Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Atatürk Dönemi Dış Politika konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 5. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
6 kolay8 orta1 zor
Montrö Boğazlar Sözleşmesi hangi tarihte imzalanmıştır?
Doğru cevap: C — 20 Temmuz 1936
Montrö Boğazlar Sözleşmesi 20 Temmuz 1936'da imzalanmıştır. 24 Temmuz 1923 Lozan Barış Antlaşması'na, 9 Şubat 1934 Balkan Antantı'na, 8 Temmuz 1937 ise Sadabat Paktı'na ait tarihlerdir.
Boğazlar rejiminin yeniden düzenlendiği konferans hangi ülkede toplanmıştır?
Doğru cevap: A — İsviçre
Konferans, İsviçre'nin Montrö kentinde toplanmış ve sözleşme buradan adını almıştır. İtalya konferansa katılmayan devlet olduğundan toplantıya ev sahipliği yapması söz konusu değildir.
Hatay Millet Meclisi'nin Türkiye'ye katılma kararı aldığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — 29 Haziran 1939
Hatay Millet Meclisi 29 Haziran 1939'da Türkiye'ye katılma kararı almıştır. 2 Eylül 1938 Hatay Devleti'nin kurulduğu, 18 Temmuz 1932 ise Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olduğu tarihtir.
Lozan Barış Antlaşması'nda Boğazlar konusunda benimsenen düzenleme için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B — Boğazlarda uluslararası bir komisyonun görevlendirildiği
Lozan'da Boğazların yönetimi için başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon kurulmuş ve bölge askerden arındırılmıştır. Bu düzenleme Türkiye'nin egemenlik haklarını sınırlandırdığından Boğazların tümüyle Türk denetimine bırakıldığı söylenemez.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve komisyonun görevleri hangi devlete devredilmiştir?
Doğru cevap: D — Türkiye
Sözleşmeyle komisyon kaldırılmış, Boğazların yönetimine ilişkin yetkiler Türkiye'ye geçmiştir. Sovyetler Birliği ve İngiltere sözleşmeye taraf devletlerdir; ancak Boğazların yönetimi bu devletlere değil Türkiye'ye bırakılmıştır.
1930'lu yıllarda Almanya'nın silahlanmaya başlaması, İtalya'nın Habeşistan'ı işgal etmesi ve Milletler Cemiyeti'nin bu gelişmeler karşısında etkisiz kalması, Türkiye'yi harekete geçirmiştir. Bu ortamın Türk dış politikasındaki en somut yansıması aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Boğazlar rejiminin yeniden görüşülmesinin istenmesi
Avrupa'da artan savaş tehlikesi, askerden arındırılmış Boğazlar bölgesinin savunmasızlığını Türkiye açısından ciddi bir sorun hâline getirmiş ve rejimin değiştirilmesi talebini doğurmuştur. Musul sorunu 1926'da, nüfus mübadelesinden doğan anlaşmazlık ise 1930'da çözüldüğünden bu ortamın yansıması sayılamaz.
Türkiye, Boğazlar rejiminin değiştirilmesi için 1936'da ilgili devletlere nota vermiş ve konunun bir konferansta görüşülmesini istemiştir. Türkiye'nin bu yöntemi tercih etmesi hangi çıkarımı desteklemektedir?
Doğru cevap: A — Antlaşmaların hukuk yoluyla değiştirilmesinin benimsendiğini
Türkiye, tek taraflı işgal yerine taraf devletleri masaya çağırarak sonuca ulaşmayı seçmiş, böylece uluslararası hukuka bağlılığını göstermiştir. Bu girişim hakların savunulması amacı taşıdığından haklardan vazgeçildiği yorumu geçersizdir.
Aşağıdakilerden hangisi Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin hükümleri arasında yer almaz?
