Karma Sorular — Test 15

Doğru cevap: B — Kurultay

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclisin adı kurultaydır; toy adıyla da anılır ve hükümdar ile boy beyleri bu mecliste bir araya gelirdi. Divan-ı Saltanat, Büyük Selçuklu Devleti'nin merkez divanıdır, İslamiyet öncesi döneme ait değildir. Meclis-i Meşveret Osmanlı Devleti'nde padişahın devlet adamlarını topladığı danışma kurulu, Ayan Meclisi ise 1876 Kanun-i Esasi ile kurulan ve üyeleri padişahça atanan meclistir. Lonca ise esnaf örgütüdür. Cevap B.

Doğru cevap: D — Büyük Selçuklular

Nizamiye Medreseleri, Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından kurulmuş ve adını da ondan almıştır; bu medreseler devlet eliyle desteklenen ilk düzenli yükseköğretim kurumları sayılır. Karahanlılar medrese geleneğine katkı yapmış olsa da Nizamiye adını taşıyan medreseler onların değildir. Gazneliler, Anadolu Selçukluları ve Memlükler döneminde de medreseler açılmıştır; ancak Nizamiye Medreseleri Büyük Selçuklu Dönemi'nin kurumudur. Cevap D.

Doğru cevap: E — Kapıkulu askerleri hazineden maaş alır, Tımarlı Sipahiler dirlik geliriyle geçinirdi.

Kapıkulu askerleri başkentte bulunan, devlet hazinesinden üç ayda bir ulufe alan maaşlı askerlerdir; Tımarlı Sipahiler ise kendilerine verilen tımarın vergi gelirini toplayarak geçinen ve bu gelirle cebelü adı verilen askerleri besleyen eyalet kuvvetleridir. Ulufe yalnız Kapıkuluna ödendiği için ikisinin de maaş aldığı seçenek yanlıştır. Devşirme sistemi de yalnız Kapıkulu için geçerlidir; Tımarlı Sipahiler genellikle Müslüman Türk nüfustan gelirdi. Merkez eyalet ayrımı da seçenekte ters kurulmuştur: merkezde Kapıkulu, eyalette Tımarlı Sipahi bulunur. Cevap E.

Doğru cevap: A — Gümrü, TBMM'nin imzaladığı ilk antlaşmadır; Kars ile doğu sınırı kesinleşmiştir.

Gümrü Antlaşması, Doğu Cephesi'ndeki başarının ardından Ermenistan ile imzalanmış ve TBMM'nin uluslararası alanda taraf olduğu ilk antlaşma olmuştur; Kars Antlaşması ise Sovyet Rusya'ya bağlı Kafkas cumhuriyetleriyle yapılmış ve doğu sınırı bu antlaşmayla bugünkü biçimini almıştır. Gümrü Ermenistan ile imzalandığından Sovyet Rusya ile yapılan ilk belge sayılamaz; Sovyet Rusya ile imzalanan antlaşma 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması'dır. Kars Antlaşması savaşı yeniden başlatmamış, tersine doğu sınırını güvenceye almıştır. Mudanya Ateşkesi 11 Ekim 1922'de imzalandığı için her iki antlaşma da ondan öncedir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Köylünün üzerindeki ağır vergi yükünü hafifletip üretimi artırmak

Aşar, üretilen ürünün belirli bir bölümünün ayni olarak alınmasına dayanan ve nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturan köylüyü en çok yoran vergiydi; 1925'te kaldırılmasının amacı bu yükü hafifletip tarımsal üretimi canlandırmaktır. Devlet bu tarihte tarım ürünlerini tekeline almamış, tersine üreticiyi desteklemek için Ziraat Bankası kredileri ve tohum ıslah istasyonları gibi araçlara yönelmiştir. Vergi gelirlerinin tümünden vazgeçmek de söz konusu değildir; aşarın yerini başka vergiler almıştır. Köylünün mülkiyet hakkının sona ermesi ya da ithalata gümrük muafiyeti tanınması bu düzenlemenin konusu dışındadır. Cevap C.

