Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Doğal Afetler ve Kalkınma Projeleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay8 orta4 zor
1/500.000 ölçekli bir haritada A ve B kentleri arasındaki uzunluk 8 cm olarak ölçülmüştür. Buna göre bu iki kent arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: A — 40
Gerçek uzunluk = harita uzunluğu × ölçek paydası formülü kullanılır: 8 × 500.000 = 4.000.000 cm bulunur. 1 km = 100.000 cm olduğundan 4.000.000 / 100.000 = 40 km elde edilir. Sonucu 1.000.000'a bölen aday 4 km, 10.000'e bölen ise 400 km çeldiricisine düşer.
Bir haritada 6 cm ile gösterilen iki merkez arasındaki gerçek uzaklık 240 km'dir. Buna göre bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — 1/4.000.000
Ölçek paydası = gerçek uzunluk / harita uzunluğu bağıntısıyla bulunur; önce 240 km = 24.000.000 cm'ye çevrilir. 24.000.000 / 6 = 4.000.000 olduğundan ölçek 1/4.000.000'dur. Kilometreyi santimetreye çevirirken 100.000 yerine 10.000 ile çarpan aday 1/400.000 çeldiricisine yönelir.
1/250.000 ölçekli bir haritada bir gölün kapladığı alan 4 cm² olarak ölçülmüştür. Buna göre bu gölün gerçek alanı kaç km²'dir?
Doğru cevap: A — 25
Gerçek alan = harita alanı × ölçek paydasının karesi formülü uygulanır: 4 × (250.000)² = 250.000.000.000 cm² bulunur. 1 km² = 10.000.000.000 cm² olduğundan sonuç 25 km²'dir. Paydayı karesini almadan doğrudan çarpan aday 10 km² çeldiricisine düşer.
Bir haritada 25 cm² yer kaplayan bir ovanın gerçek alanı 400 km²'dir. Buna göre bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — 1/400.000
Gerçek alan = harita alanı × payda² bağıntısından payda² = 400 × 10.000.000.000 / 25 = 160.000.000.000 bulunur. Bu sayının karekökü 400.000 olduğundan ölçek 1/400.000'dır. Karekök almayı unutan aday, 160.000.000.000 ile ilişkilendirdiği 1/1.600.000 çeldiricisine yönelir.
Bir izohips haritasında A noktası 400 m, B noktası ise 900 m eşyükselti eğrisi üzerinde yer almaktadır. Bu iki nokta arasındaki yatay uzaklık 5 km'dir. Buna göre A ile B arasındaki ortalama eğim yüzde kaçtır?
Doğru cevap: B — 10
Eğim = yükselti farkı / yatay uzaklık formülü kullanılır ve birimler eşitlenir: 5 km = 5.000 m'dir. Yükselti farkı 900 - 400 = 500 m olduğundan eğim 500 / 5.000 = 0,10 yani %10 bulunur. Yatay uzaklığı metreye çevirmeden 500/5 işlemi yapan aday %100'e yakın hatalı sonuçlara, kilometreyi yanlış yorumlayan ise %50 çeldiricisine düşer.
Bir dağın izohips haritasında en dıştaki eşyükselti eğrisi 300 m, zirveyi saran en içteki eğri ise 1500 m değerini taşımaktadır. Haritada ardışık iki eğri arasındaki yükselti farkı 200 m'dir. Buna göre bu dağ üzerinde toplam kaç eşyükselti eğrisi çizilmiştir?
Doğru cevap: E — 7
Eğri sayısı = (en yüksek eğri - en alçak eğri) / eşyükselti aralığı + 1 bağıntısıyla bulunur. (1500 - 300) / 200 = 6 aralık vardır; aralık sayısına 1 eklenince 7 eğri elde edilir. Sonuca 1 eklemeyi unutan aday 6 çeldiricisini işaretler.
Bir haritanın çizgi ölçeğinde, haritadaki 1 cm'lik uzunluğun arazide 15 km'ye karşılık geldiği belirtilmiştir. Buna göre bu haritanın kesir ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — 1/1.500.000
Kesir ölçek, haritadaki uzunluğun aynı birimden gerçek uzunluğa oranıdır; bu nedenle 15 km santimetreye çevrilir: 15 × 100.000 = 1.500.000 cm. Haritadaki 1 cm bu değere karşılık geldiğinden ölçek 1/1.500.000'dur. Kilometreyi 1.000 ile çarpıp metre bulan aday 1/15.000 ya da 1/150.000 çeldiricilerine yönelir.
1/800.000 ölçekli bir haritada iki liman arasındaki uzunluk 3,5 cm ölçülmüştür. Buna göre bu iki liman arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: B — 28
Gerçek uzunluk = 3,5 × 800.000 = 2.800.000 cm olarak hesaplanır. Bu değer 100.000'e bölününce 28 km bulunur. Bölme işlemini 1.000.000 ile yapan aday 2,8 km çeldiricisine düşer.
