Karma Sorular — Test 14

Doğru cevap: A — Ovalık olmaları ve bol su ile sulanabilmeleri

Hem çeltik hem pamuk yetişme döneminde çok su isteyen ürünlerdir; ikisi de düz, sulama suyu bulunan ova tabanlarında yetiştirilir, bu nedenle ortak özellik A'dır. Güneydoğu Anadolu ve Çukurova'da yıllık yağış 1000 milimetrenin çok altındadır, su sulamayla sağlanır (B yanlış). Bu ovaların birçoğunda kışın don görülür (C). Toprakları volkanik değil alüvyaldır (D) ve Güneydoğu Anadolu ovalarının denize kıyısı yoktur (E). Cevap A.

Doğru cevap: B — Tarım mevsiminin daha kısa sürdüğü

Yükseldikçe sıcaklık her 100 metrede yaklaşık 0,5 °C düşer; 1500 metrelik fark plato yöresini belirgin biçimde soğutur, bu yüzden ilkbaharda geç ısınan ve sonbaharda erken soğuyan yörede tarım mevsimi kısalır. Aynı nedenle ortalama sıcaklık daha yüksek olamaz (A) ve don olayları seyrekleşmez, sıklaşır (E). Yükseldikçe hava seyrekleştiği için basınç düşer (D) ve soğuk havanın taşıyabildiği nem azaldığından nem oranı da artmaz (C). Cevap B.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Denge profiline ulaşmamış akarsular, yataklarını hâlâ derinleştiren ve boğazlar oluşturan akarsulardır; bu, yer kabuğunun yakın zamanda yükseldiğini gösterir (I). Depremlerin sürmesi kabuk hareketlerinin devam ettiğini (II), sıcak su kaynaklarının çokluğu ise kırıklı yapının ve derindeki sıcaklığın yüzeye ulaşabildiğini ortaya koyar (III). Üç özellik de arazinin genç olduğunu gösterdiğinden yalnız bir ya da iki öncülü içeren A, B, C ve D eksik kalır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Aritmetik nüfus yoğunluğunun azalması

Aritmetik nüfus yoğunluğu, nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur; göç alan Marmara'da yüz ölçümü sabitken nüfus arttığı için yoğunluk azalmaz, artar. Bu nedenle C gösterilemez. Artan nüfus konut talebini (A) ve su, elektrik, ulaşım gibi altyapı hizmetlerine olan talebi (B) büyütür. Hızlı ve denetimsiz nüfus artışı çarpık kentleşmeyi doğurur (D). Göç edenlerin çoğu iş arayan gençler olduğundan çalışma çağındaki nüfusun payı yükselir (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — İç Anadolu – Türkiye'nin en çok yağış alan bölgesi olması

İç Anadolu, çevresindeki dağ sıraları nemli hava kütlelerini engellediği için Türkiye'nin en az yağış alan bölgesidir; en çok yağışı Karadeniz Bölgesi, özellikle Doğu Karadeniz kıyıları alır. Bu nedenle E yanlıştır. Karadeniz'de her mevsim yağışlıdır (A), Doğu Anadolu ortalama yükseltisi en fazla (B), Güneydoğu Anadolu yüz ölçümü en küçük (C) bölgedir. Sanayi ve ticaretin toplandığı Marmara ise nüfus yoğunluğu en yüksek bölgedir (D). Cevap E.

Doğru cevap: A — Kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farkının oluşması

Kıyıya paralel uzanan dağlar, denizden gelen nemli hava kütlelerinin iç kesimlere geçmesini engelleyen bir duvar oluşturur; bu yüzden kıyı kuşağı nemli ve ılıman, hemen gerisi karasal ve kurak olur. Aynı nedenle deniz etkisi iç kesimlere kolayca sokulamaz (B). Akarsular dağları yararak denize ulaşır (C). Türkiye'nin en geniş ovaları kıyıda değil iç kesimlerdedir (D) ve dağların denize dik indiği yerlerde falezler yaygındır (E). Cevap A.

Doğru cevap: A — N ilinin kent nüfusu oranı, M ilinin kent nüfusu oranının dört katıdır.

Grafikten K %40, L %60, M %20, N %80 okunur; 80 ÷ 20 = 4 olduğundan A doğrudur. K ile L oranları 40 ve 60 ile farklıdır (B yanlış). M'de kent oranı %20 olduğundan kırsal nüfus (%80) daha fazladır (C yanlış). Grafik yalnız oran verir, illerin toplam nüfusu okunamaz (D). L'de kent oranı %60 olduğuna göre kırsal oran %40'tır (E yanlış). Cevap A.

Doğru cevap: D — Buğdayın iklim isteklerinin çaya göre çok daha esnek olması

Buğday, yetişme döneminde ılık ve yağışlı, olgunlaşma döneminde sıcak ve kurak koşullar ister; bu istekler Türkiye'nin hemen her yerinde karşılanabildiğinden ekim alanı çok geniştir. Çay ise yıl boyunca bol yağış, yüksek nem ve asitli toprak istediğinden yalnız Doğu Karadeniz kıyısında yetişir. Çay bol su isteyen bir bitkidir (A yanlış), buğday kıyılarla sınırlı değildir (B) ve çay her mevsim yeşil kalır (C). Ekonomik değer, ürünün nerede yetişebileceğini belirlemez (E). Cevap D.

