Sözcükte Anlam — Test 1

Doğru cevap: B — Salona yüz kişilik masa düzeni kuruldu.

B seçeneğinde "yüz", 100 sayısını belirtir (yüz kişilik). A'da "çehre", C ve E'de "bir şeyin ön/dış tarafı" anlamındadır; D'de ise "yüzmek" fiilinin çekimli hâlidir.

Doğru cevap: A — Aldığı haber, bütün umutlarını bir anda söndürdü.

"Söndürmek" sözcüğünün temel anlamı, yanan bir şeyi yanmaz duruma getirmektir. A'da sözcük "umut" gibi soyut bir kavramla kullanılarak "yok etmek, bitirmek" anlamı kazanmış, temel anlamından tümüyle uzaklaştığı için mecaz anlamda kullanılmıştır. B'deki "sulamak" ve D'deki "dökmek" ise somut nesnelerle ilgili eylemleri karşıladığından gerçek (temel) anlamdadır.

Doğru cevap: D — Yeni aldıkları sandalyenin bir ayağı kısaydı.

"Ayak" sözcüğünün temel anlamı, bacağın yere basan bölümüdür. D'de sözcük sandalyenin yere basan parçası için kullanılmıştır; temel anlamla arasında biçim ve işlev benzerliği sürdüğü için bu bir yan anlamdır. A, B, C ve E'de ise sözcük doğrudan insan ya da hayvan organını karşıladığından temel anlamdadır.

Doğru cevap: C — "Kitaplık" sözcüğünün kökü "kitap"tır.

Terim, bir bilim ya da sanat dalına özgü özel anlamı olan sözcüktür. C'de "kök", dil bilgisinde sözcüğün anlamlı en küçük parçasını karşıladığı için terim anlamındadır. B'de sözcük "kaynak, temel" anlamıyla mecaza kaydığından terim sayılmaz; A, D ve E'de ise bitkinin organı olarak gerçek anlamdadır.

Doğru cevap: E — Yılların yorgunluğunu omuzlarında taşıyordu.

Somutlaştırma, soyut bir kavramın elle tutulur bir varlık gibi anlatılmasıdır. E'de soyut olan "yorgunluk", omuzda taşınabilen bir yük gibi gösterildiği için somutlaştırma yapılmıştır. Diğer cümlelerde elma, cam, perde ve lamba gibi zaten somut olan varlıklarla ilgili doğrudan anlatımlar bulunur.

Doğru cevap: B — O ağır sözleri duymazdan gelmeyi yeğledi.

Örnek cümlede "ağır" sözcüğü "kırıcı, incitici" anlamındadır; B'de de sözler için aynı anlamda kullanılmıştır. A'da sözcük "tartıda çok çeken" biçimindeki temel anlamıyla, E'de ise "yavaş" anlamıyla kullanıldığından örnek cümledeki anlamı karşılamaz.

Doğru cevap: E — Köyün yolu çamurdu. — Bu işin bir yolunu buluruz.

Sesteş sözcükler, yazılışları ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları arasında hiçbir ilgi bulunmayan ayrı sözcüklerdir. A, B, C ve D'de bir ad ile bir eylem kökü karşı karşıya gelmiştir ve aralarında anlam ilgisi yoktur. E'de ise "yol" tek bir sözcüğün "geçit" ve "yöntem" anlamlarıdır; bu sesteşlik değil çok anlamlılıktır.

Doğru cevap: A — Bardaktaki su o kadar soğuktu ki dişim sızladı.

Gerçek (temel) anlam, sözcüğün akla ilk gelen, sözlükteki ilk anlamıdır. A'da "soğuk" suyun ısı derecesini bildirdiği için temel anlamdadır. E'deki "soğuk" ise "ilgisiz, sevecen olmayan" anlamıyla mecazdır; B, C ve D'deki sözcükler de temel anlamlarından uzaklaşmıştır.

Doğru cevap: D — Çocuk, bahçedeki çiçekleri özenle suladı.

Terimler, belli bir bilim, sanat ya da meslek alanına özgü anlam taşıyan sözcüklerdir. A dil bilgisi, B spor, C resim, E müzik alanına aittir. D'deki "çiçek" ise herhangi bir alana özgü özel bir anlam taşımadan günlük dilde gerçek anlamıyla kullanılmıştır.

Doğru cevap: C — Onun cesareti oradaki herkesi şaşırtmıştı.

Soyut sözcükler, beş duyuyla algılanamayan, yalnızca akılla kavranan kavramları karşılar. C'deki "cesaret" görülüp tutulamayan bir kavram olduğu için soyuttur. A, B, D ve E'deki kitap, kuyu, kalem ve zil ise duyu organlarıyla algılanabildiğinden somuttur.

Doğru cevap: E — Bebeğin küçücük eli parmağımı kavradı.

A, B, C ve D'de organ ya da beden bölümü adları benzerlik ilişkisiyle nesnelerin bölümlerine aktarılmış, yani yan anlamda kullanılmıştır. E'de ise "el" doğrudan insan organını karşıladığı için gerçek (temel) anlamdadır. Bu nedenle anlam özelliği bakımından farklı olan seçenek E'dir.

Doğru cevap: B — Sofrayı toplayıp salondan mutfağa geçti.

B'de "geçmek" bir mekândan ayrılıp başka bir mekâna gitme eylemini bildirdiği için sorulan anlamı karşılar. A'da sözcük zamanın akışını, C'de rengin solmasını, D'de ağrının dinmesini, E'de ise önüne geçmeyi anlatır; bunlar aynı sözcüğün farklı anlamlarıdır.

Doğru cevap: D — Masanın üstünde bir kalem duruyordu.

Sesteşlik, bir sözcüğün yazılışı aynı olduğu hâlde anlamca büsbütün ayrı bir karşılığının bulunmasıdır. "Kır" (kırmak), "gül" (gülmek), "yüz" (yüzmek, çehre) ve "bin" (binmek) sözcüklerinin sesteşleri vardır. D'deki "kalem" ise yazılışı aynı, anlamı bütünüyle farklı bir karşılığı bulunmadığından sesteş değildir.

Doğru cevap: A — Sabah erkenden kalkıp otobüs durağına yürüdü.

B'de "korku" yenilebilen bir rakip, C'de "öfke" boşaltılabilen bir madde, D'de "hayal" peşinden koşulan bir varlık, E'de "umut" yitirilebilen bir nesne gibi düşünülerek somutlaştırılmıştır. A'da ise kalkmak ve yürümek zaten somut eylemlerdir; soyut hiçbir kavram somut gibi anlatılmamıştır.

Doğru cevap: B — Üçgenin tabanı altı santimetreydi.

B'de "taban", geometride bir şeklin üzerine oturduğu kenarı karşıladığı için matematik terimidir. A, C, D ve E'de ise sözcük "bir şeyin alt bölümü" anlamıyla günlük dilde kullanılmış, herhangi bir alana özgü özel bir anlam kazanmadığından terim değeri taşımaz.