Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Atatürk Dönemi Dış Politika konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 6. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay7 orta5 zor
1930'lu yıllarda Akdeniz'i kendi iç denizi hâline getirmeyi hedefleyen yayılmacı politika, aşağıdaki yöneticilerden hangisinin dönemine aittir?
Doğru cevap: A — Mussolini
Akdeniz'i İtalyan iç denizi sayan yayılmacı anlayış, faşist İtalya'nın lideri Mussolini dönemine aittir. Hitler'in yayılmacılığı öncelikle Orta Avrupa'ya yöneldiğinden bu politikanın sahibi olarak gösterilemez.
İtalya'nın 1935'te Habeşistan'ı işgal etmesi karşısında Milletler Cemiyeti'nin aldığı yaptırım kararlarının sonuç vermemesi, hangi çıkarımı desteklemektedir?
Doğru cevap: C — Uluslararası güvenlik sisteminin işlemediğini
Cemiyet'in kararlarını uygulatacak bir gücünün bulunmaması, saldırgan devletlerin caydırılamamasına ve güvenlik sisteminin çökmesine yol açmıştır. Türkiye bu dönemde Cemiyet üyeliğini sürdürdüğü ve yaptırım kararlarına uyduğu için D seçeneği yanlıştır.
İtalya'nın Oniki Ada'daki askerî varlığını güçlendirmesi, Türkiye açısından öncelikle hangi bakımdan tehdit oluşturmuştur?
Doğru cevap: E — Ege ve Akdeniz kıyılarının güvenliği bakımından
Oniki Ada, Türkiye'nin güneybatı kıyılarına çok yakın olduğundan buradaki askerî yığınak doğrudan Ege ve Akdeniz kıyılarını tehdit etmiştir. Doğu sınırının güvenliği İran ve Irak'la ilişkileri ilgilendirdiğinden İtalyan tehdidiyle açıklanamaz.
Montrö Konferansı'na katılmayan İtalya, sözleşmeyi ancak 1938'de kabul etmiştir. İtalya'nın başlangıçtaki bu tutumu hangi çıkarımı desteklemektedir?
Doğru cevap: D — Sözleşmenin İtalya'nın yayılmacı hedefleriyle bağdaşmadığını
Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki denetimini güçlendiren bir düzen, Akdeniz'de üstünlük kurmayı hedefleyen İtalya'nın çıkarlarıyla çeliştiği için konferansa katılmamıştır. Aynı dönemde Habeşistan'ı işgal eden İtalya'nın Cemiyet kararlarını desteklediği de söylenemez.
1937'de Akdeniz'de ticaret gemilerine yönelik saldırılara karşı toplanan Nyon Konferansı'na Türkiye de katılmış ve alınan kararların uygulanmasında görev üstlenmiştir. Türkiye'nin bu tutumu hangi ilkesiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Yurtta sulh, cihanda sulh anlayışı
Türkiye'nin deniz güvenliğini sağlamaya yönelik uluslararası bir girişime katılması, dünya barışının korunmasına katkı sunma anlayışının uygulamasıdır. Türkiye bu konferansta etkin görev aldığından her girişimin dışında kaldığı yorumu gerçeklerle bağdaşmaz.
Lozan Barış Antlaşması'na göre Boğazların iki yakasının askerden arındırılmış olması, Türkiye açısından hangi sakıncayı doğurmuştur?
Doğru cevap: E — Stratejik bölgenin savunmasız kalması
Askerden arındırılmış bir bölgede savunma önlemi alınamayacağı için Boğazlar, olası bir savaşta korumasız kalma tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Kapitülasyonlar Lozan'da kaldırıldığından C seçeneği antlaşmanın içeriğiyle çelişir.
1938'de kurulan Hatay Devleti'nin ilk cumhurbaşkanı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Tayfur Sökmen
Hatay Devleti'nin cumhurbaşkanlığına Tayfur Sökmen seçilmiştir. Abdurrahman Melek aynı devlette başbakanlık görevini üstlendiğinden cumhurbaşkanı olarak gösterilemez.
Atatürk'ün sağlık durumu bozuk olmasına rağmen 1938'de Mersin ve Adana'ya giderek askerî birlikleri denetlemesi, Hatay konusunda hangi mesajı vermeye yöneliktir?
Doğru cevap: D — Türkiye'nin kararlılığını
Bu geziler, Türkiye'nin Hatay konusunda geri adım atmayacağını karşı tarafa göstermeye yönelik bir kararlılık mesajıdır. Türkiye sorunu görüşme yoluyla çözdüğünden bölgeden vazgeçme ya da yayılmacı bir hedef güdüldüğü yorumları geçersizdir.