Doğru cevap: B — Aynı işi yapanların örgütlenip mesleğin kurallarını denetlemesi

Hem loncalar hem de Cumhuriyet dönemindeki oda ve birlik gibi meslek kuruluşları, aynı işi yapanları bir çatı altında toplayıp mesleğe giriş, ürün kalitesi ve meslek ahlakı gibi konularda denetim yapar; ortak yön budur. Lonca üyeleri de meslek kuruluşu üyeleri de devlet memuru sayılmaz ve hazineden maaş almaz. Ceza davalarına bakma yetkisi mahkemelere aittir; meslek kuruluşlarının yetkisi üyeleri hakkındaki disiplin işleriyle sınırlıdır. Bu kuruluşlar yasama organı da değildir ve üyelerini vergiden muaf tutmazlar. Cevap B.

Doğru cevap: A — Şer'iye mahkemelerinin kapatılıp Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girmesi

Hukuktaki ikiliğe son veren gelişme, 1924'te şer'iye mahkemelerinin kapatılması ve 1926'da Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle bütün yurttaşların tek hukuk düzenine bağlanmasıdır. Tanzimat Dönemi'nde kurulan nizamiye mahkemeleri şer'iye mahkemelerini kaldırmamış, tersine ikiliği artırmıştır. Mecelle de İslam hukuku esaslarının derlenmesi olduğu için ikiliği ortadan kaldırmaz. Divan-ı Hümayun'un kaldırılması yönetim örgütüyle ilgilidir; kapitülasyonların kaldırılması ise yabancılara tanınan ayrıcalıklara ilişkin olup iç hukuktaki ikiliği sona erdirmez. Cevap A.

Doğru cevap: D — Üyelerinin halkın oyuyla seçilerek göreve gelmesi

Divan-ı Hümayun üyeleri veziriazam, kazasker, defterdar ve nişancı gibi padişah tarafından atanan devlet görevlilerinden oluşurdu; TBMM üyeleri ise halkın oyuyla seçilir. Bu nedenle üyelerin seçimle göreve gelmesi ortak özellik olarak gösterilemez. Her iki organ da devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı, belirli bir düzen içinde toplanan ve ülke yönetimini ilgilendiren konularda rol oynayan kurullardır. Divan'da hazine ve sefer işlerinin, TBMM'de bütçe ve savunma konularının görüşülmesi de ortak yönü gösterir. Cevap D.

Doğru cevap: C — Darülfünun — İstanbul Üniversitesi

Osmanlı'nın tek yükseköğretim kurumu olan Darülfünun, 1933 üniversite düzenlemesiyle kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur; doğru eşleştirme budur. Mekteb-i Mülkiye sivil yönetici yetiştiren okuldur ve karşılığı Harp Okulu değil, bugünkü Siyasal Bilgiler Fakültesi'dir. Enderun, sarayda devlet adamı ve yönetici yetiştiren okuldur, öğretmen okulu değildir; öğretmen yetiştiren kurumlar darülmuallimin ve kızlar için darülmuallimattır. Bu nedenle darülmuallimatın Tıp Fakültesi ile, Mekteb-i Harbiye'nin Ziraat Fakültesi ile eşleştirilmesi de yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Din ile devlet işlerinin ayrılması yolunda eş zamanlı adım atıldığına

Halifeliğin kaldırılması, din işlerini yürüten Şeriye ve Evkaf Vekâletinin kapatılması ve öğretimin Maarif Vekâletinde birleştirilmesi, laikliğe giden yolda aynı gün atılmış birbirini tamamlayan adımlardır. 1924 Anayasası 20 Nisan 1924'te kabul edildiğine göre aynı gün bir anayasanın yürürlüğe girdiği söylenemez. Çok partili hayata geçiş bu kararlarla ilgili değildir; ayrıca 1924'te tek partili bir dönem yaşanmaktadır. Devletçilik 1930'lardan itibaren ağırlık kazanan ekonomi politikasıdır, bu kararların konusu dışındadır. Cevap E.

