Osmanlı Dağılma Dönemi — Test 3

Doğru cevap: C — Padişahın yasama yetkisini bir meclisle paylaşması

Padişahın yasama yetkisini Meclis-i Umumi ile paylaşması 1876 Kanun-i Esasi'nin getirdiği bir düzenlemedir; Islahat Fermanı'nda böyle bir hüküm yoktur. Gayrimüslimlerin memur olabilmesi ve cizyenin kaldırılarak askerliğin bedele bağlanması fermanın açık hükümleri olduğundan A ve B doğru cevap olamaz. Karma mahkemelerin kurulması da yine bu fermanla gelmiştir.

Doğru cevap: A — II. Mahmut

Divan teşkilatı II. Mahmut Dönemi'nde kaldırılmış, devlet işleri nazırlıklar (bakanlıklar) eliyle yürütülmeye başlanmıştır. III. Selim ise Divan-ı Hümayun'u kaldırmamış; Nizam-ı Cedid ordusu, İrad-ı Cedid Hazinesi ve Avrupa'da açılan sürekli elçilikler gibi yeniliklerini mevcut divan düzenini koruyarak yapmıştır, bu nedenle B yanlıştır. Abdülmecit Dönemi'nde Tanzimat ve Islahat fermanları ilan edilmiş, II. Abdülhamit Dönemi'nde ise Kanun-i Esasi yürürlüğe girmiştir.

Doğru cevap: D — Yeniçeri Ocağı'nın tümüyle ortadan kaldırılması

Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmut Dönemi'nde Vaka-i Hayriye ile kaldırılmıştır; III. Selim ocağa dokunamamış, onun yanında ayrı bir ordu kurma yolunu seçmiştir. Nizam-ı Cedid ordusu ve giderlerini karşılayan İrad-ı Cedid Hazinesi III. Selim Dönemi'ne ait olduğundan A ve B seçenekleri doğru cevap olamaz. Sürekli elçilikler ile kara mühendishanesi de yine bu dönemin uygulamalarıdır.

Doğru cevap: B — IV. Mustafa

Kabakçı Mustafa İsyanı'nın ardından tahta IV. Mustafa geçmiştir. II. Mahmut ise bir yıl sonra, 1808'de Alemdar Mustafa Paşa'nın İstanbul'a gelmesiyle tahta çıktığından A seçeneği yanlıştır. I. Abdülhamit III. Selim'den önceki padişahtır; Abdülmecit ise Tanzimat Fermanı'nı ilan eden padişah olduğu için dönem bakımından uyuşmaz.

Doğru cevap: E — Alemdar Mustafa Paşa

Sened-i İttifak, Rusçuk ayanı iken sadrazamlığa getirilen Alemdar Mustafa Paşa'nın girişimiyle 1808'de imzalanmıştır. Mustafa Reşit Paşa 1839 Tanzimat Fermanı ile, Mithat Paşa ise 1876 Kanun-i Esasi ile öne çıkan devlet adamlarıdır; bu nedenle A ve B seçenekleri dönem olarak uymaz. Kavalalı Mehmet Ali Paşa Mısır valisidir ve merkezle çatışma içine girmiştir.

Doğru cevap: A — I, II ve III

Posta teşkilatının kurulması, salgın hastalıklara karşı karantina usulünün başlatılması ve öğrencilerin öğrenim için Avrupa'ya gönderilmesi II. Mahmut Dönemi'nin uygulamalarıdır; bu nedenle üç öncül de doğrudur. Yalnızca bir ya da iki öncülü gösteren B, C, D ve E seçenekleri, bu dönemde gerçekleşen diğer yenilikleri dışarıda bıraktığı için eksik kalır.

Doğru cevap: A — I ve III

Sened-i İttifak'ta ayanlar hukuken tanınmış (I) ve merkezî otoritenin taşrada zayıfladığı ortaya çıkmıştır (III). II. yargı yanlıştır: padişahın kendi isteğiyle yetkilerini sınırladığı belge 1839 Tanzimat Fermanı'dır; Sened-i İttifak'ta sınırlama ayanların dayatmasıyla gerçekleşmiştir. Bu nedenle II'yi içeren C, D ve E seçenekleri elenir; yalnız I'i gösteren B ise III. yargıyı gereksiz yere dışarıda bıraktığı için eksiktir.

