Osmanlı Gerileme Dönemi — Test 9

Doğru cevap: A — Rusya'nın Karadeniz yoluyla sıcak denizlere inmek istemesi

Rusya, Çar I. Petro'dan itibaren Karadeniz ve Balkanlar üzerinden açık denizlere ulaşmayı devlet politikası hâline getirmiş; Azak, Kırım ve Boğazlar bu politikanın hedefleri olmuştur. Prut'tan Küçük Kaynarca'ya, Kırım'ın ilhakından Yaş Antlaşması'na kadar bütün mücadeleler bu eksende gelişmiştir. Kapitülasyonlar Osmanlı'nın yabancı devletlere tanıdığı ayrıcalıklardır, Rusya'dan alınmış bir ayrıcalık söz konusu olmadığından B anlamsızdır. Hint Okyanusu rekabeti ise XVI. yüzyılda Portekiz'le yaşanmıştır ve Rusya ile ilgisi yoktur, bu yüzden C de elenir. Cevap A.

Doğru cevap: E — İngiltere

XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti kuzeyde Rusya (Prut, 1768-1774, 1787-1792), batıda Avusturya (Pasarofça, Belgrad, Ziştovi) ve Venedik (Pasarofça ile sona eren savaş) ile, doğuda ise İran ile savaşmıştır. İngiltere bu yüzyılda Osmanlı ile savaşmamış, tersine 1739 Belgrad görüşmelerinde Fransa gibi devletlerin yürüttüğü diplomasi ortamında Osmanlı ile ticari ilişkilerini sürdürmüştür; İngiltere ile ilk çatışma XIX. yüzyılın başındadır. Venedik ile yapılan son antlaşma da 1718 Pasarofça olduğundan C bu yüzyıla aittir. Cevap E.

Doğru cevap: B — İkisiyle de Osmanlı'nın Rusya karşısında kazanç sağlaması

Prut Antlaşması'yla Azak Kalesi ve çevresi Osmanlı Devleti'ne geri verilmiş, Belgrad Antlaşması'yla da Rusya Azak Kalesi'ni yıkmayı ve Karadeniz'de savaş ya da ticaret gemisi bulundurmamayı kabul etmiştir; yani her ikisi de Rusya karşısında kazanımla sonuçlanmıştır. Prut III. Ahmed, Belgrad ise I. Mahmud Dönemi'nde imzalandığından C yanlıştır. Belgrad görüşmelerinde Fransa arabuluculuk yapmış ve karşılığında 1740'ta sürekli kapitülasyonlar elde etmiştir, buna karşılık Prut'ta böyle bir arabuluculuk yoktur; bu yüzden E ortak özellik sayılamaz. Kırım ise bu antlaşmalarla değil, 1783'teki ilhakın ardından 1792 Yaş Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Devletin acil nakit ihtiyacını peşin ödemelerle karşılamak

Malikâne uygulamasında bir mukataanın vergi gelirini toplama hakkı, peşin bir bedel karşılığında kaydıhayat şartıyla yani ömür boyu kişiye devredilir; esham uygulamasında ise mukataanın yıllık geliri paylara bölünüp bu paylar satılır. İkisinde de devlet gelecekteki vergi gelirini bugünden peşin paraya çevirerek savaş harcamalarından doğan nakit sıkıntısını gidermeye çalışır. Bu uygulamalar tımar düzenini canlandırmaz, tersine onun çözülüşünü hızlandırdığı için A yanlıştır. Osmanlı Devleti ilk dış borcu 1854'te Kırım Savaşı sırasında aldığından D anakroniktir. Cevap C.

Doğru cevap: D — Rusya ile yapılan savaşın ağır bir yenilgiyle sonuçlanması

Lale Devri'nin sonunu getiren Patrona Halil İsyanı, saray çevresindeki lüks ve imar harcamalarına duyulan tepki, esnaf ve yeniçeriler arasındaki hoşnutsuzluk, yenilik karşıtı çevrelerin kışkırtması ve İran cephesinden gelen olumsuz haberlerin birleşmesiyle çıkmıştır. İsyanın yaşandığı yıllarda Osmanlı Devleti Rusya ile savaş hâlinde değildir: Rusya ile 1711 Prut Savaşı Osmanlı lehine sonuçlanmış, yeni savaş ise ancak 1768'de başlamıştır; bu yüzden D bir neden olamaz. İsyan sonunda III. Ahmed tahttan indirilmiş, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürülmüştür. Cevap D.