Karma Sorular — Test 9

Doğru cevap: A — Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı 1957'de kurulmuş, merkezi Viyana'da bulunan ve Birleşmiş Milletler sistemiyle ilişkili bir kuruluştur; nükleer teknolojinin barışçıl kullanımını desteklerken denetimlerle silah üretimine yönelmeyi de önlemeye çalışır. Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) Cenevre yakınlarında kurulmuş bir parçacık fiziği araştırma merkezidir; devletleri denetleme yetkisi yoktur. Uluslararası Çalışma Örgütü 1919'da kurulmuştur, çalışma standartlarıyla ilgilenir ve merkezi Cenevre'dedir. Dünya Meteoroloji Örgütü ise hava ve iklim gözlemlerinde iş birliğini düzenler. Cevap A.

Doğru cevap: B — Aziz Sancar — Nobel Kimya Ödülü

Aziz Sancar, hücrelerin hasar görmüş DNA'yı nasıl onardığını açıklayan çalışmalarıyla 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü paylaşmıştır; ödül fizik dalında değil kimya dalında verildiği için C yanlıştır. Orhan Pamuk ise 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır; barış ya da ekonomi dalında bir ödülü bulunmadığından A ve D elenir. Nazım Hikmet Türk şiirinin önemli adlarından olmakla birlikte Nobel Ödülü almamıştır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Anıtkabir

Anıtkabir Türkiye Cumhuriyeti'nin en önemli ulusal anıtı olmakla birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kayıtlı değildir; listeye alınma, varlığın evrensel ölçekte üstün değer taşıdığının Dünya Mirası Komitesi'nce kabul edilmesine bağlıdır. Göreme Millî Parkı ve Kapadokya ile Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, Türkiye'den listeye giren ilk varlıklar arasında olup 1985'te kaydedilmiştir. Safranbolu Şehri geleneksel kent dokusuyla 1994'te, Göbeklitepe Arkeolojik Alanı ise 2018'de listeye alınmıştır. Cevap E.

Doğru cevap: E — Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü — Roma

Eğitim, bilim ve kültür alanında iş birliğini geliştiren UNESCO'nun merkezi Paris'tir; Roma ise Birleşmiş Milletler'in tarım ve gıda alanında çalışan uzmanlık kuruluşu olan Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) merkezidir. Bu iki kuruluşun merkezleri sıkça karıştırılır. Uluslararası Adalet Divanı Lahey'deki Barış Sarayı'nda çalışan, Birleşmiş Milletler'in başlıca yargı organıdır. NATO'nun karargâhı Brüksel'de, İslam İşbirliği Teşkilatı'nın genel sekreterliği ise Cidde'dedir. Cevap E.

Doğru cevap: D — İkisi de 1972 tarihli aynı sözleşmeye dayanılarak oluşturulmuştur.

Dünya Mirası Listesi 1972 tarihli Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme'ye dayanırken, somut olmayan miras listesi 2003 tarihli Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'yle oluşturulmuştur; ikisinin aynı sözleşmeye dayandığı söylenemez. A doğrudur: Dünya Mirası Listesi'nde Pamukkale gibi doğal değeri de bulunan varlıklar yer alır. E de doğrudur: Türkiye Dünya Mirası Listesi'nde Safranbolu Şehri ile, somut olmayan miras listesinde ise Türk kahvesi kültürü ve Kırkpınar yağlı güreş geleneği gibi unsurlarla temsil edilmektedir. Cevap D.

Doğru cevap: D — 2020 Yaz Olimpiyat Oyunları — İstanbul

2020 Yaz Olimpiyat Oyunları'nın ev sahipliğini Tokyo kazanmış, oyunlar salgın nedeniyle ertelenerek 2021'de bu kentte düzenlenmiştir; İstanbul aday kentler arasında yer almış ancak seçilmemiştir. Bu nedenle D eşleştirmesi yanlıştır. A ve B doğrudur: Türkiye üniversite sporlarının iki büyük organizasyonuna ev sahipliği yapmış, yaz oyunları 2005'te İzmir'de, kış oyunları 2011'de Erzurum'da gerçekleştirilmiştir. 2010 Dünya Basketbol Şampiyonası da Türkiye'de yapılmış, 2028 Yaz Oyunları'nın ev sahipliği ise Los Angeles'a verilmiştir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Toprağın mülkiyeti devlette kalırken gelirinin hizmet karşılığı bırakılması

Hem ikta hem tımar sisteminde toprağın mülkiyeti devlette kalır; gelirin bir bölümü askerî ya da idari hizmet karşılığında görevliye bırakılır, görevli de bu gelirle hem geçimini sağlar hem de devlete atlı asker yetiştirir. B iltizam sistemini tanımlar: iltizamda vergi toplama hakkı açık artırmayla mültezime peşin bedel karşılığında verilir ve bu yöntem Osmanlı'da tımarın bozulmasıyla yaygınlaşmıştır. C yanlıştır; ikta ve tımarın amacı zaten gelirin merkeze taşınmadan yerinde harcanarak nakit ihtiyacını azaltmasıdır. E de yanlıştır; mülkiyet devlette olduğu için toprak miras yoluyla geçmez, yalnızca kullanım hakkı söz konusudur. Cevap A.