Boğazlar konusunda Lozan'da benimsenen düzenleme ile Montrö'de kabul edilen düzenleme karşılaştırıldığında ortaya çıkan temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Türkiye'nin egemenlik yetkilerinin genişlemesi
Lozan'da komisyon denetimi ve askerden arındırma yoluyla sınırlanan yetkiler, Montrö'de Türkiye'ye devredilerek egemenlik güçlendirilmiştir. Ticaret gemilerinin barış zamanındaki geçiş serbestliği her iki düzenlemede de korunduğundan A seçeneği yanlıştır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanmasından sonra Türkiye'nin Balkanlar ve Akdeniz'e ilişkin denge politikalarında daha etkili hâle gelmesi, hangi sonuca işaret eder?
Doğru cevap: B — Türkiye'nin uluslararası ağırlığının arttığına
Boğazlar üzerinde denetimi eline alan Türkiye, stratejik konumunu güçlendirerek uluslararası ilişkilerde daha belirleyici bir konum kazanmıştır. Aynı dönemde Sadabat Paktı'nın kurulması komşularla ilişkilerin geliştiğini gösterdiğinden C seçeneği geçersizdir.
Aşağıdakilerden hangisi Hatay sorunuyla doğrudan ilgili değildir?
Doğru cevap: E — 1926 Ankara Antlaşması
1926 Ankara Antlaşması İngiltere ile imzalanmış olup Musul sorununu sonuçlandırmıştır; Hatay ile ilgisi yoktur. Diğer seçenekler Hatay'ın statüsünün belirlenmesi ve anavatana katılması sürecinin aşamalarıdır.
Boğazlar, Balkanlar ve Hatay'a ilişkin aşağıdaki gelişmelerin oluş sırası hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Doğru cevap: B — Balkan Antantı – Montrö Sözleşmesi – Sadabat Paktı – Hatay'ın katılması
Balkan Antantı 1934'te, Montrö Sözleşmesi 1936'da, Sadabat Paktı 1937'de imzalanmış, Hatay ise 1939'da Türkiye'ye katılmıştır. Sadabat Paktı Montrö'den sonra imzalandığından D seçeneğindeki sıralama yanlıştır.
Türkiye, hem Boğazlar hem de Hatay konusunda hedeflerine savaşa başvurmadan, uluslararası hukuk ve görüşme yollarını kullanarak ulaşmıştır. Bu değerlendirme, Atatürk dönemi dış politikası için en kapsayıcı hangi yargıyı destekler?
Doğru cevap: A — Gerçekçi ve barışçı bir çizginin izlendiğini
Türkiye ulaşabileceği hedefleri belirleyip bunları hukuki yollarla elde ettiğinden dönemin dış politikası gerçekçi ve barışçı olarak nitelenir. Her iki süreçte de Milletler Cemiyeti ve uluslararası konferanslar kullanıldığından kuruluşlardan uzak durulduğu söylenemez.
1930'lu yıllarda Türkiye'nin hem Balkanlarda hem de Ortadoğu'da bölgesel antlaşmalar imzalaması ve Boğazlar bölgesini yeniden silahlandırmak istemesi birlikte değerlendirildiğinde, ortak etken olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
Doğru cevap: C — Avrupa'da yayılmacı devletlerin güçlenmesi
İtalya ve Almanya gibi devletlerin saldırgan politikaları, Türkiye'yi hem bölgesel güvenlik antlaşmalarına hem de Boğazların savunulmasına yöneltmiştir. Milletler Cemiyeti bu yıllarda etkisizleşmiş olsa da resmen dağılmadığından D seçeneği ortak etken olarak gösterilemez.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin, Lozan'da kurulan düzenin taraf devletlerin katılımıyla toplanan bir konferansta değiştirilmesi sonucunda ortaya çıkması, uluslararası ilişkiler açısından hangi çıkarımı desteklemektedir?
Doğru cevap: D — Antlaşmaların değişen koşullara göre yeniden düzenlenebileceğini
Montrö örneği, koşullar değiştiğinde yürürlükteki bir antlaşmanın taraf devletlerin uzlaşmasıyla yenilenebileceğini göstermektedir. Sonuçta bağlayıcı bir sözleşme imzalandığından konferansların karar üretemeyeceği yönündeki E seçeneği geçersizdir.
