Osmanlı Dağılma Dönemi — Test 5

Doğru cevap: A — Duyun-u Umumiye İdaresi

Alacaklı devletlerin temsilcilerinden oluşan ve Osmanlı gelirlerinin bir bölümüne el koyan kurum 1881'de kurulan Duyun-u Umumiye İdaresi'dir. Şura-yı Devlet ile Meclis-i Vâlâ yasama ve yargı işleriyle görevli iç kurumlar olduğundan C ve D seçenekleri yanlıştır. Ziraat Bankası ise çiftçiye kredi vermek amacıyla kurulmuş bir bankadır.

Doğru cevap: B — İngiltere - Fransa - Piyemonte

Kırım Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yanında İngiltere, Fransa ve Piyemonte (Sardunya) yer almıştır. Rusya savaşta karşı taraf olduğundan A ve C seçenekleri baştan elenir. Almanya ve İtalya siyasi birliklerini 1870-1871'de tamamladıkları için D seçeneği bu tarihte var olmayan devletleri içerir.

Doğru cevap: B — Sırp İsyanı

Milliyetçilik düşüncesine dayalı ilk ayaklanma 1804'te başlayan Sırp İsyanı'dır. Yunan İsyanı 1821'de çıkmış ve bağımsızlıkla sonuçlanmıştır; ancak zaman bakımından Sırp İsyanı'ndan sonradır, bu nedenle A yanlıştır. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın hareketi ise ulusçuluk kaynaklı olmayıp valilik ve yönetim talebine dayandığı için E seçeneği de uygun değildir.

Doğru cevap: E — Alemdar Mustafa Paşa

Sened-i İttifak, Rusçuk ayanı iken sadrazamlığa getirilen Alemdar Mustafa Paşa'nın girişimiyle 1808'de imzalanmıştır. Mustafa Reşit Paşa 1839 Tanzimat Fermanı ile, Mithat Paşa ise 1876 Kanun-i Esasi ile öne çıkan devlet adamlarıdır; bu nedenle A ve B seçenekleri dönem olarak uymaz. Kavalalı Mehmet Ali Paşa Mısır valisidir ve merkezle çatışma içine girmiştir.

Doğru cevap: A — I ve III

Sened-i İttifak'ta ayanlar hukuken tanınmış (I) ve merkezî otoritenin taşrada zayıfladığı ortaya çıkmıştır (III). II. yargı yanlıştır: padişahın kendi isteğiyle yetkilerini sınırladığı belge 1839 Tanzimat Fermanı'dır; Sened-i İttifak'ta sınırlama ayanların dayatmasıyla gerçekleşmiştir. Bu nedenle II'yi içeren C, D ve E seçenekleri elenir; yalnız I'i gösteren B ise III. yargıyı gereksiz yere dışarıda bıraktığı için eksiktir.

Doğru cevap: C — Sekban-ı Cedid

Alemdar Mustafa Paşa, Nizam-ı Cedid'in yerini tutmak üzere Sekban-ı Cedid'i kurmuş, ancak bu ordu yeniçerilerin ayaklanmasıyla kaldırılmıştır. Eşkinci Ocağı ile Asakir-i Mansure-i Muhammediye II. Mahmut Dönemi'ne ait olduğundan A ve B seçenekleri yanlıştır. Humbaracı Ocağı ise I. Mahmut Dönemi'nde Humbaracı Ahmet Paşa tarafından Avrupa usulüne göre düzenlenmiştir.

Doğru cevap: B — Babıali Baskını

İttihat ve Terakki, 1913'teki Babıali Baskını ile hükûmeti düşürerek yönetime tek başına egemen olmuştur. 31 Mart Olayı 1909'da meşrutiyete karşı çıkan bir ayaklanma olduğundan A seçeneği hem tarih hem nitelik bakımından uymaz. Kabakçı Mustafa İsyanı 1807, Vaka-i Hayriye ise 1826 tarihlidir.

