Türkiye'nin İklimi — Test 2

Doğru cevap: A — Erzurum'un yükseltisinin çok daha fazla olması

Enlem beklentisine göre daha güneydeki Erzurum'un daha sıcak olması gerekirken, yaklaşık 1900 metreyi bulan yükseltisi sıcaklığı belirgin biçimde düşürür ve enlemin etkisini bastırır. Karasallık seçeneği yanlıştır; karasallık yaz sıcaklıklarını düşürmez, tersine yükseltme eğilimindedir.

Doğru cevap: E — Güney yamaçların güneş ışınlarını daha büyük açıyla alması

Kuzey Yarım Küre'de güneye dönük yamaçlar gün boyu daha büyük açıyla ışın aldığından daha sıcaktır; bu da sıcaklık isteği olan tarım etkinliklerinin ve yerleşmelerin daha yukarılara taşınmasına olanak verir. Güney yamaçlarda yağışın daha fazla olduğu seçeneği yanlıştır, çünkü Kuzey Anadolu Dağları'nda nemli hava kütlelerine açık olan ve daha çok yağış alan yamaç denize bakan kuzey yamaçtır.

Doğru cevap: D — Kayaçların jeolojik oluşum yaşı

Sıcaklığın alansal dağılışı enlem, yükselti, denize göre konum, bakı ve dağların uzanışı gibi etmenlerle belirlenir. Kayaçların jeolojik yaşı yer şekillerinin oluşum sürecini ilgilendirir; bir yerin ortalama sıcaklığını doğrudan belirlemez.

Doğru cevap: C — 21 Haziran

21 Haziran'da Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik düştüğü için Kuzey Yarım Küre'de ve Türkiye'de ışınların geliş açısı yıl içindeki en büyük değerine ulaşır. 3 Ocak tarihi Dünya'nın Güneş'e en yakın olduğu gündür; ancak ışın açısı küçük olduğundan Türkiye'de kış yaşanır, bu nedenle doğru yanıt olamaz.

Doğru cevap: B — Yıllık sıcaklık farkı en az olan merkez S'dir

Yıllık sıcaklık farkları P'de 16 °C, R'de 22 °C, S'de 28 °C'dir; dolayısıyla farkın en az olduğu merkez S değil P'dir ve bu çıkarım yanlıştır. Diğer seçenekler verilerle uyumludur: P'nin düşük yükseltisi ve küçük sıcaklık farkı deniz etkisini, S'nin çok düşük ocak ortalaması hem yükseltinin hem karasallığın etkisini gösterir.

Doğru cevap: D — Havadaki nem oranının düşük olması

Nem, gündüz gelen ışınları süzerek aşırı ısınmayı, gece ise yerden yansıyan ısıyı tutarak aşırı soğumayı önler; İç Anadolu'da nem az olduğu için günlük sıcaklık farkı büyür. Yükseltinin 3000 metreyi aştığı seçeneği yanlıştır, çünkü İç Anadolu platolarının ortalama yükseltisi bunun çok altındadır.

Doğru cevap: B — Denize göre konum ve yükselti

Sinop deniz kıyısında ve deniz düzeyine yakın yükseltide olduğundan kışın denizin ılıtıcı etkisiyle ısınır; Ankara ise hem denizden uzak hem de yaklaşık 900 metre yükseltide bulunduğu için daha soğuktur. Enlem içeren seçenekler yanlıştır, çünkü enlem beklentisi kuzeydeki Sinop'un daha soğuk olması yönündedir; sonuç bu beklentinin tersidir.

Doğru cevap: C — Atmosferin asıl olarak yerden yansıyan ışınlarla ısınması

Atmosfer güneş ışınlarını doğrudan değil, ısınan yeryüzünden yansıyan uzun dalgalı ışınlarla ısınır; yerden uzaklaştıkça bu ısı kaynağından uzaklaşıldığı ve hava yoğunluğu azaldığı için sıcaklık düşer. Yükseklerde ışın açısının küçüldüğü seçeneği yanlıştır; ışın açısı enleme ve mevsime bağlıdır, yükseltiye göre değişmez.