Doğru cevap: E — Boğazların Milletler Cemiyeti yönetimine bırakılması
Montrö ile Boğazların yönetimi uluslararası bir kuruluşa değil Türkiye'ye bırakılmıştır. Komisyonun kaldırılması, bölgenin yeniden silahlandırılabilmesi ve savaş gemilerine sınırlama getirilmesi sözleşmenin temel hükümleridir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye açısından en önemli kazanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarının güçlenmesi
Sözleşme, Boğazların yönetimini ve savunmasını Türkiye'ye bırakarak Lozan'dan kalan egemenlik kısıtlamasını ortadan kaldırmıştır. Kapitülasyonlar Lozan'da kaldırıldığı, Musul ise 1926'da Irak sınırları içinde kaldığı için bu seçenekler Montrö'nün sonucu değildir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nde Karadeniz'e kıyısı bulunmayan devletlerin savaş gemileri için tonaj ve kalış süresi sınırlamaları getirilmiştir. Bu düzenlemenin öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Karadeniz'in güvenliğini korumak
Sınırlamalar, kıyıdaş olmayan devletlerin donanmalarının Karadeniz'de sürekli varlık kurmasını önleyerek bölgesel güvenliği korumayı amaçlar. Ticaret gemilerine barış döneminde serbest geçiş tanındığından A seçeneği sözleşmenin içeriğiyle çelişir.
Hatay'ın, özel bir yönetim tanınmak kaydıyla Fransız yönetimindeki Suriye sınırları içinde bırakılması hangi antlaşmayla kabul edilmiştir?
Doğru cevap: A — 1921 Ankara Antlaşması
Fransa ile 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması'yla Hatay, özel yönetim tanınarak Suriye sınırları içinde bırakılmıştır. 1926 Ankara Antlaşması ise İngiltere ile imzalanmış olup Musul sorununa ilişkindir.
1936'da Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık verme hazırlığına girişmesi, Türkiye'yi Hatay konusunda harekete geçirmiştir. Türkiye'nin bu gelişme karşısındaki tepkisinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Hatay'ın statüsünün Türkiye'ye danışılmadan değişecek olması
Hatay'ın statüsü 1921 Ankara Antlaşması'yla belirlenmişti; Fransa'nın çekilmesiyle bölgenin Suriye'ye bırakılması bu antlaşmaya taraf olan Türkiye'nin haklarını doğrudan ilgilendiriyordu. Musul sorunu İngiltere ile 1926'da çözüldüğünden D seçeneği dönemin gelişmeleriyle bağdaşmaz.
Milletler Cemiyeti'nin 1937'de aldığı kararla Hatay'a ayrı bir varlık statüsü tanınmış, 1938'de ise bölgede bağımsız bir devlet kurulmuştur. Bu sürecin Türkiye açısından ifade ettiği anlam aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Hatay'ın anavatana katılmasına giden yolun açıldığı
Hatay'ın Suriye'den ayrı bir varlık sayılması ve ardından kendi meclisiyle bir devlet kurması, bölgenin Türkiye'ye katılmasını hukuken mümkün kılmıştır. Türkiye bu süreçte Milletler Cemiyeti'ni bir çözüm mercii olarak kullandığından üyelikten ayrıldığı yorumu yanlıştır.
Hatay'ın Türkiye'ye katılması sürecinde Fransa'nın uzlaşmacı bir tutum takınmasında etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Savaş tehlikesi karşısında Türkiye'nin desteğinin istenmesi
Avrupa'da savaşın yaklaştığı bir ortamda Fransa, Türkiye'yi karşısına almak yerine yanına çekmeyi tercih etmiş ve Hatay konusunda uzlaşmıştır. Türkiye Sadabat Paktı'ndan ayrılmadığı gibi bölgesel iş birliklerini sürdürdüğünden C seçeneği gerçeklerle bağdaşmaz.
Hatay Millet Meclisi'nin 29 Haziran 1939'da aldığı kararla bölge Türkiye'ye katılmıştır. Bu gelişmenin Misak-ı Millî açısından anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Misak-ı Millî yolunda önemli bir adım daha atıldığı
Hatay, Misak-ı Millî sınırları içinde sayılan ancak Cumhuriyet'in ilk yıllarında elde edilemeyen bir bölge olduğundan katılması bu hedef bakımından önemli bir kazanımdır. Musul, 1926 Ankara Antlaşması'yla Irak sınırları içinde kaldığından Hatay'ın katılmasıyla birlikte Türkiye'ye geçmemiştir.