Doğru cevap: B — Sıcaklığın düşük olması nedeniyle tarım mevsiminin çok kısalması

Yükseldikçe sıcaklık düştüğü için 2000 metrenin üzerinde kar örtüsü uzun süre kalır ve bitkilerin yetişebildiği dönem birkaç aya iner; tarım yapılamadığından sürekli yerleşme kurulmaz, alanlar yalnız yaz otlatması için kullanılır. Bu yükseltilerde toprak örtüsü ve çayır vardır (A yanlış). Yükseldikçe yağış genellikle artar, azalmaz (C). Yer altı kaynağı yerleşmenin temel koşulu değildir (D) ve orman üst sınırının üzerinde kalan bu alanlar ormanla kaplı değildir (E). Cevap B.

Doğru cevap: D — Doğu bölgelerinde yükseltinin fazla, engebenin çok ve kış koşullarının sert olması

Yüksek ve engebeli arazide yol yapımı tünel, viyadük ve çok sayıda kazı-dolgu işi gerektirir; uzun ve karlı kışlar ise asfaltın bozulmasını hızlandırıp kar mücadelesi giderini artırır. Nüfusun seyrekliği yolun birim maliyetini değil, yoldan yararlanan kişi sayısını ilgilendirir (A). Batıdaki sanayi, doğudaki maliyeti açıklamaz (B). Doğu Anadolu'da yağış çok fazla değildir (C) ve bölgede Fırat, Dicle, Aras gibi akarsular boldur (E). Cevap D.

Doğru cevap: A — Yenilenebilir enerji santrallerinin yer seçiminde doğal koşulların belirleyici olduğunu

Rüzgâr santralleri sürekli ve düzenli rüzgârın estiği kıyı koridorlarına, jeotermal santraller ise yer altı sıcak sularının fay boyunca yüzeye çıktığı graben alanlarına kurulur; her iki dağılış da enerjinin kaynağının bulunduğu yere bağlıdır. Bu yöreler tüketimin en yüksek olduğu bölgelerdendir (B yanlış). Yenilenebilir enerji sanayi bölgesi şartı aramaz (C). Söz konusu yörelerde fosil yakıt bulunup bulunmaması bu dağılışı açıklamaz (D) ve santral yerleri nüfusa göre değil kaynağa göre belirlenir (E). Cevap A.

Doğru cevap: E — V

Haritada V numaralı il Kütahya'dır; konumu nedeniyle sıkça Marmara ya da İç Anadolu ile karıştırılsa da Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alır. I numaralı Edirne, II numaralı İstanbul, III numaralı Çanakkale ve IV numaralı Sakarya Marmara Bölgesi'nin illeridir. Çanakkale, toprakları hem Anadolu hem Trakya yakasında bulunsa da bütünüyle Marmara Bölgesi sınırları içindedir. Cevap E.

Doğru cevap: C — I ve II

Yükselti arttıkça sıcaklık her 200 m'de yaklaşık 1 °C düşer (I); Kuzey Yarım Küre'de kuzeye bakan yamaçlar güneş ışınlarını daha küçük açıyla aldığı için daha serindir (II). Ekvator'a uzaklık sıcaklığı belirleyen temel etkendir; ancak soruda iki yörenin aynı enlemde bulunduğu verildiğinden Ekvator'a uzaklıkları eşittir ve III bu farkın nedeni olamaz. Bu nedenle III'ü içeren D ve E elenir; yalnız bir öncülü gösteren A ve B de eksik kalır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Ülkenin dışarıya göç veren bir ülke durumuna geldiğine

Verilen üç ölçüt de bir ülkenin gelişmişlik düzeyini gösteren göstergelerdir; göç hareketlerine ilişkin hiçbir veri bulunmadığından E'ye ulaşılamaz. Bebek ölüm oranının düşmesi ve yaşam süresinin uzaması sağlık hizmetlerinin geliştiğini (A) ve yaşam koşullarının iyileştiğini (C) gösterir. Okuryazarlığın yükselmesi eğitim olanaklarının genişlediğine işaret eder (B). Yaşam süresinin uzaması ise yaşlı nüfusun payını artırarak yaş ortalamasını yükseltir (D). Cevap E.

Doğru cevap: B — İki bölgenin yer şekillerinin birbirinden farklı olması

Karadeniz Bölgesi'nde dağlar kıyıya paralel uzanır, aralarını derin vadiler yarar; düz alan yok denecek kadar azdır ve tarım küçük teraslara sıkışır. İç Anadolu ise geniş platolar ve düz ova tabanlarından oluştuğu için tarlalar bütünlüklüdür. Sıcaklık ortalamaları ürün desenini etkiler, tarlanın büyüklüğünü değil (A). Nüfus miktarı parçalanmada bir ölçüde rol oynar ama asıl belirleyici arazidir (C). Yetiştirilen ürün arazinin biçiminin sonucudur, nedeni değildir (D) ve denize uzaklık tek başına tarlaları parçalamaz (E). Cevap B.