Karma Sorular — Test 10

Doğru cevap: C — III numaralı ilin tescilli ürünü gülyağıdır.

Haritada III numaralı il Kastamonu'dur; bu ilin en bilinen coğrafi işaretli ürünü Taşköprü sarımsağıdır. Gül ve gülyağı üretimi ise Göller Yöresi'ndeki Isparta ile özdeşleşmiştir, bu nedenle III numaralı ille gülyağının eşleştirilmesi yanlıştır. I numaralı Çanakkale'nin Ezine peyniri ve II numaralı Aydın'ın inciri doğru eşleştirmelerdir. IV numaralı Malatya kayısısıyla, V numaralı Gaziantep ise Antep baklavasıyla tescillidir; Antep baklavası Türkiye'nin Avrupa Birliği nezdinde tescillenen ilk ürünü olmuştur. Cevap C.

Doğru cevap: D — Ağrı Dağı

Türkiye'nin en yüksek noktası, 5137 metrelik zirvesiyle Iğdır ve Ağrı illeri arasında yükselen Ağrı Dağı'dır; volkanik kökenlidir ve zirvesindeki buzul Türkiye'nin en büyük takke buzuludur. Süphan Dağı (4058 m) ve Erciyes Dağı (3917 m) de volkanik kökenlidir, ancak ikisi de Ağrı Dağı'ndan alçaktır. Cilo Dağı, Hakkâri'de 4135 metreyle Türkiye'nin ikinci yüksek doruğunu barındırsa da volkanik değil kıvrımlı bir kütledir. Uludağ 2543 metreyle çok daha alçaktır. Cevap D.

Doğru cevap: B — Van Gölü

Van Gölü, yaklaşık 3700 kilometrekarelik yüz ölçümüyle Türkiye'nin en büyük, 400 metreyi aşan derinliğiyle de en derin gölüdür; tektonik çukurluğun Nemrut volkanının lavlarıyla kapanmasıyla oluşmuş bir set gölüdür ve sodalı suyunda yalnızca inci kefali yaşar. Tuz Gölü ikinci büyük göldür ama derinliği birkaç metreyi geçmez. Beyşehir ve Eğirdir gölleri Göller Yöresi'nde tatlı su gölleridir, Van Gölü'nden çok küçüktür. Burdur Gölü de acı sulu bir göldür fakat en büyük ya da en derin değildir. Cevap B.

Doğru cevap: E — Üretimin bütün aşamalarının tescile konu alanda yapılması

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu menşe adını, ürünün tüm ya da esas niteliklerinin belirli bir coğrafi alandan kaynaklandığı ve üretim, işleme ile diğer işlemlerin tamamının o alanda gerçekleştiği işaret olarak tanımlar. Mahreç işaretinde ise bu aşamalardan en az birinin alanda yapılması yeterlidir; bu yüzden mahreç işaretli ürün sınırlı alanın dışında da üretilebilir. Ürünün ihraç edilip edilmemesi ya da Avrupa Birliği'nde tescilli olması menşe adı için aranan koşullar değildir; AB tescili ayrı bir başvuruyla kazanılan ek bir korumadır. Ürün adının bir yer adı taşıması da tek başına yeterli değildir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Karma (doğal ve kültürel) miras olarak listelenmeleri

Göreme Millî Parkı ve Kapadokya 1985'te, Pamukkale-Hierapolis ise 1988'de Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır; her ikisi de doğal ve kültürel ölçütleri birlikte sağladığı için karma miras statüsündedir ve Türkiye'nin listedeki tek iki karma alanıdır. Listeye farklı yıllarda girdikleri için E, biri İç Anadolu'daki Nevşehir'de diğeri Ege'deki Denizli'de bulunduğu için A yanlıştır. Türkiye'nin listede yalnızca doğal ölçütle kayıtlı bir alanı bulunmadığından B de doğru olamaz. Kültürel peyzaj başlığı ise Bursa-Cumalıkızık, Bergama ve Diyarbakır Kalesi-Hevsel Bahçeleri gibi alanlar için kullanılır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Biyosfer rezervi

2873 sayılı Millî Parklar Kanunu millî park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı olmak üzere dört statü tanımlar; B, C, D ve E bu dört statünün içindedir. Biyosfer rezervi ise 2873 sayılı Kanun'un statüsü değil, UNESCO'nun İnsan ve Biyosfer Programı kapsamında verilen uluslararası bir unvandır; Artvin'deki Camili bunun Türkiye'deki ilk örneğidir. Tabiat parkı, halkın dinlenme ve eğlenmesine de açık olmasıyla; tabiat anıtı ise tek bir doğa oluşumunu korumasıyla millî parktan ayrılır. Cevap A.

Doğru cevap: D — I ve II

Ramsar Sözleşmesi 1971'de İran'ın Hazar kıyısındaki Ramsar kentinde kabul edilmiştir; Türkiye 1994'te taraf olmuş ve Sultan Sazlığı, Göksu Deltası, Burdur Gölü, Seyfe Gölü ile Manyas (Kuş) Gölü'nü aynı yıl listeye kaydettirmiştir. Bu nedenle I ve II doğrudur. III yanlıştır: sözleşme deltaları, lagünleri, tuzlu ve sodalı gölleri de kapsar; Göksu Deltası ve Kızılırmak Deltası bunun açık örnekleridir. III'ü doğru sayan C ve E bu yüzden elenir, II'yi göz ardı eden A da doğru olamaz. Cevap D.

