Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 15

Doğru cevap: C — Birim üründen elde edilen gelirin artması

Bir hammaddenin yurt içinde işlenmesi, ürüne kesim, cilalama ve boyutlandırma gibi aşamaların kattığı değeri ekler; bu nedenle işlenmiş plaka, aynı ağırlıktaki blok mermerden daha yüksek fiyata satılır ve birim üründen elde edilen gelir artar. A yanlıştır, çünkü ihracatın biçimi yer altındaki rezervi değiştirmez. B de yanlıştır; işlenmiş ürün daha düzenli biçimde paketlenip taşındığı için taşıma maliyeti bir üstünlük kaybı değildir. D ve E'deki ocak sayısı ile iç tüketim ise ihracat biçiminden doğrudan etkilenmez. Cevap C.

Doğru cevap: B — Doğal gaz

Yenilenebilir kaynaklar, kullanıldıkça tükenmeyen ve kendini yenileyen kaynaklardır; jeotermal, rüzgâr, güneş ve akarsu (hidrolik) bu gruptadır. Doğal gaz ise milyonlarca yılda oluşmuş fosil bir yakıttır; çıkarıldıkça azalır ve insan ömrü ölçeğinde yeniden oluşmaz. A'daki jeotermal, yer içi ısısına dayandığı için tükenmez; E'deki hidrolik enerji de su döngüsüyle sürekli beslenir. Cevap B.

Doğru cevap: C — Atatürk Barajı – Trabzon

Atatürk Barajı, Fırat Nehri üzerinde Şanlıurfa-Adıyaman sınırında yer alır; Doğu Karadeniz ilimiz olan Trabzon'da böyle bir baraj yoktur, bu nedenle C yanlıştır. Akkuyu Nükleer Santrali Mersin'in Gülnar ilçesindeki kıyıda (A), Keban Barajı Elazığ'da Fırat üzerinde (B) kurulmuştur. Soma Termik Santrali Manisa'daki linyit havzasının (D), Afşin-Elbistan santralleri ise Kahramanmaraş'taki linyit yataklarının yanındadır (E). Cevap C.

Doğru cevap: D — IV

Haritada IV numaralı il Batman'dır; Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır ve hem petrol sahaları hem de rafinerisiyle bilinir. I numaralı İzmir Ege Bölgesi'ndedir; buradaki Aliağa tesisleri ham petrol çıkarmaz, ithal edilen petrolü işler. II numaralı Antalya Akdeniz, III numaralı Ankara İç Anadolu, V numaralı Trabzon ise Karadeniz Bölgesi'ndedir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Dış ticaret açığının büyümesi

İthal edilen her birim petrol ve doğal gaz için yurt dışına döviz ödenir; enerji ithalatı toplam ithalat içinde büyük bir paya sahip olduğundan ihracat ile ithalat arasındaki fark, yani dış ticaret açığı büyür. A yanlıştır, çünkü ülkede kömür, hidrolik, rüzgâr ve jeotermal gibi yerli kaynaklarla da elektrik üretilmektedir. C ve D'deki nüfus artış hızı ile tarımsal üretim, enerji ithalatının doğrudan belirlediği değişkenler değildir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Rüzgârın yıl boyu düzenli ve hızlı esmesi

Türbinin ürettiği enerji rüzgâr hızına bağlı olduğundan, santralin kurulduğu yerde rüzgârın hem hızlı hem de yıl boyu kesintisiz esmesi aranır; Türkiye'de bu koşullar Çanakkale, Balıkesir ve İzmir kıyılarında toplanmıştır. A yanlıştır, yağış miktarı rüzgâr enerjisiyle değil hidrolik enerjiyle ilgilidir. D'deki yüksek sıcaklık güneş enerjisi için bile tek başına ölçüt değildir; E'deki gür bitki örtüsü ise rüzgârın yer yüzeyine yakın hızını düşürdüğü için istenmez. Cevap B.

Doğru cevap: C — Tarım ve hayvancılık yörelerinde üretileceği

Sözü edilen kaynak biyogazdır; hammaddesi hayvan gübresi ve bitkisel atıklar olduğu için tarım ve hayvancılığın geliştiği kırsal yörelerde üretilmeye elverişlidir. A yanlıştır, çünkü hammadde kentlerde değil üretim yapılan kırsal alanlarda bol bulunur. B de yanlıştır; organik atık sürekli yenilendiğinden biyogaz yenilenebilir bir kaynaktır. D'deki sıcak yer altı suyu jeotermal enerjinin konusudur; E ise yanlıştır, biyogaz da yanma sonucunda gaz açığa çıkarır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Ham petrolün rafine edilmesi

Jeotermal akışkan; sıcaklığı düşük olduğunda konut ve sera ısıtmasında (B, C) ile kaplıcalarda (D), yüksek olduğunda ise buhar türbinleriyle elektrik üretiminde (E) kullanılır. Ham petrolün rafine edilmesi ise petrolün damıtma kulelerinde ürünlerine ayrıldığı kimyasal bir işlemdir ve jeotermal kaynakla ilgisi yoktur. Cevap A.

