Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Doğal Afetler ve Kalkınma Projeleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 131 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Sel ve taşkın, Heyelan (kütle hareketleri), Çığ, Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
3 kolay8 orta4 zor
1/500.000 ölçekli bir haritada A ve B kentleri arasındaki uzunluk 8 cm olarak ölçülmüştür. Buna göre bu iki kent arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: A — 40
Gerçek uzunluk = harita uzunluğu × ölçek paydası formülü kullanılır: 8 × 500.000 = 4.000.000 cm bulunur. 1 km = 100.000 cm olduğundan 4.000.000 / 100.000 = 40 km elde edilir. Sonucu 1.000.000'a bölen aday 4 km, 10.000'e bölen ise 400 km çeldiricisine düşer.
Bir haritada 6 cm ile gösterilen iki merkez arasındaki gerçek uzaklık 240 km'dir. Buna göre bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — 1/4.000.000
Ölçek paydası = gerçek uzunluk / harita uzunluğu bağıntısıyla bulunur; önce 240 km = 24.000.000 cm'ye çevrilir. 24.000.000 / 6 = 4.000.000 olduğundan ölçek 1/4.000.000'dur. Kilometreyi santimetreye çevirirken 100.000 yerine 10.000 ile çarpan aday 1/400.000 çeldiricisine yönelir.
1/250.000 ölçekli bir haritada bir gölün kapladığı alan 4 cm² olarak ölçülmüştür. Buna göre bu gölün gerçek alanı kaç km²'dir?
Doğru cevap: A — 25
Gerçek alan = harita alanı × ölçek paydasının karesi formülü uygulanır: 4 × (250.000)² = 250.000.000.000 cm² bulunur. 1 km² = 10.000.000.000 cm² olduğundan sonuç 25 km²'dir. Paydayı karesini almadan doğrudan çarpan aday 10 km² çeldiricisine düşer.
Bir haritada 25 cm² yer kaplayan bir ovanın gerçek alanı 400 km²'dir. Buna göre bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — 1/400.000
Gerçek alan = harita alanı × payda² bağıntısından payda² = 400 × 10.000.000.000 / 25 = 160.000.000.000 bulunur. Bu sayının karekökü 400.000 olduğundan ölçek 1/400.000'dır. Karekök almayı unutan aday, 160.000.000.000 ile ilişkilendirdiği 1/1.600.000 çeldiricisine yönelir.
Bir izohips haritasında A noktası 400 m, B noktası ise 900 m eşyükselti eğrisi üzerinde yer almaktadır. Bu iki nokta arasındaki yatay uzaklık 5 km'dir. Buna göre A ile B arasındaki ortalama eğim yüzde kaçtır?
Doğru cevap: B — 10
Eğim = yükselti farkı / yatay uzaklık formülü kullanılır ve birimler eşitlenir: 5 km = 5.000 m'dir. Yükselti farkı 900 - 400 = 500 m olduğundan eğim 500 / 5.000 = 0,10 yani %10 bulunur. Yatay uzaklığı metreye çevirmeden 500/5 işlemi yapan aday %100'e yakın hatalı sonuçlara, kilometreyi yanlış yorumlayan ise %50 çeldiricisine düşer.
Bir dağın izohips haritasında en dıştaki eşyükselti eğrisi 300 m, zirveyi saran en içteki eğri ise 1500 m değerini taşımaktadır. Haritada ardışık iki eğri arasındaki yükselti farkı 200 m'dir. Buna göre bu dağ üzerinde toplam kaç eşyükselti eğrisi çizilmiştir?
Doğru cevap: E — 7
Eğri sayısı = (en yüksek eğri - en alçak eğri) / eşyükselti aralığı + 1 bağıntısıyla bulunur. (1500 - 300) / 200 = 6 aralık vardır; aralık sayısına 1 eklenince 7 eğri elde edilir. Sonuca 1 eklemeyi unutan aday 6 çeldiricisini işaretler.
Bir haritanın çizgi ölçeğinde, haritadaki 1 cm'lik uzunluğun arazide 15 km'ye karşılık geldiği belirtilmiştir. Buna göre bu haritanın kesir ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — 1/1.500.000
Kesir ölçek, haritadaki uzunluğun aynı birimden gerçek uzunluğa oranıdır; bu nedenle 15 km santimetreye çevrilir: 15 × 100.000 = 1.500.000 cm. Haritadaki 1 cm bu değere karşılık geldiğinden ölçek 1/1.500.000'dur. Kilometreyi 1.000 ile çarpıp metre bulan aday 1/15.000 ya da 1/150.000 çeldiricilerine yönelir.
1/800.000 ölçekli bir haritada iki liman arasındaki uzunluk 3,5 cm ölçülmüştür. Buna göre bu iki liman arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: B — 28
Gerçek uzunluk = 3,5 × 800.000 = 2.800.000 cm olarak hesaplanır. Bu değer 100.000'e bölününce 28 km bulunur. Bölme işlemini 1.000.000 ile yapan aday 2,8 km çeldiricisine düşer.
