Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
9 kolay6 orta0 zor
Türkiye Cumhuriyeti'nde ilk resmî nüfus sayımının yapıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — 1927
Türkiye'de ilk resmî nüfus sayımı 1927 yılında yapılmıştır; 1935'te ikinci sayım gerçekleştirilmiş ve bu tarihten sonra sayımlar belirli aralıklarla sürdürülmüştür. 1923 Cumhuriyet'in ilan edildiği yıldır, sayım yılı değildir; 2007 ise klasik sayım yılı değil, adrese dayalı kayıt sisteminin uygulanmaya başladığı yıldır.
Türkiye'de 2007 yılından itibaren nüfus bilgilerinin her yıl güncellenmesini sağlayan sistem aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS)
2007'den itibaren nüfus verileri, sokağa çıkma yasağı uygulanan klasik sayımlar yerine adres kayıtlarına dayalı ADNKS ile her yıl güncellenmektedir. Genel tarım sayımı işletme ve arazi verilerini derler; nüfusun yıllık takibini sağlamaz.
Bir yerin toplam nüfusunun toplam yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunan değere ne ad verildiği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: A — Aritmetik nüfus yoğunluğu
Aritmetik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun toplam yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur ve kilometrekareye düşen kişi sayısını verir. Fizyolojik yoğunlukta payda toplam yüz ölçümü değil, yalnızca tarım alanı olduğu için farklı bir değer elde edilir.
Bir ülkenin toplam nüfusunun tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilen nüfus yoğunluğu türü aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Fizyolojik nüfus yoğunluğu
Fizyolojik nüfus yoğunluğunda toplam nüfus tarım alanına bölünür ve tarım toprakları üzerindeki genel baskı ölçülür. Tarımsal nüfus yoğunluğunda ise payda yine tarım alanıdır ancak pay olarak yalnızca tarımla geçinen nüfus alınır; bu nedenle iki kavram aynı değildir.
Bir ülkede doğum sayısı ile ölüm sayısı arasındaki farkın oluşturduğu nüfus değişimi aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
Doğru cevap: E — Doğal nüfus artışı
Doğal nüfus artışı yalnızca doğum ve ölüm sayılarının farkından doğar; göçler bu hesaba dâhil edilmez. Net göç hızı ise göçle gelen ve giden nüfusun farkını gösterdiği için doğal artıştan bağımsız bir büyüklüktür.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de nüfusun dağılışını etkileyen doğal faktörlerden biri değildir?
Doğru cevap: B — Sanayi tesislerinin kuruluş yeri
İklim, yer şekilleri, su kaynakları ve toprak verimliliği doğal faktörlerdir; sanayi tesislerinin kuruluşu ise insan eliyle oluşturulan beşerî bir faktördür. Yükselti ve engebe, tarım ile ulaşımı sınırlayarak nüfusun seyrelmesine yol açan tipik doğal etkenlerdendir.
Türkiye'de 1935 ile 1990 yılları arasında nüfus sayımlarının hangi aralıkla yapıldığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: A — Beş yılda bir
1935'ten 1990'a kadar nüfus sayımları beşer yıllık aralıklarla yapılmıştır. Her yıl yapılan güncelleme uygulaması ancak 2007'de ADNKS ile başlamıştır; bu nedenle 'her yıl' seçeneği bu döneme uymaz.
Türkiye'de nüfusun en seyrek olduğu alanların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Yüksek, engebeli ve kışları sert geçen alanlar olmaları
Doğu Anadolu'nun yüksek ve engebeli kesimleri gibi alanlarda kışın uzun ve sert geçmesi, tarım ile ulaşımı zorlaştırdığından nüfus seyrektir. Alüvyal ovalar ve sanayi alanları ise tam tersine nüfusu kendine çeken sahalardır.
Antalya kıyılarında yaz aylarında nüfusun belirgin biçimde artması, aşağıdaki beşerî faktörlerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: C — Turizm faaliyetleri
Akdeniz kıyısındaki uzun ve sıcak yaz mevsimi ile kıyı turizmi, mevsimlik olarak çok sayıda ziyaretçi ve çalışanı bölgeye çeker. Madencilik Zonguldak gibi yer altı kaynağı bulunan sahalarda etkilidir; Antalya'daki mevsimlik yığılmanın nedeni değildir.
Yüz ölçümü 24 000 km², nüfusu 3 600 000 olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
Doğru cevap: D — 150
Aritmetik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus / toplam yüz ölçümü = 3 600 000 / 24 000 = 150 kişi/km²'dir. 66 değeri yüz ölçümünün nüfusa bölünmesiyle elde edilen anlamsız bir orandır; 240 ise yalnızca tarım alanı kullanılsaydı çıkabilecek bir değerdir.
Nüfusu 1 800 000 olan bir ilin tarım alanları toplamı 6 000 km²'dir. Bu ilin fizyolojik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
Doğru cevap: A — 300
Fizyolojik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus / tarım alanı = 1 800 000 / 6 000 = 300 kişi/km²'dir. 150 değeri toplam yüz ölçümü kullanılsaydı bulunacak aritmetik yoğunluğa benzer bir sonuçtur; burada payda olarak yalnızca tarım alanı alınmalıdır.
Bir yörede tarımla geçinen nüfus 240 000 kişi, tarım alanı ise 3 000 km²'dir. Bu yörenin tarımsal nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
Doğru cevap: C — 80
Tarımsal nüfus yoğunluğu = tarımla geçinen nüfus / tarım alanı = 240 000 / 3 000 = 80 kişi/km²'dir. 125 değeri tarım alanının nüfusa bölünmesiyle ilgili ters bir işlemden doğar; 800 ise payda yanlışlıkla 300 alındığında ortaya çıkar.
Yıl başında nüfusu 2 000 000 olan bir ilin nüfusu yıl sonunda 2 050 000'e yükselmiştir. Bu ilde yıllık nüfus artış hızı binde kaçtır?
Doğru cevap: E — 25
Artış miktarı 2 050 000 - 2 000 000 = 50 000'dir. Artış hızı = (50 000 / 2 000 000) x 1000 = binde 25 bulunur. Binde 50 sonucu, artış miktarının yanlışlıkla yıl sonu nüfusunun yarısıyla ilişkilendirilmesinden doğan hatalı bir değerdir.
X ve Y illerinin aritmetik nüfus yoğunlukları birbirine eşit olduğu hâlde, X ilinin fizyolojik nüfus yoğunluğu Y'den çok daha yüksektir. Bu duruma bakılarak X ili için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B — Toplam yüz ölçümü içinde tarıma elverişli alanın payı daha azdır
Aritmetik yoğunluklar eşitken fizyolojik yoğunluğun yüksek çıkması, paydadaki tarım alanının küçük olduğunu gösterir; yani X'te arazinin daha azı tarıma elverişlidir. Toplam nüfus ya da yüz ölçümünün büyüklüğü bu iki orandan çıkarılamaz, çünkü oranlar eşit olduğu sürece her ikisi de küçük ya da büyük olabilir.
Çukurova ve Amik Ovası çevresinde nüfusun yoğunlaşmasında en etkili faktör aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Alüvyal toprakların tarımsal verimi yükseltmesi
Akarsuların taşıdığı alüvyonlarla oluşan bu ovalarda toprak verimi yüksektir ve sulu tarım yapılabildiği için nüfus yoğunlaşmıştır. Yükseltinin fazla olması nüfusu artıran değil, aksine seyrelten bir etkendir; bu ovalar zaten alçak alanlardır.