Doğru cevap: C — Padişahın yasama yetkisini bir meclisle paylaşması

Padişahın yasama yetkisini Meclis-i Umumi ile paylaşması 1876 Kanun-i Esasi'nin getirdiği bir düzenlemedir; Islahat Fermanı'nda böyle bir hüküm yoktur. Gayrimüslimlerin memur olabilmesi ve cizyenin kaldırılarak askerliğin bedele bağlanması fermanın açık hükümleri olduğundan A ve B doğru cevap olamaz. Karma mahkemelerin kurulması da yine bu fermanla gelmiştir.

Doğru cevap: E — Merkezî otoriteyi güçlendirmek

Sayılan uygulamaların tamamı, taşrada güç kazanmış aracı unsurları devre dışı bırakarak yönetimi tek merkezden yürütmeyi hedefler; ortak amaç merkezî otoriteyi güçlendirmektir. Gayrimüslimlerin hakları Tanzimat ve Islahat fermanlarıyla düzenlendiğinden C seçeneği dönemle uyuşmaz. İlk dış borç 1854'te alındığı için D seçeneği de bu dönemin uygulamalarıyla açıklanamaz.

Doğru cevap: D — Londra Antlaşması

Mısır sorunu 1840 Londra Antlaşması ile kapanmış; Suriye ve Adana geri alınırken Mısır valiliği Kavalalı ailesine ırsî olarak bırakılmıştır. 1833 Kütahya Antlaşması sorunu geçici olarak durdurmuş ve Kavalalı'ya Suriye ile Adana'yı vermişti, bu yüzden A yanlıştır. Balta Limanı ise İngiltere ile yapılan bir ticaret antlaşmasıdır.

Doğru cevap: D — İttihat ve Terakki Cemiyeti

II. Meşrutiyet'in ilanını sağlayan örgüt İttihat ve Terakki Cemiyeti'dir. Genç Osmanlılar I. Meşrutiyet sürecinde etkili olduğundan A seçeneği dönem olarak geridedir. Osmanlı Ahrar Fırkası ile Hürriyet ve İtilaf Fırkası ise meşrutiyetin ilanından sonra kurulan siyasi partilerdir.

Doğru cevap: D — Atina Antlaşması

Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında 1913'te imzalanan Atina Antlaşması ile Girit'in Yunanistan'a ait olduğu kabul edilmiş, Ege adalarının durumu ise büyük devletlerin kararına bırakılmıştır. İstanbul Antlaşması Bulgaristan ile imzalandığından E seçeneği taraf bakımından yanlıştır. Bükreş Antlaşması ise Balkan devletlerinin kendi aralarında yaptığı bir metindir.

Doğru cevap: E — Osmanlı topraklarının Avrupa'daki güç dengesinin parçası hâline geldiğine

İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı Devleti'nin yanında savaşa girmesi, Rusya'nın güçlenmesini istememelerinden kaynaklanır; bu da Osmanlı topraklarının Avrupa güç dengesinin bir parçası durumuna geldiğini gösterir. Rusya savaşı Ortodokslar üzerinden nüfuz kurmak için başlattığından B seçeneği metinle çelişir. İki devletin savaşa katılması çıkarlarının bulunduğunu gösterdiği için C de yanlıştır.

Doğru cevap: D — İngiltere

Kıbrıs'ın yönetimi 1878'de, Rusya'nın Balkanlarda ilerlemesine karşı desteği karşılığında İngiltere'ye bırakılmıştır. Rusya bu savaşta karşı taraf olduğundan B seçeneği baştan elenir. Avusturya-Macaristan aynı dönemde Bosna-Hersek'in yönetimini üstlendiği için C, İtalya ise ancak 1911'de Trablusgarp'a saldırdığı için E doğru değildir.

Doğru cevap: C — II. Mahmut

İlköğretimi İstanbul'da zorunlu kılan düzenleme II. Mahmut Dönemi'nde yapılmıştır. III. Selim'in ıslahatları ağırlıklı olarak askerî alanda kaldığından A seçeneği yanlıştır. Abdülmecit Dönemi'nde eğitim alanında yeni okullar açılmakla birlikte zorunlu ilköğretim kararı daha önce alınmıştır; V. Mehmet Reşat ise II. Meşrutiyet Dönemi padişahıdır.