Doğru cevap: C — Sekban-ı Cedid

Alemdar Mustafa Paşa, Nizam-ı Cedid'in yerini tutmak üzere Sekban-ı Cedid'i kurmuş, ancak bu ordu yeniçerilerin ayaklanmasıyla kaldırılmıştır. Eşkinci Ocağı ile Asakir-i Mansure-i Muhammediye II. Mahmut Dönemi'ne ait olduğundan A ve B seçenekleri yanlıştır. Humbaracı Ocağı ise I. Mahmut Dönemi'nde Humbaracı Ahmet Paşa tarafından Avrupa usulüne göre düzenlenmiştir.

Doğru cevap: B — Eşkinci Ocağı

1826'da kurulan ve yeniçerilerin ayaklanmasına yol açan ocak Eşkinci Ocağı'dır; bu ayaklanmanın bastırılması Vaka-i Hayriye olarak adlandırılır. Asakir-i Mansure-i Muhammediye ocağın kaldırılmasından sonra kurulduğu için E seçeneği zaman bakımından uymaz. Sekban-ı Cedid Alemdar Mustafa Paşa'nın, Nizam-ı Cedid ise III. Selim'in kurduğu ordulardır.

Doğru cevap: D — Yenileşme hareketleri önündeki en güçlü engelin kalktığı

Yeniçeri Ocağı uzun süredir ıslahatlara direnen ve isyanlarla padişahları geri adım attıran bir güçtü; ocağın kaldırılması yenileşmenin önündeki en güçlü engeli ortadan kaldırmıştır. Yeni ordu daha küçük bir kadroyla kurulduğundan asker sayısının arttığı söylenemez, bu nedenle A yanlıştır. Metinde ekonomiyle ilgili bir veri bulunmadığı için E de çıkarılamaz.

Doğru cevap: E — Merkezî yönetimin denetimini köy ve mahalleye ulaştırmak

Muhtarlık teşkilatı, nüfus ve vergi kayıtlarının tutulmasıyla merkezî yönetimin köy ve mahalle düzeyinde denetim kurmasını amaçlar. II. Mahmut'un genel siyaseti ayanları etkisizleştirmek olduğundan B seçeneği bu dönemin mantığına aykırıdır. Gayrimüslimlere yönelik haklar ise 1856 Islahat Fermanı ile düzenlendiği için C seçeneği de doğru değildir.

Doğru cevap: C — Askerlerin ve memurların merkezî hazineden maaş alması

Tımar sisteminin kaldırılmasıyla dirlik gelirleriyle geçinen sipahi ordusu ortadan kalkmış, asker ve görevliler merkezî hazineden maaş alan kadrolara dönüşmüştür. Toprakların mülkiyeti devlette kalmaya devam ettiğinden A yanlıştır. Vergiler bu kez doğrudan hazine adına toplandığı için köylünün yükümlülüğü sürmüş, dolayısıyla B de doğru olamaz.

Doğru cevap: E — Merkezî otoriteyi güçlendirmek

Sayılan uygulamaların tamamı, taşrada güç kazanmış aracı unsurları devre dışı bırakarak yönetimi tek merkezden yürütmeyi hedefler; ortak amaç merkezî otoriteyi güçlendirmektir. Gayrimüslimlerin hakları Tanzimat ve Islahat fermanlarıyla düzenlendiğinden C seçeneği dönemle uyuşmaz. İlk dış borç 1854'te alındığı için D seçeneği de bu dönemin uygulamalarıyla açıklanamaz.

Doğru cevap: C — II. Mahmut

İlköğretimi İstanbul'da zorunlu kılan düzenleme II. Mahmut Dönemi'nde yapılmıştır. III. Selim'in ıslahatları ağırlıklı olarak askerî alanda kaldığından A seçeneği yanlıştır. Abdülmecit Dönemi'nde eğitim alanında yeni okullar açılmakla birlikte zorunlu ilköğretim kararı daha önce alınmıştır; V. Mehmet Reşat ise II. Meşrutiyet Dönemi padişahıdır.

Doğru cevap: B — Sırp İsyanı

Milliyetçilik düşüncesine dayalı ilk ayaklanma 1804'te başlayan Sırp İsyanı'dır. Yunan İsyanı 1821'de çıkmış ve bağımsızlıkla sonuçlanmıştır; ancak zaman bakımından Sırp İsyanı'ndan sonradır, bu nedenle A yanlıştır. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın hareketi ise ulusçuluk kaynaklı olmayıp valilik ve yönetim talebine dayandığı için E seçeneği de uygun değildir.