Doğru cevap: E — Enlem ve yükselti

Antalya (yaklaşık 37° kuzey enlemi) hem daha güney enlemde hem de deniz düzeyine yakın konumda olduğundan sıcaktır; Erzurum (yaklaşık 40° kuzey enlemi) ise hem daha kuzey enlemde yer aldığı hem de yaklaşık 1900 metreyi bulan yükseltisi nedeniyle çok daha serindir. Böylece enlem ve yükselti aynı yönde etki ederek iki merkez arasındaki 15 °C'lik farkı doğurur. Boylam farkı yalnızca yerel saati belirler, sıcaklık üzerinde etkisi yoktur.

Doğru cevap: A — Güney yamaç kuzey yamaca göre daha fazla ısınmaktadır

Kar sınırının yukarıya çekilmesi o yamacın daha sıcak olduğunu gösterir; Kuzey Yarım Küre'de güneye bakan yamaç güneş ışınlarını daha büyük açıyla aldığı için kar daha yükseklerde kalıcı olabilir. Yağışın iki katı olduğu yönündeki seçenek yanlıştır, çünkü verilerde yağışa ilişkin hiçbir bilgi yoktur ve kar sınırı farkı burada bakıyla açıklanır.

Doğru cevap: C — Samsun

Yaz sıcaklığının aşırı yükselmemesi, kışın ılık geçmesi ve her mevsimin yağışlı olması Karadeniz kıyı kuşağının belirleyici özelliğidir; bu nedenle merkez Samsun olabilir. İzmir ve Diyarbakır olamaz, çünkü buralarda yaz mevsimi kurak geçer ve temmuz ortalamaları çok daha yüksektir.

Doğru cevap: A — Karasallığın yaz sıcaklıklarını yükseltmesi

Karasal alanlar hızlı ısınıp hızlı soğuduğundan, denizden uzak ve nemi az olan Güneydoğu Anadolu'da yaz sıcaklıkları kıyıdakinden daha yükseğe çıkar; kıyıda ise deniz aşırı ısınmayı frenler. Nem oranının iç kesimlerde arttığı seçeneği yanlıştır; iç kesimlere gidildikçe nem azalır ve bu da günlük ve yıllık sıcaklık farklarını büyütür.

Doğru cevap: B — Yüksek ve karasal bir alanda yer almaktadır

Ocak ortalamasının -9 °C olması ve yıllık sıcaklık farkının 28 °C'ye ulaşması karasallığın çok güçlü olduğunu, temmuz ortalamasının 19 °C'de kalması ise yükseltinin fazlalığını gösterir; bu bileşim Doğu Anadolu'nun yüksek karasal alanlarına uyar. Akdeniz kıyısı seçeneği yanlıştır, çünkü orada ocak ortalaması sıfırın altına inmez ve yaz sıcaklığı çok daha yüksektir.

Doğru cevap: E — III - İç kesimlerdeki karasal alan

Yıllık sıcaklık farkları I'de 15 °C, II'de 19 °C, III'te 28 °C, IV'te 16 °C'dir; en büyük fark III'e aittir ve düşük yağışıyla birlikte bu değerler iç kesimlerdeki karasal alanı gösterir. III'ü Doğu Karadeniz kıyısıyla eşleştiren seçenek yanlıştır, çünkü 380 mm'lik yağış ve 28 °C'lik sıcaklık farkı Karadeniz kıyısında görülmez; orada yağış yüksek, sıcaklık farkı küçüktür.

Doğru cevap: D — Trabzon'un denizin ılıtıcı etkisi altında bulunması

Trabzon deniz kıyısında bulunduğu için kışın denizin ılıtıcı etkisiyle ısınırken, Erzincan hem denizden uzak hem de daha yüksekte yer aldığından daha soğuk geçer. Trabzon'un daha güneyde olduğu seçeneği yanlıştır; Trabzon Erzincan'ın kuzeyindedir, yani sonuç enlemin beklentisine ters biçimde denizellikle açıklanır.