Kurtuluş Savaşı Muharebeler Dönemi — Test 10

Doğru cevap: C — Meclisin yetkilerini kalıcı biçimde devrettiğine

Başkomutanlık Kanunu yetkiyi üç aylık bir süreyle sınırlandırmış ve sürenin uzatılmasını yine Meclis kararına bağlamıştır; bu da yetkinin kalıcı biçimde devredilmediğini gösterir. Süre sınırı ile yenileme koşulu Meclis'in son sözü söyleme gücünü koruduğunu ve ulusal egemenlik anlayışından vazgeçilmediğini kanıtladığı için A, D ve E metinden çıkarılabilir. Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından tek elden ve hızlı karar alma gereği de B'yi doğrular. Cevap C.

Doğru cevap: A — Geri çekilişin halkta ve orduda güven kaybına yol açması

Ordunun Sakarya'nın doğusuna çekildiği günlerde hükûmet merkezinin de geriye alınması, Meclis'in ve halkın direniş kararlılığını sarsacağı gerekçesiyle kabul edilmemiş; Meclis Ankara'da kalarak moral çöküntüyü önlemeyi seçmiştir. Ankara 13 Ekim 1923'te başkent ilan edildiği için D tarih olarak yanlıştır; Yunan ordusu 1921 yazında ateşkes istemek yerine ilerlemeyi sürdürdüğü için E de olamaz. Kararın gerekçesi ulaşım koşulları ya da İtilaf Devletleri'nin tutumu değil, siyasi ve psikolojik etkidir. Cevap A.

Doğru cevap: D — Fransa ile Ankara Antlaşması

Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması 20 Ekim 1921 tarihlidir; 13 Eylül 1921'de sona eren Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından imzalanmış ve Güney Cephesi'ni kapatmıştır. Gümrü Antlaşması 3 Aralık 1920, Afganistan ile Dostluk Antlaşması 1 Mart 1921 ve Moskova Antlaşması 16 Mart 1921 tarihli olduğu için A, B ve C Sakarya'dan öncedir. Sevr Antlaşması ise 10 Ağustos 1920'de imzalandığından seçenekler içinde en eski tarihli olanıdır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Savunmanın tek bir çizgiye değil bütün ülkeye yayılacağı

Emir, savunmanın tek bir hattın tutulmasıyla sınırlandırılmayacağını; bir hat düşse bile her karış toprağın savunulacağını, yani derinliğe yayılmış bir savunma anlayışını ifade eder. Bu anlayış geri çekilmeyi değil sonuna kadar direnmeyi öngördüğü için B yanlıştır. Emirde yabancı yardım ya da ateşkes için zaman kazanma gibi bir düşünce bulunmadığı için D ve E geçersizdir; ayrıca Tekâlif-i Milliye ile bütün ülke kaynakları savaşa katıldığından mücadele yalnız düzenli birliklerle sınırlı kalmamıştır. Cevap A.

Doğru cevap: E — Ankara Hükûmeti uluslararası alanda muhatap sayılmıştır.

Büyük Millet Meclisi Hükûmeti'nin Londra Konferansı'na resmen çağrılması, İtilaf Devletleri'nin Ankara'yı görüşülmesi gereken bir taraf olarak kabul ettiğini, yani hukuken tanınma yolunda önemli bir adım atıldığını gösterir. Sevr onaylanmadığı için hiç yürürlüğe girmemiştir, bu yüzden A yanlıştır; konferans sonuç vermediğinden Anadolu'nun boşaltılması ya da Misak-ı Millî'nin benimsenmesi söz konusu değildir, B ve D de olamaz. Konferansa İstanbul Hükûmeti de çağrılmış, görüşmelerde Türk tarafının sözcülüğünü Ankara heyeti yapmıştır. Cevap E.

Doğru cevap: B — Güney sınırının büyük ölçüde belirlenmesi

1921 Ankara Antlaşması'yla Fransa Güney Cephesi'ndeki işgale son vermiş, Hatay ve İskenderun dışındaki güney sınırı büyük ölçüde belirlenmiş ve bu sınır Lozan'da da esas alınmıştır. Musul'un Irak'a bırakılması ise 5 Haziran 1926'da İngiltere ile imzalanan ve aynı adı taşıyan Ankara Antlaşması'nın sonucudur; iki antlaşma sık karıştırıldığı için A güçlü bir çeldiricidir. Kapitülasyonların kaldırılması Lozan'ın, Batum'un Gürcistan'a bırakılması Moskova Antlaşması'nın hükmüdür. Cevap B.

Doğru cevap: C — I ve II

Lozan Antlaşması'yla kapitülasyonlar hiçbir kayıt konmadan kaldırılmış, Boğazların yönetimi başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakılmıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. Musul sorunu ise Lozan'da çözülememiş, Türkiye ile İngiltere arasında sonradan görüşülmek üzere ertelenmiş ve 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması'yla Musul Irak'a bırakılmıştır; dolayısıyla III yanlıştır. Boğazlar sorunu da Türkiye lehine ancak 1936 Montrö Sözleşmesi'yle kesin çözüme ulaşmıştır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Adli ve mali ayrıcalıkların geleceği

