış mevsimi 21 Aralık-21 Mart arasındadır; Güney Yarım Küre'nin tersidir. Güneş öğle vakti güneyde görülür, dağların güney yamaçları (bakı) daha çok ısınır ve kar güney yamaçlarda daha erken erir. Kuzey Yarım Küre'de yaz yarıyılı kış yarıyılından birkaç gün uzundur.
Sınav ipucu: "Güney yamaçların daha sıcak olması" bakı etkisidir ve Kuzey Yarım Küre'de bulunmanın sonucudur.
Soru 18Türkiye'de dört mevsimin belirgin biçimde yaşanmasının belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Enlem
- B)Boylam
- C)Bakı
- D)Denize uzaklık
- E)Yükselti
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Dört mevsimin belirgin yaşanması, ülkenin orta kuşakta yani dönence ile kutup dairesi arasındaki enlemlerde bulunmasının sonucudur. B yanlıştır; boylam yalnızca yerel saati belirler ve mevsimlerin belirginliğiyle ilgisi yoktur. C, D ve E ise mevsim koşullarını yerel ölçekte değiştirir, ancak dört mevsimin varlığını belirlemez.
Kolay · Test 2
Soru 5Türkiye'de bir cismin öğle vakti gölge boyu 21 Aralık'ta yıl içindeki en uzun değerine ulaşır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Türkiye'nin doğu-batı yönünde geniş olması
- B)Güneş ışınlarının yılın en küçük açısıyla düşmesi
- C)Türkiye'nin Güneş'e en yakın konumda bulunması
- D)Türkiye'nin Ekvator'a uzaklığının bu tarihte artması
- E)Bu tarihte yerel saatin bir saat ileri alınması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 21 Aralık'ta Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik geldiğinden Kuzey Yarım Küre'deki Türkiye'ye yıl içindeki en küçük açıyla düşer; açı küçüldükçe gölge boyu uzar. D yanlıştır, çünkü bir yerin Ekvator'a uzaklığı yıl içinde değişmez, değişen yalnızca ışınların geliş açısıdır. C de geçersizdir; Dünya-Güneş uzaklığındaki değişim mevsimlerin ve gölge boyunun temel nedeni değildir.
Orta · Test 1
Soru 9Türkiye'nin tamamı Kuzey Yarım Küre'de yer alır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun bir sonucudur?
- A)Doğusu ile batısı arasında 76 dakikalık fark olması
- B)21 Aralık'ta yılın en kısa gündüzünün yaşanması
- C)Üç tarafının denizlerle çevrili olması
- D)Ortalama yükseltisinin fazla olması
- E)Dağların doğu-batı yönünde uzanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kuzey Yarım Küre'de 21 Aralık kış gün dönümüdür ve yılın en kısa gündüzü bu tarihte yaşanır; Güney Yarım Küre'de ise aynı tarih en uzun gündüzdür. A seçeneği yarım küreyle değil boylam farkıyla ilgilidir. C, D ve E ise özel konumun ve yer şekillerinin sonuçlarıdır.
Kolay · Test 1
18.Doğu-batı yönünde uzun olmanın sonuçları
Türkiye doğu-batı yönünde yaklaşık 1.600 km, kuzey-güney yönünde yaklaşık 650 km uzunluğundadır. Doğu-batı yönünde uzun olmak yerel saat farkını büyütür (76 dakika) ve ülkenin iki saat dilimine yayılmasına yol açar; kuzey-güney yönündeki darlık ise enlem farkının (6°) ve buna bağlı sıcaklık farkının görece küçük kalmasını sağlar.
Sınav ipucu: "Doğu-batı doğrultusunda uzun olmasının sonucu" sorulduğunda yalnız yerel saat ve güneşin doğuş-batış zamanı farkı aranır; sıcaklık farkı bu durumun sonucu değildir.
