Türkiye'nin İklimi — Test 3

Doğru cevap: E — Sibirya yüksek basıncı

Kışın Asya karası aşırı soğuyarak Sibirya üzerinde termik yüksek basınç alanı oluşturur; buradan gelen soğuk ve kuru hava Türkiye'nin doğu ve iç kesimlerinde sıcaklıkları düşürüp don olaylarını artırır. Basra alçak basıncı yanlıştır, çünkü o yaz mevsiminde etkili olur ve sıcak-kuru hava getirir.

Doğru cevap: D — Lodos - kuzeydoğu

Lodos güneybatıdan esen, kışın sıcaklığı yükselten nemli bir rüzgârdır; kuzeydoğudan esen rüzgâr ise poyrazdır. Poyraz - kuzeydoğu eşleştirmesi doğru olduğundan yanlış olan tek eşleştirme lodosa ilişkin olandır.

Doğru cevap: B — İmbat

İmbat, gündüz karanın denizden daha çabuk ısınmasıyla oluşan basınç farkı sonucu denizden karaya esen bir meltem türüdür ve kıyıda bunaltıcı sıcakları hafifletir. Samyeli ve sam yanlıştır; bunlar güneyden gelen sıcak ve kuru rüzgârlar olup serinletici değil, kurutucu etki yapar.

Doğru cevap: C — Estiği alanda bağıl nemi belirgin biçimde artırır

Tanımlanan rüzgâr fön rüzgârıdır; alçalırken sıkışıp ısındığı için sıcaklığı yükseltir, bağıl nemi düşürür ve bu nedenle karı eritir, erken ilkbahar koşulları yaratır, yangın riskini artırır. Bağıl nemi artırdığı yargısı yanlıştır, çünkü ısınan havanın nem taşıma kapasitesi büyür ve bağıl nem düşer.

Doğru cevap: A — Yaz kuraklığının belirgin olduğu bir Akdeniz iklimi merkezidir

Yağışın yarıya yakınının kışın düşmesi ve yaz payının %5'te kalması, yaz kuraklığıyla tanınan Akdeniz iklimine özgü bir rejimdir. Karadeniz seçeneği yanlıştır, çünkü orada yaz payı bu kadar düşük olmaz ve yağış tüm mevsimlere yakın oranlarda dağılır; ilkbahar maksimumu ise karasal iklimin göstergesidir, burada maksimum kıştadır.

Doğru cevap: C — Nemli havanın dağ yamacında yükselmeye zorlanması

Kuzeyden gelen nemli hava kütleleri kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları'nın yamaçlarında yükselmek zorunda kalır, soğuyup yoğunlaşır ve bol yamaç (orografik) yağışı bırakır. Yükseltinin deniz düzeyine yakın olması seçeneği yanlıştır; tam tersine yamaçtaki yükselti farkı bu yağış tipinin oluşma koşuludur.

Doğru cevap: B — Konveksiyonel (yükselim) yağışı

Yerden ısınan hava yoğunluğu azaldığı için yükselir, yukarıda soğuyup yoğunlaşır ve kısa süreli sağanaklar bırakır; buna konveksiyonel yağış denir. Yamaç yağışı yanlıştır, çünkü orada havayı yükselten etken yer şekilleridir; kırkikindi yağışlarında yükselmeyi sağlayan ise yerel ısınmadır.

Doğru cevap: E — Cephesel yağış

Farklı sıcaklık ve nem özelliğine sahip hava kütlelerinin karşılaştığı cephe boyunca sıcak hava soğuk havanın üzerine yükselir ve geniş alanları etkileyen uzun süreli yağışlar oluşur. Konveksiyonel yağış yanlıştır; o dar alanlarda ve kısa sürede etkili olan sağanak biçiminde görülür.

Doğru cevap: A — Havanın yükselici hareket yapması

Alçak basınç merkezinde hava çevreden içeriye toplanır ve yükselir; yükselen hava soğuyarak yoğunlaşma noktasına ulaştığı için bulutlanma ve yağış artar. Alçalıcı hareket seçeneği yanlıştır, çünkü alçalan hava ısınıp bağıl nemini yitirir ve bu yüksek basınç alanlarında açık, kurak havaya yol açar.

Doğru cevap: D — Basra alçak basıncı

Yazın Basra Körfezi çevresinde aşırı ısınmayla oluşan termik alçak basınç, Güneydoğu Anadolu'ya sıcak ve kuru hava taşıyarak bunaltıcı sıcaklara neden olur. Sibirya yüksek basıncı yanlıştır; o kış mevsiminde etkilidir ve soğuk hava getirir.

Doğru cevap: A — Asor yüksek basıncı

Atlas Okyanusu üzerindeki Asor dinamik yüksek basıncı yazın kuzeye kayarak Akdeniz havzasını kaplar; alçalıcı hava hareketi bulut oluşumunu engellediği için yaz kuraklığı ortaya çıkar. İzlanda alçak basıncı yanlıştır, çünkü o kış aylarında Türkiye'ye nemli ve yağışlı hava taşıyan bir merkezdir.

Doğru cevap: D — Samyeli

Samyeli çöl kökenli, güney sektörlü, sıcak ve kuru bir rüzgârdır; buharlaşmayı artırıp bitkilerin su dengesini bozarak tarımsal zarara neden olur. Poyraz ve karayel yanlıştır; bu ikisi kuzey sektörlü ve serinletici rüzgârlardır.

Doğru cevap: C — Kara ile denizin farklı hızda ısınıp soğuması

Kara gündüz hızla ısınıp alçak basınç, deniz ise göreli olarak serin kalıp yüksek basınç alanına dönüşür; gece bu durum tersine döner ve oluşan günlük basınç farkı meltemleri doğurur. Tuzluluk ve gelgit seçenekleri yanlıştır, çünkü bunlar hava basıncı üzerinde günlük ölçekte rüzgâr yaratacak bir fark oluşturmaz.

Doğru cevap: E — L merkezinde yaz kuraklığı K'ye göre daha az belirgindir

L merkezinde yaz payı %13 ve toplam yağış 380 mm olduğundan yaza düşen yağış çok azdır; K'de ise yaz payı %19 ve toplam 1200 mm olduğu için yaz yağışı miktar olarak kat kat fazladır, dolayısıyla verilen yargı yanlıştır. Diğer seçenekler verilerle uyumludur: K'nin yüksek toplamı ve sonbahar maksimumu Karadeniz kıyısını, L'nin ilkbahar maksimumu ve düşük toplamı iç kesimlerdeki karasal koşulları işaret eder.

Doğru cevap: B — Doğu Karadeniz kıyı kuşağı

Doğu Karadeniz kıyıları hem nemli kuzey sektörlü hava kütlelerine açık olması hem de dağların kıyıya paralel yükselmesi nedeniyle Türkiye'nin en fazla yağış alan alanıdır. Tuz Gölü ve Konya Ovası yanlıştır; buralar etraflarındaki dağlarla çevrilmiş olduğundan Türkiye'nin en kurak yerleri arasındadır.