Lozan'da kapitülasyonlar, yani yabancılara tanınan adli ve mali ayrıcalıklar hiçbir kayıt konmadan kaldırılmış ve bu konu bir daha gündeme gelmemiştir. Boğazların statüsü askerden arındırılmış bölge ve uluslararası komisyon biçiminde geçici olarak düzenlenmiş, kesin çözüm 1936 Montrö Sözleşmesi'yle sağlanmıştır. Hatay 1939'da Türkiye'ye katılmış, Musul 1926 Ankara Antlaşması'yla Irak'a bırakılmıştır; Patrikhane'nin yurt dışına çıkarılması isteği ise kabul edilmemiş, kurum siyasi yetkileri kaldırılarak İstanbul'da bırakılmıştır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Bu bölgelerin savaş yapılmadan kurtarılmış olması

11 Ekim 1922 tarihli Mudanya Ateşkesi, Büyük Taarruz'un sağladığı askerî üstünlük sayesinde İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya'nın çatışmaya girilmeden Türk yönetimine bırakılmasını sağlamıştır. Ateşkes bir savaş tazminatı hükmü içermez; Yunanistan'dan Karaağaç'ın alınması Lozan'da kararlaştırıldığı için B yanlıştır. Kapitülasyonların kaldırılması Lozan'ın, doğu sınırının kesinleşmesi Kars Antlaşması'nın sonucudur; saltanat ise 1 Kasım 1922'de ayrı bir Meclis kararıyla kaldırılmıştır. Cevap A.

Doğru cevap: E — Her ikisinde de doğuda bir Ermeni devleti kurulması öngörülmüştür.

Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması yalnız Sevr'de yer alan bir hükümdür; Lozan Antlaşması'nda böyle bir düzenleme bulunmaz ve doğu sınırı Kars Antlaşması'yla belirlenmiş biçimde kabul edilmiştir. Sevr Osmanlı ordusunu 50 bin dolayında bir güce indirirken Lozan ordu mevcuduna sınır koymadığı için A doğrudur. Sevr Mebusan Meclisi'nce onaylanmadığından hukuken yürürlüğe girmemiş, Lozan uygulanmıştır; her iki antlaşmada Boğazlar düzenlenmiş, kapitülasyonlar ise yalnız Lozan'da kaldırılmıştır. Cevap E.

Doğru cevap: B — Askerî başarılar Türk tarafının siyasi konumunu güçlendirmiştir.

II. İnönü'de kazanılan başarı, İtalya'nın Anadolu'dan çekilmeye başlaması ve Fransa'nın Ankara'yla temas aramasıyla sonuçlanmıştır; bu da cephedeki kazancın doğrudan siyasi ve diplomatik kazanca dönüştüğünü gösterir. İtilaf Devletleri arasındaki görüş ayrılığı bu dönemde ortadan kalkmamış, tersine derinleşmiştir; dolayısıyla A yanlıştır. Yunan ordusu Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir yönünde yeniden saldırıya geçtiği için C ve D geçersizdir; barış antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Buradaki kuvvet ve silahların batıya aktarılabilmesi

Doğu Cephesi'nin 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması'yla kapanması, buradaki kuvvetlerin ve silahların Batı Cephesi'ne kaydırılmasına olanak vermiş; böylece Yunan ordusuna karşı yürütülecek mücadelenin insan ve malzeme gücü artmıştır. Düzenli ordunun kurulması Gümrü'den bağımsız bir karardır; Tekâlif-i Milliye Emirleri ise 1921 Ağustos'unda Sakarya öncesinde yayımlandığı için B yanlıştır. Yunanistan bu tarihte ateşkes istememiş, İstiklal Mahkemeleri de 11 Eylül 1920'de ayaklanmalar nedeniyle kurulmuştur. Cevap C.

Doğru cevap: D — İtilaf Devletleri'nin ateşkes önerisinin kabul edilmesi

1922 Mart'ında İtilaf Devletleri'nin yaptığı ateşkes ve barış önerisi, Yunan ordusunun Anadolu'da kalmasını öngördüğü için Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmemiştir; öneri kabul edilmediğinden bu ifade olgu olarak yanlıştır ve hazırlığa kanıt gösterilemez. Tekâlif-i Milliye kaynaklarının cepheye aktarılması, asker sayısının ve eğitimin artırılması, cephane yığınağı yapılması ve planın gizli tutulması taarruz hazırlığının somut göstergeleridir. Bu nedenle A, B, C ve E hazırlığı kanıtlar niteliktedir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Savaş ekonomisinde yargı gücünün de kullanıldığını

Ordunun ihtiyaçlarının hızla karşılanması gereken bir dönemde emirlere uymayanların İstiklal Mahkemelerinde yargılanması, savaş ekonomisinin yargı yoluyla da desteklendiğini gösterir. İstiklal Mahkemeleri 11 Eylül 1920 tarihli Firariler Kanunu'yla, yani Tekâlif-i Milliye'den yaklaşık bir yıl önce kurulduğu için B yanlıştır. Emirler zorunlu yükümlülükler getirdiğinden C, alınan mallar için makbuz verilip bedelleri savaştan sonra ödendiğinden D geçersizdir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Afganistan

Büyük Millet Meclisi Hükûmeti'ni tanıyarak 1 Mart 1921'de dostluk antlaşması imzalayan ilk Müslüman devlet Afganistan'dır; bu antlaşma Türkiye'nin diplomatik yalnızlıktan çıkmasında önemli bir adımdır. Mısır ve Suriye bu tarihte İngiltere ile Fransa'nın denetimi altında olup bağımsız bir dış politika yürütemedikleri için B ve D olamaz. Azerbaycan 1920'de Sovyetleştiğinden bağımsız bir antlaşma tarafı değildir; İran'la Dostluk Antlaşması ise 1926'da imzalandığı için A yanlıştır. Cevap E.