İnkılaplar — Test 10

Doğru cevap: C — Kadınlara milletvekili seçilme hakkının tanınması

Türk Medeni Kanunu kadın-erkek eşitliğini aile ve miras hukukunda kurmuş; tek eşle evliliği, resmî nikâhı, eşit boşanma hakkını ve mirasta eşit payı getirmiştir. Siyasal haklar ise medeni hukukun değil anayasa ve seçim mevzuatının konusudur: kadınlar 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık seçimlerinde oy hakkı kazanmış, milletvekili seçme ve seçilme hakkı 5 Aralık 1934'te yapılan anayasa değişikliğiyle tanınmıştır. Bu nedenle A, B, D ve E kanunun getirdikleri arasında yer alır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Her ikisi de Millî Mücadele yıllarında çıkarılmıştır.

Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920'de Millî Mücadele yıllarında, Takrir-i Sükûn Kanunu ise 4 Mart 1925'te Cumhuriyet Dönemi'nde Şeyh Sait Ayaklanması üzerine çıkarılmıştır; bu yüzden ikisinin de Millî Mücadele yıllarına ait olduğu söylenemez. İki kanunun uygulanmasında da İstiklal Mahkemeleri görev almış ve her ikisi de düzeni bozan hareketleri bastırmayı amaçlamıştır, dolayısıyla B ve C doğrudur. Takrir-i Sükûn'un gerekçesi Şeyh Sait Ayaklanması, Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun amacı ise Büyük Millet Meclisi'nin varlığını korumaktır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Devlet düzeninin laikleşmesi

Halifelik dinsel nitelikli bir devlet makamıdır; kaldırılmasıyla devlet yönetiminde dinsel otoritenin son dayanağı ortadan kalkmış ve laikleşme yolunda belirleyici bir aşama geçilmiştir. Ulusal ekonominin kurulması İzmir İktisat Kongresi'yle başlayan ekonomi politikalarının konusu olduğu için A yanlıştır. Hukukta birlik şeriye mahkemelerinin kapatılması ve 1926 Medeni Kanunu'yla, eğitimde birlik ve fırsat eşitliği ise Tevhid-i Tedrisat Kanunu'yla sağlanmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Aşar vergisinin kaldırılması

Aşar vergisinin 17 Şubat 1925'te kaldırılması, köylünün üzerindeki ağır yükü hafifletmeye yönelik ekonomik ve toplumsal bir düzenlemedir; devlet düzeninin laikleşmesiyle bir ilgisi yoktur. Şeriye ve Evkaf Vekâleti'nin 3 Mart 1924'te kaldırılması, şeriye mahkemelerinin 1924'te kapatılması, anayasadan devletin dinine ilişkin hükmün 1928'de çıkarılması ve medreselerin kapatılarak öğretim birliğinin sağlanması laikleşmenin doğrudan aşamalarıdır. Bu nedenle A, B, C ve E kanıt niteliğindedir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Toplumda ayrıcalık anlayışını kaldırmak

21 Haziran 1934 tarihli Soyadı Kanunu ile aynı yıl çıkarılan lakap ve unvanların kaldırılmasına dair kanun, kişileri doğuştan ya da makamdan gelen ayrıcalıklarla değil eşit yurttaşlar olarak tanımlamayı amaçlar; bu da halkçılık ilkesinin toplumsal alandaki uygulamasıdır. Düzenlemelerin ekonomiyle ilgisi bulunmadığı için A, eğitimde birlik 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu'yla sağlandığı için C yanlıştır. Yargı bağımsızlığı 1924 Anayasası'nın, yerel yönetim yetkileri ise ayrı idari düzenlemelerin konusudur. Cevap E.

Doğru cevap: C — I ve II

13 Şubat 1925'te başlayan Şeyh Sait Ayaklanması üzerine 4 Mart 1925'te Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmış, İstiklal Mahkemeleri yeniden devreye sokulmuş ve 5 Haziran 1925'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. Ayaklanma ise Musul görüşmelerinde Türkiye'nin elini zayıflatmış, sorun 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması'yla Musul'un Irak'a bırakılmasıyla sonuçlanmıştır; dolayısıyla III yanlıştır ve III'ü içeren B, D ile E seçenekleri elenir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Belediye - muhtarlık - milletvekili seçimleri

Kadınlar 1930'da belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazanmış, 1933'te muhtar ve köy heyeti seçimlerine katılma hakkı tanınmış, milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934'te yapılan anayasa değişikliğiyle verilmiştir. Buna göre doğru sıra belediye, muhtarlık ve milletvekili seçimleri biçimindedir. Hakların yerel yönetimden merkeze doğru kademeli olarak genişletilmesi nedeniyle milletvekilliğini başa alan B ve E ile onu ortaya alan D yanlıştır; C ise muhtarlığı belediyenin önüne aldığı için elenir. Cevap A.

Doğru cevap: B — 1929 Dünya Bunalımı'nın özel sermayeyi yetersiz bırakması

1923 İzmir İktisat Kongresi'nde özel girişimi esas alan bir çizgi benimsenmiş, ancak 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından yerli özel sermayenin büyük sanayi yatırımlarını gerçekleştirmeye yetmediği görülmüş ve devletçi uygulamalara geçilmiştir; Sümerbank, Etibank ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bu dönemin ürünüdür. Kapitülasyonlar 1923 Lozan Antlaşması'yla kaldırıldığı için A, Lozan'da sanayileşmeyi yasaklayan bir hüküm bulunmadığı için E yanlıştır. Tarımsal üretim durmamış, yabancı sermaye de yasaklanmak yerine belirli koşullarla kabul edilmiştir. Cevap B.