Bir bölge, 1/200.000 ölçekli bir haritada 50 cm² yer kaplamaktadır. Buna göre aynı bölge 1/1.000.000 ölçekli bir haritada kaç cm² yer kaplar?
Doğru cevap: D — 2
Ölçek paydaları arasındaki oran 1.000.000 / 200.000 = 5'tir; alanlar bu oranın karesi kadar, yani 25 kat değişir. Payda büyüdüğü için alan küçülür: 50 / 25 = 2 cm² bulunur. Kareyi almayıp yalnızca 5'e bölen aday 10 cm² çeldiricisine yönelir.
Saatte 720 km hızla uçan bir uçak, iki kent arasındaki mesafeyi 1,5 saatte almaktadır. Buna göre bu iki kent arası, 1/9.000.000 ölçekli bir haritada kaç santimetre ile gösterilir?
Doğru cevap: E — 12
Önce gerçek uzaklık bulunur: 720 × 1,5 = 1.080 km, yani 108.000.000 cm. Harita uzunluğu = gerçek uzunluk / ölçek paydası olduğundan 108.000.000 / 9.000.000 = 12 cm elde edilir. Hızı süreyle çarpmayı atlayıp 720 km üzerinden işlem yapan aday 8 cm'ye yakın hatalı değerlere, birim çevrimini eksik yapan ise 120 cm çeldiricisine ulaşır.
Bir yamaçta yer alan K ve L noktaları arasındaki yükselti farkı 600 m'dir ve bu iki nokta arasındaki ortalama eğim %20'dir. Buna göre K ile L arasındaki yatay uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: C — 3
Eğim = yükselti farkı / yatay uzaklık formülü yatay uzaklık için düzenlenir: yatay uzaklık = 600 / 0,20 = 3.000 m bulunur. 3.000 m = 3 km olduğundan yanıt 3 km'dir. Yüzdeyi ondalığa çevirmeden 600/20 işlemini yapan aday 30 sonucuna ulaşarak yanılır.
1/50.000 ölçekli bir haritada bir tarım arazisi, kenar uzunlukları 12 cm ve 8 cm olan bir dikdörtgen biçiminde gösterilmiştir. Buna göre bu arazinin gerçek alanı kaç km²'dir?
Doğru cevap: D — 24
Haritadaki alan 12 × 8 = 96 cm²'dir; gerçek alan = 96 × (50.000)² = 240.000.000.000 cm² bulunur ve 10.000.000.000'a bölününce 24 km² elde edilir. Aynı sonuç kenarların gerçek uzunluklarından da doğrulanır: 6 km × 4 km = 24 km². Paydanın karesini almayan aday 96 çeldiricisinde kalır.
1/25.000 ölçekli bir haritada iki nokta arasındaki uzunluk 20 cm olarak ölçülmüştür. Buna göre aynı iki nokta arası, 1/100.000 ölçekli bir haritada kaç santimetre ile gösterilir?
Doğru cevap: A — 5
Önce gerçek uzunluk bulunur: 20 × 25.000 = 500.000 cm, yani 5 km. Bu değer ikinci haritanın paydasına bölünür: 500.000 / 100.000 = 5 cm elde edilir. Ölçek paydası büyüdüğünde harita uzunluğunun artacağını sanan aday 80 cm çeldiricisine yönelir.
1/300.000 ölçekli bir topografya haritasında M noktası 1200 m, N noktası 1800 m eşyükselti eğrisi üzerindedir. Bu iki nokta arasındaki uzunluk haritada 4 cm ölçülmüştür. Buna göre M ile N arasındaki ortalama eğim yüzde kaçtır?
Doğru cevap: E — 5
Önce yatay uzaklık hesaplanır: 4 × 300.000 = 1.200.000 cm = 12 km = 12.000 m. Yükselti farkı 1800 - 1200 = 600 m olduğundan eğim = 600 / 12.000 = 0,05 yani %5 bulunur. Yatay uzaklığı metreye çevirmeyip 600/12 işlemini yapan aday %50 çeldiricisine düşer.
Gerçek alanı 1200 km² olan bir havza, 1/400.000 ölçekli bir haritada gösterilecektir. Buna göre bu havza haritada kaç cm² yer kaplar?
Doğru cevap: A — 75
Harita alanı = gerçek alan / payda² bağıntısı kullanılır; 1200 km² = 12.000.000.000.000 cm² ve payda² = (400.000)² = 160.000.000.000'dır. Bölme sonucunda 75 cm² bulunur. 400.000² değerini 160.000.000.000 yerine 400.000.000.000 olarak yanlış hesaplayan aday 30 cm² çeldiricisine, paydanın karesini alırken 4 katsayısını karesine almayıp 40.000.000.000 kullanan aday ise 300 cm² çeldiricisine ulaşır.