Bir bölge, 1/200.000 ölçekli bir haritada 50 cm² yer kaplamaktadır. Buna göre aynı bölge 1/1.000.000 ölçekli bir haritada kaç cm² yer kaplar?
Doğru cevap: D — 2
Ölçek paydaları arasındaki oran 1.000.000 / 200.000 = 5'tir; alanlar bu oranın karesi kadar, yani 25 kat değişir. Payda büyüdüğü için alan küçülür: 50 / 25 = 2 cm² bulunur. Kareyi almayıp yalnızca 5'e bölen aday 10 cm² çeldiricisine yönelir.
Saatte 720 km hızla uçan bir uçak, iki kent arasındaki mesafeyi 1,5 saatte almaktadır. Buna göre bu iki kent arası, 1/9.000.000 ölçekli bir haritada kaç santimetre ile gösterilir?
Doğru cevap: E — 12
Önce gerçek uzaklık bulunur: 720 × 1,5 = 1.080 km, yani 108.000.000 cm. Harita uzunluğu = gerçek uzunluk / ölçek paydası olduğundan 108.000.000 / 9.000.000 = 12 cm elde edilir. Hızı süreyle çarpmayı atlayıp 720 km üzerinden işlem yapan aday 8 cm'ye yakın hatalı değerlere, birim çevrimini eksik yapan ise 120 cm çeldiricisine ulaşır.
Bir yamaçta yer alan K ve L noktaları arasındaki yükselti farkı 600 m'dir ve bu iki nokta arasındaki ortalama eğim %20'dir. Buna göre K ile L arasındaki yatay uzaklık kaç kilometredir?
Doğru cevap: C — 3
Eğim = yükselti farkı / yatay uzaklık formülü yatay uzaklık için düzenlenir: yatay uzaklık = 600 / 0,20 = 3.000 m bulunur. 3.000 m = 3 km olduğundan yanıt 3 km'dir. Yüzdeyi ondalığa çevirmeden 600/20 işlemini yapan aday 30 sonucuna ulaşarak yanılır.
1/50.000 ölçekli bir haritada bir tarım arazisi, kenar uzunlukları 12 cm ve 8 cm olan bir dikdörtgen biçiminde gösterilmiştir. Buna göre bu arazinin gerçek alanı kaç km²'dir?
Doğru cevap: D — 24
Haritadaki alan 12 × 8 = 96 cm²'dir; gerçek alan = 96 × (50.000)² = 240.000.000.000 cm² bulunur ve 10.000.000.000'a bölününce 24 km² elde edilir. Aynı sonuç kenarların gerçek uzunluklarından da doğrulanır: 6 km × 4 km = 24 km². Paydanın karesini almayan aday 96 çeldiricisinde kalır.
1/25.000 ölçekli bir haritada iki nokta arasındaki uzunluk 20 cm olarak ölçülmüştür. Buna göre aynı iki nokta arası, 1/100.000 ölçekli bir haritada kaç santimetre ile gösterilir?
Doğru cevap: A — 5
Önce gerçek uzunluk bulunur: 20 × 25.000 = 500.000 cm, yani 5 km. Bu değer ikinci haritanın paydasına bölünür: 500.000 / 100.000 = 5 cm elde edilir. Ölçek paydası büyüdüğünde harita uzunluğunun artacağını sanan aday 80 cm çeldiricisine yönelir.
1/300.000 ölçekli bir topografya haritasında M noktası 1200 m, N noktası 1800 m eşyükselti eğrisi üzerindedir. Bu iki nokta arasındaki uzunluk haritada 4 cm ölçülmüştür. Buna göre M ile N arasındaki ortalama eğim yüzde kaçtır?
Doğru cevap: E — 5
Önce yatay uzaklık hesaplanır: 4 × 300.000 = 1.200.000 cm = 12 km = 12.000 m. Yükselti farkı 1800 - 1200 = 600 m olduğundan eğim = 600 / 12.000 = 0,05 yani %5 bulunur. Yatay uzaklığı metreye çevirmeyip 600/12 işlemini yapan aday %50 çeldiricisine düşer.
Gerçek alanı 1200 km² olan bir havza, 1/400.000 ölçekli bir haritada gösterilecektir. Buna göre bu havza haritada kaç cm² yer kaplar?
Doğru cevap: A — 75
Harita alanı = gerçek alan / payda² bağıntısı kullanılır; 1200 km² = 12.000.000.000.000 cm² ve payda² = (400.000)² = 160.000.000.000'dır. Bölme sonucunda 75 cm² bulunur. 400.000² değerini 160.000.000.000 yerine 400.000.000.000 olarak yanlış hesaplayan aday 30 cm² çeldiricisine, paydanın karesini alırken 4 katsayısını karesine almayıp 40.000.000.000 kullanan aday ise 300 cm² çeldiricisine ulaşır.