Doğru cevap: A — Kabakçı Mustafa İsyanı — III. Selim'in tahttan indirilmesi

1807'deki Kabakçı Mustafa İsyanı sonucunda III. Selim tahttan indirilmiş ve kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu dağıtılmıştır; bu yüzden aynı isyanın Nizam-ı Cedit'i güçlendirdiği söylenemez. 1730'daki Patrona Halil İsyanı ise Lale Devri'ni sona erdirmiş ve III. Ahmet'i tahttan indirmiştir, II. Mahmut'u değil. Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmut tarafından Vaka-i Hayriye ile kaldırılmıştır, Patrona Halil İsyanı'yla ilgisi yoktur. Celali İsyanları ise ağır vergiler ve düzensizlik yüzünden Anadolu'daki Müslüman halk arasında çıkan ayaklanmalardır; azınlıkların bağımsızlığıyla bağlantılı değildir. Cevap A.

Doğru cevap: C — I ve II

III. Selim, Nizam-ı Cedit adı verilen düzenlemeler çerçevesinde Batı tarzında eğitilen yeni bir birlik kurmuş; II. Mahmut ise 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdıktan sonra Asakir-i Mansure-i Muhammediye'yi kurmuştur. Bu nedenle I ve II doğrudur. III yanlıştır: III. Selim Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmamış, yeni birliği onun yanında oluşturmuştur; zaten yeniçerilerin tepkisi Kabakçı Mustafa İsyanı'yla tahtını kaybetmesine yol açmıştır. Yeniçeri Ocağı'nı kaldıran tek padişah II. Mahmut olduğuna göre III'ü içeren seçenekler elenir. Cevap C.

Doğru cevap: B — I ve II

Miladi takvim ve uluslararası saat sistemine geçiş 1925 sonunda çıkarılan kanunlarla kabul edilmiş, 1926 başında uygulanmaya başlanmıştır; uluslararası rakamlar ile yeni Türk harfleri ise 1928'de kanunlaşmıştır. Bu yüzden I ve II doğrudur. III yanlıştır: metre, kilogram ve litre esasına dayanan Ölçüler Kanunu 1931'de kabul edilmiş, 1933 başında yürürlüğe girmiştir; 1934'te yapılan düzenleme ise Soyadı Kanunu ile kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının tanınmasıdır. Tarih yanlış eşleştirildiği için III'ü içeren seçenekler elenir. Cevap B.

Doğru cevap: E — 1921 metni kısa ve çerçeve nitelikteyken 1924 Anayasası temel hakları da düzenlemiştir.

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, savaş koşullarında hazırlandığı için 23 maddelik kısa bir çerçeve metindir ve temel hak ve özgürlüklere yer vermez; 1924 Anayasası ise devletin temel organlarını ayrıntılı biçimde düzenlemiş, temel hak ve özgürlükler ile yargıya ilişkin hükümler de getirmiştir. Bu nedenle 1924 Anayasası'nın yargı bağımsızlığına hiç yer vermediği söylenemez. 1921 metni güçler birliği esasına dayandığından kuvvetler ayrılığı yargısı yanlıştır; ayrıca cumhuriyet adı bu metne 29 Ekim 1923'te yapılan değişiklikle girmiştir. 1921 metninde vilayet ve nahiyelerin yönetimine ilişkin hükümler bulunduğu için yerel yönetime hiç yer verilmediği de doğru değildir. Cevap E.

Doğru cevap: D — Osmanlı son döneminde büyük devletlere dayanma, sonrasında tam bağımsızlık öne çıkmıştır.

Osmanlı Devleti son yüzyılında varlığını sürdürmek için İngiltere, Fransa ya da Almanya gibi büyük devletlerden birine dayanma yolunu aramış; Atatürk döneminde ise tam bağımsızlık ve yurtta sulh cihanda sulh anlayışı esas alınmıştır. Kapitülasyonların sürmesi ve Düyun-ı Umumiye aracılığıyla dış borçların denetlenmesi, Osmanlı'nın son döneminde ekonomik bağımsızlığın bulunmadığını gösterir. Atatürk döneminde Musul dışındaki sorunlarda Boğazlar, Hatay ve dış borçlar örneklerinde görüldüğü gibi görüşme yolu kullanılmıştır. Türkiye 1932'de Milletler Cemiyetine üye olduğu, 1934 Balkan Antantı ve 1937 Sadabat Paktı'na katıldığı için uluslararası örgütlerden uzak durduğu da söylenemez. Cevap D.