Türkiye'nin İklimi — Test 1

Doğru cevap: C — Güneş ışınlarının yere düşme açısının küçülmesi

Enlem arttıkça güneş ışınları yeryüzüne daha küçük bir açıyla ulaşır; aynı enerji daha geniş bir alana yayıldığı için birim alana düşen enerji ve buna bağlı olarak sıcaklık azalır. Yükseltinin kutuplara doğru düzenli arttığı yönündeki seçenek yanlıştır, çünkü yükselti enlemden bağımsız bir etmendir; bitki örtüsünün seyrekleşmesi ise sıcaklığın nedeni değil sonucudur.

Doğru cevap: A — 20

1400 metrelik yükselti farkı 1400 / 200 = 7 °C'lik bir sıcaklık azalmasına yol açar; 27 - 7 = 20 °C bulunur. 13 seçeneği her 100 metrede 1 °C azalma varsayımından, 25 seçeneği ise yükseltinin yalnızca bir bölümünün hesaba katılmasından kaynaklanan yanlış sonuçlardır.

Doğru cevap: E — Y merkezinde karasallığın etkisi X'e göre daha belirgindir

X'in yıllık sıcaklık farkı 18 °C, Y'nin ise 28 °C'dir; enlem ve yükselti benzer olduğuna göre bu fark ancak denizden uzaklıkla, yani karasallıkla açıklanabilir. Enlemleri aynı verildiği için Y'nin daha güneyde olduğu söylenemez; yağışa ilişkin hiçbir veri bulunmadığından yağış miktarı ve rejimiyle ilgili seçenekler de çıkarılamaz.

Doğru cevap: B — Bakı

Kuzey Yarım Küre'de güneye bakan yamaçlar güneş ışınlarını daha büyük bir açıyla aldığı için daha fazla ısınır; bu durum kar erimesini, tarımsal olgunlaşmayı ve yerleşme üst sınırını yukarı taşır ve bakı etkisi olarak adlandırılır. Enlem farkı doğru olamaz, çünkü aynı dağın iki yamacı arasında kayda değer bir enlem farkı yoktur; denizellik de yamaç yönüne göre değişen bir etmen değildir.

Doğru cevap: D — Türkiye'de yıllık yağış miktarı doğudan batıya doğru artmaktadır

İzoterm haritası yalnızca sıcaklığın alansal dağılışını gösterir; eğrilerin kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin dar bir kuşakla sınırlı kaldığını, doğuya doğru değerlerin düşmesi ise yükselti ve karasallığın etkisini ortaya koyar. Yağış miktarının doğu-batı yönündeki değişimi sıcaklık eğrilerinden okunamayacağı için bu çıkarım yapılamaz.

Doğru cevap: B — Okyanus akıntıları

Sıcak su akıntıları taşıdıkları enerjiyle üzerlerinden geçtikleri hava kütlelerini ısıtır ve kıyı kesimlerin sıcaklığını enlemin gerektirdiğinin üzerine çıkarır. Enlem seçeneği yanlıştır; çünkü bu limanlar yüksek enlemlerde yer aldığı hâlde donmamaktadır, yani sonuç enlemin beklentisine aykırıdır.

Doğru cevap: D — Enlem etkisiyle güneş ışınlarının düşme açısının büyümesi

Yükselti ve denize göre konum sabit tutulduğunda geriye tek değişken olarak enlem kalır; güneye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı büyüdüğü için sıcaklık artar. Yükseltinin güneye doğru düzenli azaldığı yargısı Türkiye için geçerli değildir; nitekim güneyde Toroslar gibi çok yüksek alanlar bulunur.

Doğru cevap: A — Suyun karaya göre geç ısınıp geç soğuması

Suyun özgül ısısı karaya göre yüksek olduğundan denizler yavaş ısınır ve yavaş soğur; bu ılıtıcı etki kıyıda hem günlük hem yıllık sıcaklık farklarını azaltır. Kıyı kuşağında yükseltinin fazla olduğu seçeneği yanlıştır, çünkü Karadeniz kıyı şeridi deniz düzeyine yakındır ve zaten yükselti sıcaklık farkını azaltmaz.

Doğru cevap: C — Dağların kıyıya dik doğrultuda uzanması

Ege'de dağ sıraları kıyıya dik uzandığı için deniz etkisi çöküntü ovaları ve vadiler boyunca iç kesimlere kadar ulaşabilir; oysa Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanışı bu etkiyi dar bir kuşakta tutar. Yükseltinin fazla olması seçeneği yanlıştır, çünkü yüksek ve sürekli engebe denizel etkiyi engeller, kolaylaştırmaz.

Doğru cevap: E — Ortalama yükseltinin çok fazla olması

Doğu Anadolu ortalama 2000 metreyi aşan yükseltisiyle Türkiye'nin en yüksek bölgesidir ve sıcaklık yükseltiyle azaldığı için kışlar çok soğuk geçer; karasallık bu etkiyi güçlendirir. Bölgenin Türkiye'nin en kuzeyinde olduğu seçeneği yanlıştır; en kuzeydeki bölge Karadeniz'dir, buna karşın orası deniz etkisiyle daha ılıktır.

Doğru cevap: E — Antalya

Kışın ılık, yazın çok sıcak geçmesi ve yağışın kış mevsiminde toplanması Akdeniz iklimine özgüdür; verilen değerler Antalya ile uyumludur. Rize olamaz, çünkü orada yağış her mevsime dağılır ve yıllık toplam çok daha yüksektir; Erzurum ve Kars'ta ise ocak ortalaması sıfırın çok altındadır.

Doğru cevap: C — 5

Yükselti farkı 1240 - 40 = 1200 m olduğundan bu fark 1200 / 200 = 6 °C'lik bir azalma yaratır; gerçekte gözlenen fark ise 7 - (-4) = 11 °C'dir, dolayısıyla 11 - 6 = 5 °C'lik bölüm karasallık gibi başka etmenlerden kaynaklanır. 6 seçeneği yalnızca yükseltinin payını, 11 seçeneği ise toplam farkı verdiği için sorulan değeri karşılamaz.

Doğru cevap: B — Enlem ve karasallık

Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin en güney enlemlerinde yer aldığı için güneş ışınlarını büyük açıyla alır; ayrıca denizden uzak ve nem oranı düşük olduğundan karasallık yaz sıcaklıklarını daha da yükseltir. Denizellik içeren seçenekler yanlıştır, çünkü deniz etkisi yaz sıcaklıklarını yükseltmez, tersine hafifletir.

Doğru cevap: D — Arazide kalkerli (karstik) yapının yaygın olması

Kış sıcaklıklarının yüksek olması enlem, denizellik, kıyıdaki düşük yükselti ve Toroslar'ın kuzey sektörlü soğuk hava kütlelerine set oluşturmasıyla açıklanır. Kalkerli arazi yapısı karstik şekillerin oluşumunu belirler; kayacın cinsi hava sıcaklığının bölgesel dağılışını etkileyen bir etmen değildir.

Doğru cevap: A — Denizlerin kışın ılıtıcı etki yapması

Kıyılarda denizin yavaş soğuyan su kütlesi kış aylarında havayı ısıtır ve sıcaklığın donma noktasının altına inmesini seyrekleştirir. Güneşlenme süresi seçeneği yanlıştır, çünkü kış aylarında kıyı kuşağı çoğu zaman bulutlu ve yağışlıdır; donun az olmasının nedeni güneşlenme değil deniz etkisidir.