Doğru cevap: D — Köylünün üzerindeki vergi yükünü hafifletmek

Osmanlı'dan devralınan aşar, ürün üzerinden alınan ve tarımsal üretimi caydıran ağır bir vergiydi; kaldırılmasıyla köylünün yükü hafifletilerek üretimin artırılması amaçlanmıştır. Vergi kaldırıldığı için devletin geliri kısa dönemde azalmış, dolayısıyla E amaçla çelişmektedir. Sanayiye vergi bağışıklığı 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun, kıyı taşımacılığının Türk gemilerine bırakılması ise 1926 Kabotaj Kanunu'nun konusudur. Cevap D.

Doğru cevap: E — Ekonomide tam bağımsızlık

1 Temmuz 1926'da yürürlüğe giren Kabotaj Kanunu, Osmanlı döneminde kapitülasyonlar yoluyla yabancı şirketlerin eline geçmiş olan kıyı taşımacılığını Türk gemilerine bırakarak ekonomik egemenliğin fiilen kullanılmasını sağlamıştır; bu da ulusal ekonomi ve tam bağımsızlık anlayışının uygulanmasıdır. Kanunun eğitim ya da yönetim yapısıyla ilgisi bulunmadığı için A ve B yanlıştır. Hukukta çağdaşlaşma 1926 Medeni Kanunu'nun, toplumsal eşitlik ise Soyadı Kanunu ve unvanların kaldırılması gibi düzenlemelerin alanıdır. Cevap E.

Doğru cevap: C — I ve II

17 Kasım 1924'te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Şeyh Sait Ayaklanması'nın ardından Takrir-i Sükûn Kanunu'na dayanılarak 5 Haziran 1925'te kapatılmıştır. 12 Ağustos 1930'da Fethi Okyar'ın kurduğu Serbest Cumhuriyet Fırkası ise kapatılmamış, kendisine yönelen aşırı tepkiler üzerine 17 Kasım 1930'da kendi kararıyla kapanmıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. Menemen Olayı 23 Aralık 1930'da, yani partinin kapanmasından sonra yaşandığı için III yanlıştır ve III'ü içeren D ile E seçenekleri elenir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Halkın eğitim ve kültür düzeyini yükseltmek

Millet Mektepleri yeni harflerle okuma yazmayı yaygınlaştırmak, Halkevleri ise dil ve edebiyat, güzel sanatlar, spor, kütüphane ve halk dershaneleri kollarıyla halkı kültürel bakımdan geliştirmek üzere kurulmuştur; ikisinin ortak yönü halkın eğitim ve kültür düzeyini yükseltmektir. Yükseköğretimin yaygınlaştırılması bu kurumların görevi olmadığı için B yanlıştır; teknik eleman yetiştirme sanayi okullarının alanıdır. Sağlık hizmeti ve yerel yönetim gelirleri de bu kurumların amacı dışındadır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Olayın ardından çok partili hayata geçildiğine

Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın 17 Kasım 1930'da kapanmasından yaklaşık bir ay sonra yaşanmıştır; olayın ardından çok partili hayata geçilmemiş, tek partili dönem sürmüştür. Ayaklanmanın inkılaplara karşı çıkması, direncin ve laikleşmeye yönelik tepkilerin sürdüğünü, toplumsal dönüşümün sorunsuz ilerlemediğini gösterdiği için A, D ve E metinden çıkarılabilir. Sıkıyönetim ilan edilmesi ve sorumluların yargılanması da devletin olaya hukuk yoluyla karşılık verdiğini kanıtlar. Cevap B.

Doğru cevap: D — Dış dünyayla ticari ilişkilerin yürütülmesini

Takvim, saat, rakam ve ölçü birimlerinde uluslararası sistemin benimsenmesi, Türkiye'nin ticari yazışma, sözleşme ve hesaplaşmalarında dünyayla aynı ölçütleri kullanmasını sağlamış; böylece dış ekonomik ilişkilerin yürütülmesi kolaylaşmıştır. Bu düzenlemelerin yargıda içtihat birliğiyle ilgisi bulunmadığı için A, tarımsal verimle doğrudan bağlantısı olmadığı için B yanlıştır. Okuma yazma oranının yükselmesi Harf İnkılabı ile Millet Mektepleri'nin, yerel yönetim yetkileri ise ayrı idari düzenlemelerin konusudur. Cevap D.

Doğru cevap: E — Biri yargı örgütünü, öteki uygulanacak hukuku değiştirmiştir.

1924'te şeriye mahkemelerinin kapatılması yargı örgütünde birliği sağlamış; 1926'da Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ise bu mahkemelerde uygulanan dinsel kaynaklı kişi ve aile hukuku kurallarının yerine çağdaş bir kanunu getirmiştir. Yani biri mahkeme yapısını, öteki uygulanacak hukuk kurallarını değiştirmiştir. Medeni Kanun kapatılan mahkemeleri yeniden kurmadığı için D, iki düzenleme de ceza hukukuyla sınırlı olmadığı için B yanlıştır; ikisi de hukuk alanına ait olduğundan C de geçersizdir. Cevap E.