Sözcükte Anlam — Test 10

Doğru cevap: D — Çocuk, elindeki ipi makasla tam ortadan ikiye “böldü”.

Terim anlam, bir sözcüğün belli bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü kavramı karşılamasıdır. A’daki “plan” resim ve sinemanın, B’deki “alan” matematiğin, C’deki “ölçü” şiirin, E’deki “nabız” tıbbın terimidir. D’de geçen “bölmek” sözcüğü matematikte terim değeri taşısa da bu cümlede bir ipin makasla ikiye ayrılması anlatılmaktadır; yani sözcük günlük dildeki gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Terim değeri taşımayan tek kullanım bu nedenle D’dedir. Cevap D.

Doğru cevap: C — Maç, yağmur yüzünden yarına kaldı. / Toplantı, başkan gelmeyince haftaya kaldı.

C’deki iki cümlede de “kalmak” sözcüğü “ertelenmek, sonraya bırakılmak” anlamındadır; maçın yarına, toplantının haftaya kalması aynı anlamı taşır. A’da birinci cümlede “çaresiz duruma düşmek”, ikincisinde “sınavda başarısız olmak” anlamı vardır. B’de birinci cümle “bir yerde geçici olarak oturmak”, ikincisi “artmak, geriye kalmak” anlamındadır; aynı ayrım, ögeleri yer değiştirmiş biçimde E’de de görülür. D’de ise “oturmak” ile “söyleyememek” anlamları karşı karşıya gelmiştir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Bacasız sanayi, bu yıl bölge ekonomisine güç kattı.

Bir varlığın adını doğrudan söylemek yerine onu birden çok sözcükle anlatmaya dolaylama denir. A’daki “bacasız sanayi” sözü, turizm sektörünün adı yerine kullanılan kalıplaşmış bir dolaylamadır. C’de balıkçı, ağ ve deniz; D’de şair ve kitap kendi adlarıyla anılmıştır, yerlerine geçen bir söz öbeği yoktur. B’deki “taş merdiven” de bir nitelemedir; merdiven zaten kendi adıyla söylenmiştir. Cevap A.

Doğru cevap: D — IV

Bir sözcüğün parçaya uygunluğu, bulunduğu cümlenin geri kalanıyla tutarlı olmasına bağlıdır. IV’te “aceleyle oturup” denmesine karşın aynı cümlede “saatlerce sohbet eder” denmektedir; acele etmekle saatlerce oturmak birbiriyle çelişir. Oysa I’deki “canlı görüntü”, pazarın kalabalığıyla; II’deki “taze”, sebzelerin o sabah getirilmiş olmasıyla doğrudan uyumludur. V’teki “sessizliğe bürünür” de tezgâhların toplanmasının doğal sonucudur. Cevap D.

Doğru cevap: E — I ve IV

“Sürmek” çok anlamlı bir eylemdir; çözüm, her cümledeki anlamı ayrı ayrı belirlemeyi gerektirir. I’de yağmurun, IV’te toplantının sürmesi aynı anlamı taşır: belli bir zaman boyunca devam etmek. II’de sözcük “toprağı işlemek”, III’te “bir maddeyi bir yüzeye ince bir tabaka hâlinde yaymak”, V’te ise “bir taşıtı yönlendirerek hareket ettirmek” anlamındadır. Bu üç anlam hem birbirinden hem de I ile IV’ten ayrıldığı için II, III ve V’i eşleyen B, C ve D seçenekleri yanlıştır. A da II’yi I ile eşlediği için elenir. Cevap E.

Doğru cevap: D — Ağzı kulaklarına varan çocuk, hediyeyi kucakladı.

Deyimler cümlede yüklem olabildiği gibi ad, sıfat ya da zarf görevinde de kullanılabilir; soru bu görev farkını ölçmektedir. A’daki “etekleri zil çaldı”, B’deki “elini çabuk tutmalısın”, C’deki “rahat bir nefes aldı” ve E’deki “herkesin gözüne girdi” sözleri bulundukları cümlelerin yüklemidir. D’de ise “ağzı kulaklarına varan” deyimi “çocuk” adını niteleyen bir sıfat görevindedir; bu cümlenin yüklemi “kucakladı” sözcüğüdür. Bu yüzden deyimin yüklem olmadığı tek cümle D’dir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Kusurları görmezlikten gelerek hoşgörüyle karşılamak

“Göz yummak” deyimi “bir kusuru görmezlikten gelmek, hoş görmek” anlamına gelir. Cümlede ustabaşının çırağa “kendini toparlaması için zaman tanıması”, yanlışların üzerine gitmediğini, onları hoşgörüyle karşıladığını gösterir; dayanak budur. A’daki “sorumluluğu başkasına bırakmak” cümlede yoktur; ustabaşı işi devretmemiş, yalnızca hataları görmezden gelmiştir. D ise deyimdeki “göz” sözcüğünden yola çıkılarak kurulmuş bir çeldiricidir; birini gözetim altında tutmak, hoşgörünün tam karşıtı bir tutumdur. Cevap B.

Doğru cevap: D — Öğrenciler sınav sonucunu “sabırsızlıkla” bekliyordu. (umutla)

Yakın anlamlı görünen sözcükler her zaman birbirinin yerine kullanılamaz; aralarındaki ince fark cümlenin anlamını değiştirir. D’de “sabırsızlıkla beklemek”, beklemeye katlanamamayı, tedirgin bir aceleyi bildirir; “umutla beklemek” ise sonucun olumlu çıkacağına inanmayı anlatır. Bu ikisi farklı duyguları karşıladığı için değişiklik cümlenin anlamını başkalaştırır. A’daki “kolayca” ile “rahatça”, C’deki “birden” ile “aniden” bu bağlamlarda eş değerdir; B’deki “küçük” ile “ufak”, E’deki “içtenlikle” ile “samimiyetle” de aynı kavramı karşılar ve yer değiştirdiklerinde anlam korunur. Cevap D.