Soru 70Türkiye'de kuzey-güney doğrultusundaki kara ulaşımının doğu-batı doğrultusuna göre daha zor ve maliyetli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ülkenin boylam farkının fazla olması
- B)Kıyıların girintili çıkıntılı olması
- C)Akarsu rejimlerinin düzensiz olması
- D)Dağların doğu-batı doğrultusunda uzanması
- E)Üç tarafın denizlerle çevrili olması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dağ sıraları kuzey-güney yönündeki yolların önüne çıkar; bu yönde ulaşım ancak geçit, tünel ve viyadüklerle sağlanabildiği için maliyet artar. A yanlıştır, çünkü boylam farkı yalnızca yerel saati etkiler. C ise ulaşımı yerel ölçekte etkileyen ikincil bir unsurdur.
Orta · Test 5
Soru 89Türkiye'de Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'ın genel uzanış doğrultusu hangisidir?
- A)Kuzey-güney
- B)Kuzeybatı-güneydoğu
- C)Kuzeydoğu-güneybatı
- D)Belirli bir doğrultu göstermez
- E)Doğu-batı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Toroslar kıyıya paralel biçimde doğu-batı doğrultusunda uzanır. A yanlıştır; kuzey-güney yönlü uzanış olsaydı denizel etkiler iç kesimlere kolayca sokulur ve kıyı-iç kesim iklim farkı bu kadar belirgin olmazdı.
Kolay · Test 6
Soru 20Türkiye'nin güney kıyılarında kış aylarında da tarımsal üretim sürebilirken, kuzeydeki iç kesimlerde üretimin durması neyin göstergesidir?
- A)Yerel saat farkının üretime etkisinin
- B)Kara sınırlarının uzunluğunun
- C)Ortalama yükseltinin az olmasının
- D)Enlem farkının iklim üzerindeki etkisinin
- E)Deniz sınırlarının uzunluğunun
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Güneyde enlemin düşük olması kış sıcaklıklarını yüksek tutar ve don olayını sınırlar; kuzeyde ise hem enlem hem yükselti nedeniyle kış sert geçer ve üretim durur. A yanlıştır, çünkü yerel saat farkı tarımsal üretim takvimini belirlemez. C de geçersizdir; Türkiye'nin ortalama yükseltisi yaklaşık 1132 m ile azımsanamayacak düzeydedir.
Orta · Test 2
Karıştırılan noktalar yan yana
| Matematik konumun sonucu | Özel konumun sonucu |
|---|---|
| Dört mevsimin belirgin yaşanması | Kıyı ile iç kesim arasında iklim farkı |
| Güneyden kuzeye sıcaklığın azalması | Batıdan doğuya sıcaklığın azalması (yükselti) |
| Doğu ile batı arasında 76 dakika yerel saat farkı | Boğazlara sahip olma ve jeopolitik önem |
| Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik gelmemesi | Kıyıya paralel dağların deniz etkisini engellemesi |
| Kuzeye gidildikçe gece-gündüz süresi farkının artması | Üç tarafının denizlerle çevrili olması |
| Batı rüzgârlarının etki alanında bulunma | Enerji boru hatlarının ülkeden geçmesi |
Sık düşülen tuzaklar
- Boylam yalnız yerel saati etkiler; sıcaklık, mevsim ya da bitki örtüsüyle ilgili hiçbir sonuç boylama bağlanamaz.
- Doğu Anadolu'nun soğuk olması enlemle değil yükselti ve karasallıkla açıklanır; enlem farkı doğu-batı yönünde değişmez.
- Gerçek alan ile izdüşüm alanı farkının nedeni yer şekillerinin engebeli olmasıdır; alan büyüklüğü ya da enlemle ilgisi yoktur.
- "En batı nokta" Gökçeada Avlaka Burnu'dur; Bababurnu ana karadaki en batı noktadır. Soru hangisini istediğini belirtir.
- Azerbaycan ile sınırımız yalnız Nahçıvan üzerindendir ve en kısa sınırımızdır; en uzun sınırımız Suriye iledir.
- Marmara Denizi bir iç denizdir ve tamamı Türkiye'nindir; "dört denize kıyısı var" ifadesi doğrudur ama Marmara'nın uluslararası sular içerdiği yanlıştır.
- Coğrafi bölge sınırları il sınırlarıyla örtüşmez; bir ilin iki bölgede toprağı olabilir.