Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 13

Doğru cevap: B — I ve II

Kapıkulu askerleri doğrudan padişaha bağlı, sürekli ve maaşlı bir güçtür; üç ayda bir ulufe alırlar ve büyük bölümü devşirme yoluyla toplanıp Acemi Ocağı'nda yetiştirilirdi. III. yargı ise Kapıkulu'na değil tımarlı sipahilere aittir: dirlik sahibi sipahi, kendisine ayrılan toprağın vergi geliriyle geçinir ve bu gelirle cebelü denilen atlı askerleri beslerdi. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Çift bozan vergisi

Miri arazi düzeninde köylü, toprağı işlemekle yükümlüdür; mazeretsiz olarak üç yıl üst üste boş bırakan kişiden çift bozan (leventlik) vergisi alınır ve toprak başkasına verilirdi. Bu uygulamanın amacı üretimin sürekliliğini ve vergi gelirlerini korumaktı. Ağnam, koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlardan alınan vergidir; cizye ise askerlik yapmayan gayrimüslim erkeklerden alınan şer'i bir vergidir, toprakla ilgisi yoktur. Avarız da savaş gibi olağanüstü durumlarda halktan toplanan örfi bir vergidir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Cerrahiyetü'l-Haniyye — Ali Kuşçu

Resimli bir cerrahi kitabı olan Cerrahiyetü'l-Haniyye, Amasya'da yetişen hekim Sabuncuoğlu Şerefeddin'in eseridir; Ali Kuşçu ise Fatih Sultan Mehmed'in daveti üzerine İstanbul'a gelen ve astronomi ile matematik alanında çalışan bilgindir, tıp alanında böyle bir eseri yoktur. Kitab-ı Bahriye, Akdeniz kıyılarını ve limanlarını anlatan denizcilik eseriyle Piri Reis'e; Mir'atü'l-Memalik ise Hint Deniz Seferleri sırasında yaşadıklarını anlatan Seydi Ali Reis'e aittir, bu yüzden A ve B doğru eşleştirmelerdir. Coğrafya kitabı Cihannüma da Kâtip Çelebi'nin eseridir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Üretimde kaliteyi ve piyasa düzenini korumak

Narh fiyatlara üst sınır koyarak tüketiciyi korur, gedik dükkân açma hakkını ustalık ölçütüne bağlayarak ehil olmayanların üretime girmesini engeller, lonca ise üretilen malın kalitesini ve esnaf arasındaki dayanışmayı denetler; üçünün de amacı kalite ve piyasa düzenidir. Osmanlı düzeninde gayrimüslimler de esnaf örgütleri içinde yer aldığından B yanlıştır. Loncalar askerî değil ekonomik ve mesleki kuruluşlardır, bu yüzden D de elenir. Cevap C.

Doğru cevap: D — Köklü ailelerin etkisinin azalıp merkeziyetçiliğin artmasına

Enderun'da yetişenler doğrudan padişaha bağlı, servet ve nüfuzunu hanedandan alan kadrolardır; bu kişilerin sadrazamlığa kadar yükselmesi, kuruluş yıllarında etkili olan köklü Türk ailelerinin ağırlığını azaltmış ve padişah merkezli bir yönetim anlayışını güçlendirmiştir. Şeyhülislam ve kazaskerler ilmiye sınıfından gelmeye devam ettiği için ulemanın yönetimden tümüyle uzaklaştırıldığını söyleyen B yanlıştır. Ayanların güçlenmesi ise XVIII. yüzyılda merkezî otoritenin zayıflamasıyla ortaya çıkan çok daha geç bir gelişmedir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Devlet işlerinin uzmanlık alanlarına göre bölündüğünün

Kazasker yargı ve eğitim, defterdar maliye, nişancı ise yazışma ve tapu-tahrir işlerinden sorumludur; bu dağılım devlet işlerinin belirli uzmanlık alanlarına ayrıldığını gösterir. Divan bir danışma ve karar organıdır, ancak son söz padişaha ait olduğundan yetkinin divana devredildiğini söyleyen C yanlıştır. Divanda yargı davalarının yanı sıra mali, idari ve askerî konular da görüşüldüğü için D de gerçeği yansıtmaz. Cevap B.