Doğru cevap: B — Mersin

Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Mersin'in Gülnar ilçesindeki Büyükeceli beldesi çevresinde yer alır; aynı ilde yer alan Göksu Deltası ise Türkiye'nin 1994'te kaydettirdiği ilk Ramsar alanlarındandır. Adana'da Akyatan ve Yumurtalık lagünleri gibi Ramsar alanları bulunsa da nükleer santral bu ilde değildir. Antalya ve Muğla Akdeniz kıyısındaki turizm illeridir; Hatay ise ülkenin en güney ucunu barındırır, ancak hiçbirinde nükleer santral bulunmamaktadır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Malatya

GAP; Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak olmak üzere dokuz ili kapsar. Malatya bu dokuz il arasında yer almaz; Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Malatya, Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamındadır. Şanlıurfa projenin merkezi konumundadır; Atatürk Barajı'ndan su alan Şanlıurfa Tünelleri sayesinde Harran Ovası sulanmaktadır. Kilis ve Siirt yüz ölçümü küçük iller olmakla birlikte proje kapsamındaki dokuz ilin içindedir. Cevap E.

Doğru cevap: D — Devrek bastonu - Zonguldak

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, coğrafi işaret korumasını tarım ve gıda ürünlerinin yanı sıra maden, el sanatı ve sanayi ürünlerine de açar. Devrek bastonu, Zonguldak'ın Devrek ilçesinde sürdürülen ahşap işçiliğiyle özdeşleşmiş bir el sanatı ürünüdür ve sorulan örneğe uyan tek seçenektir. Finike portakalı ile Malatya kayısısı birer tarım ürünü, Ezine peyniri ile Bafra pidesi ise gıda ürünüdür; yöreleriyle doğru eşleştirilmiş olsalar da el sanatı örneği değillerdir. Kütahya çinisi ve Hereke ipek halısı da el sanatı tescillerine örnek gösterilebilir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Yusufeli Barajı - Çoruh Nehri

Yusufeli Barajı, Artvin'de Çoruh Nehri üzerinde kurulmuştur ve 275 metreye ulaşan gövde yüksekliğiyle Türkiye'nin en yüksek gövdeli barajıdır; baraj gölü nedeniyle Yusufeli ilçe merkezi yeni yerleşim yerine taşınmıştır. Çoruh, kaynağı ile denize döküldüğü yer arasında kısa mesafede çok yükselti kaybettiği için akış hızı en fazla olan akarsulardandır. Atatürk Barajı kurulu gücü en yüksek hidroelektrik santrale sahiptir, ancak Fırat üzerinde ve Güneydoğu Anadolu'dadır. Ilısu Barajı Dicle üzerindedir ve Hasankeyf'in taşınmasına yol açmıştır; ikisi de Doğu Karadeniz'de bulunmaz. Cevap A.

Doğru cevap: C — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

5902 sayılı Kanun'la 2009'da kurulan Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), afet öncesi hazırlık, afet anında müdahale ve afet sonrası iyileştirme çalışmalarını koordine eder; Türkiye Deprem Tehlike Haritası'nın yayımlanması da bu kurumun sorumluluğundadır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü hava tahmini ve iklim verileriyle, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü ise yer bilimleri araştırmalarıyla görevlidir; ikisi de afet yönetiminin koordinasyonundan sorumlu değildir. Devlet Su İşleri su kaynaklarının geliştirilmesiyle ilgilenir, Kızılay ise bir kamu kurumu değil yardım kuruluşudur. Cevap C.

Doğru cevap: E — I ve II

Kuzey Anadolu Fay Zonu, Saros Körfezi çevresinden Karlıova'ya uzanan yaklaşık 1200 kilometrelik sağ yanal doğrultu atımlı bir kuşaktır; 1939 Erzincan ve 1999 Kocaeli depremleri bu zon üzerinde oluşmuştur. Doğu Anadolu Fay Zonu Karlıova'dan Hatay yönüne uzanır ve iki kuşak Karlıova'da birleşir; bu nedenle I ve II doğrudur. III yanlıştır: Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes gibi grabenleri sınırlayan normal faylar Ege'de sık deprem üretir, nitekim Denizli ve Manisa çevresi birinci derece deprem kuşağındadır. III'ü doğru kabul eden C ve D bu yüzden elenir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Camili - Artvin

Camili (Macahel) Biyosfer Rezervi, Artvin'in Borçka ilçesindedir ve 2005'te UNESCO İnsan ve Biyosfer Programı'na alınarak Türkiye'nin bu statüyü kazanan ilk alanı olmuştur; yöre saf Kafkas arısıyla yapılan kara kovan arıcılığıyla tanınır. Kaçkar Dağları ve Altındere Vadisi de Doğu Karadeniz'dedir, ancak ikisi de biyosfer rezervi değil millî parktır. Küre Dağları Batı Karadeniz'de karstik yer şekilleriyle öne çıkan bir millî park, Yedigöller ise Bolu'da heyelan set göllerinden oluşan bir millî parktır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Yozgat Çamlığı - Ramsar sulak alanı

Yozgat Çamlığı, 1958'de ilan edilen ve Türkiye'nin ilk millî parkı olan bir karaçam ormanıdır; sulak alan niteliği taşımadığı için Ramsar listesinde yer almaz, bu nedenle E eşleştirmesi yanlıştır. Pamukkale-Hierapolis 1988'den bu yana Dünya Mirası Listesi'nde karma alan olarak kayıtlıdır. Göksu Deltası, Türkiye'nin 1994'te kaydettirdiği ilk Ramsar alanları arasındadır. Kula-Salihli Türkiye'nin ilk UNESCO Küresel Jeoparkı, Camili ise ilk biyosfer rezervidir. Cevap E.