Doğru cevap: E — V

Haritada I numaralı Aydın, II numaralı Manisa, III numaralı Denizli ve IV numaralı Afyonkarahisar Ege Bölgesi'nde yer alır; V numaralı Nevşehir ise İç Anadolu Bölgesi'ndedir. Bu nedenle bölge dışında kalan tek il V'tir. I yanlıştır, çünkü Aydın jeotermal santrallerin en çok toplandığı ildir. III de yanlıştır; Denizli, Büyük Menderes grabenindeki kaynaklarıyla bölgenin içindedir. Cevap E.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il Artvin'dir; Murgul, Artvin'in ilçesidir ve il Karadeniz Bölgesi'nin doğu kesiminde yer alır. II numaralı Uşak Ege Bölgesi'ndedir ve bakırla değil altın yataklarıyla anılır. IV numaralı Mersin Akdeniz Bölgesi'nde olup Akkuyu Nükleer Santrali ile bilinir; III numaralı Niğde İç Anadolu, V numaralı Muş ise Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: D — M ve N

Grafikte akışkan sıcaklıkları K'de 50, L'de 100, M'de 150, N'de 200 °C okunur. Elektrik üretimi için aranan 150 °C sınırını M (tam 150 °C) ve N (200 °C) karşılar. B yanlıştır; yalnız N'yi almak, sınır değeri sağlayan M'yi dışarıda bırakır. E de yanlıştır, çünkü 100 °C'deki L sınırın altında kalır ve ancak ısıtmada kullanılabilir; C'deki K ile L ise kaplıca ve sera ısıtmasına uygundur. Cevap D.

Doğru cevap: A — K

Grafikten kurulu güçler K 100, L 200, M 300, N 400, P 100 MW okunur. Üretimi kurulu güce böldüğümüzde megavat başına üretim K'de 500/100 = 5, L'de 3,5, M'de 3, N'de 3,5, P'de 2 milyon kWh bulunur. En yüksek değer 5 ile K santraline aittir. N yanlıştır; toplam üretimi en fazla olmasına karşın kurulu gücü de en büyük olduğundan birim güç başına üretimi K'nin gerisinde kalır. M de yanlıştır, megavat başına yalnız 3 milyon kWh üretir. Cevap A.

Doğru cevap: D — I ve III

Yer seçiminde güneşlenme süresi ve bulutluluğun ölçüt olması, üretimin iklim koşullarına bağlı olduğunu gösterir; I doğrudur. Güneşlenme süresi yıl içinde değiştiği için üretim de mevsimden mevsime farklılaşır; III de doğrudur. II ise yanlıştır: eğer her yerde aynı verim alınsaydı yer seçiminde güneşlenme ve bulutluluğa bakmaya gerek kalmazdı. Bu nedenle II'yi içeren C ve E elenir; yalnız I'i veren A ise III'ü dışarıda bıraktığı için eksiktir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Alüvyonun tamamını denize ulaştırdığı

Akımın dengelenmesi, kabarma dönemindeki suyun gölde tutulması demektir; bu da aşağı kesimde taşkın riskini azaltır (A) ve akarsuyun rejimini düzenler (C). Biriken suyun sulamada kullanılması sulanan alanı genişletir (D), akarsu enerjisi de yenilenebilir bir kaynaktır (E). Buna karşılık baraj gölü, akarsuyun taşıdığı alüvyonun büyük bölümünü tutar; bu nedenle alüvyonun tamamının denize ulaştığı söylenemez, tersine denize ulaşan alüvyon azalır. Cevap B.

Doğru cevap: C — İkisinde de doğal koşulların belirleyici olduğu

Termik santralin yerini kömür yatağının bulunduğu saha, hidroelektrik santralin yerini ise akarsuyun eğimi ve vadinin darlığı belirler; her iki durumda da belirleyici olan doğal koşullardır. A yanlıştır, çünkü elektrik iletim hatlarıyla uzağa taşınabildiğinden santraller tüketim merkezinin yanına kurulmak zorunda değildir. B de yanlıştır; linyit havzaları ve akarsu vadileri büyük ölçüde iç kesimlerdedir. E ise yanlıştır, hidroelektrik santralde taşınan bir yakıt yoktur. Cevap C.