Doğru cevap: B — Tahta geçecek kişiyi önceden belirli bir ölçüte bağlaması

Kut anlayışında yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hanedanın bütün erkek üyelerine verildiği kabul edildiğinden tahtın kime kalacağı belirsizdi; bu belirsizlik taht kavgalarına ve devletlerin kısa sürede bölünmesine yol açıyordu. Ekberiyet sistemiyle tahta hanedanın en yaşlı ve en olgun üyesinin geçeceği kural hâline getirilmiş, veraset ilk kez açık bir ölçüte bağlanmıştır. A ve D kut anlayışının özellikleridir; ekberiyet bunları sürdürmek için değil, doğurdukları belirsizliği gidermek için getirilmiştir. E yanlıştır; her iki düzende de hükümdarlık hanedana ait olup seçim söz konusu değildir. Cevap B.

Doğru cevap: D — İkisi de imzalandıkları savaşın kesin barış antlaşmasının yerini almıştır.

Mondros da Mudanya da birer ateşkes belgesidir ve her ikisinin ardından ayrı birer barış antlaşması gündeme gelmiştir: Mondros'u 1920'de Sevr Antlaşması, Mudanya'yı ise 1923'te Lozan Barış Antlaşması izlemiştir. Bu nedenle ikisinin kesin barış antlaşmasının yerini aldığı söylenemez. B doğrudur: Mondros'u Osmanlı Devleti adına Rauf Bey imzalamış, Mudanya görüşmelerinde TBMM'yi İsmet Paşa temsil etmiştir. C de doğrudur: Mudanya ile Doğu Trakya, silahlı çatışmaya girilmeden TBMM yönetimine bırakılmıştır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Sanayi yatırımlarının devlet eliyle ve plan çerçevesinde yürütülmesi

1923 İzmir İktisat Kongresi'nde benimsenen çizgi, özel girişimi destekleyerek millî bir sanayi oluşturmayı öngörüyordu; ancak sermaye ve girişimci yetersizliği ile 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle 1930'lardan itibaren devletçiliğe geçilmiş, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanmış, Sümerbank ve Etibank gibi kuruluşlar aracılığıyla yatırımlar doğrudan devlet eliyle yapılmıştır. A yanlıştır; devletçilikte özel girişim yasaklanmamış, devlet yalnızca özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda yatırım üstlenmiştir. E de yanlıştır; kapitülasyonlar 1923'te Lozan Barış Antlaşması ile kaldırılmış ve bir daha yürürlüğe konulmamıştır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Boğazların yönetiminin uluslararası komisyondan alınıp Türkiye'ye bırakılması

Lozan'da Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış ve bölgede asker bulundurulmaması kararlaştırılmıştı; bu düzenleme Türk egemenliğini sınırlayan yönüyle eleştirilmişti. 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile komisyon kaldırılmış, Boğazların yönetimi bütünüyle Türkiye'ye geçmiş ve bölgede asker bulundurma hakkı tanınmıştır. C yanlıştır; Montrö askerden arındırılmış durumu sürdürmemiş, tam tersine sona erdirmiştir. B de yanlıştır; ticaret gemilerinin barış döneminde serbest geçişi Montrö'de de korunmuştur. Cevap A.

Doğru cevap: B — Siyasi partilerin kurularak seçimlere katılması

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Osmanlı siyasal hayatında İttihat ve Terakki, Ahrar Fırkası ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası gibi örgütlü siyasi partiler kurulmuş ve seçimlere katılmıştır; Osmanlı'da çok partili siyasal yaşamın ilk örnekleri bu dönemde görülür. A, D ve E ise I. Meşrutiyet'e aittir: anayasal düzene geçiş, Kanun-i Esasi'nin hazırlanması ve Meclis-i Mebusan'ın ilk kez toplanması 1876'da gerçekleşmiştir. C de yanlıştır; 1909'da Kanun-i Esasi'de yapılan değişikliklerle padişahın yetkileri genişletilmemiş, tersine sınırlandırılmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Türk Patent ve Marka Kurumu

Coğrafi işaretler sınai mülkiyet hakları arasında yer aldığından başvuruların incelenmesi, yayımlanması ve tescili Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yürütülür. Türk Standartları Enstitüsü ürünlere ilişkin standartları hazırlar ve belgelendirme yapar; ürünün yöresel kimliğini tescil etme yetkisi yoktur. Rekabet Kurumu piyasalarda rekabetin korunmasıyla, TÜBİTAK ise bilimsel ve teknolojik araştırmaların desteklenmesiyle görevlidir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi

Türk kahvesi kültürü ve geleneği, pişirme yöntemi, sunumu ve etrafında oluşan sohbet geleneğiyle yaşayan bir uygulama olduğu için UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne alınmıştır. Dünya Mirası Listesi yalnızca yapı, kent, arkeolojik alan gibi somut kültürel varlıklarla doğal alanları kapsar; bir içecek geleneği bu listeye giremez. Dünya Belleği Programı el yazması, arşiv ve belge nitelikli kültür varlıklarını kayıt altına alır. Yaratıcı Şehirler Ağı ise varlıkları değil, kentleri gastronomi, müzik, tasarım gibi alanlarda ağa dâhil eden ayrı bir programdır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Antep Baklavası

Antep Baklavası, 2013 yılında Avrupa Birliği tarafından coğrafi işaret olarak tescil edilen ilk Türk ürünüdür; bu tescil, ürünün yalnızca belirlenen yöntem ve yöreye uygun üretildiğinde bu adla satılabilmesini sağlar. Malatya Kayısısı, Aydın İnciri ve Milas Zeytinyağı da Avrupa Birliği nezdinde tescillenmiş ürünlerdir; ancak bunların tescilleri Antep Baklavası'ndan sonraki yıllarda gerçekleşmiştir, dolayısıyla "ilk" ölçütünü karşılamazlar. Sorunun anahtarı ürünün Türkiye içinde değil, Avrupa Birliği düzeyinde ilk tescili almış olmasıdır. Cevap C.