Cümlede Anlam — Test 9

Doğru cevap: A — Şu telefonun sesi bir kez daha çalarsa odayı terk edeceğim.

A'da konuşan kişi, katlanma sınırının dolduğunu "bir kez daha ... terk edeceğim" biçiminde koşula bağlayarak belirtmektedir; bu, tahammülsüzlüktür. B'de tanınmayan bir ekip hakkında peşin hüküm verildiği için ön yargı, C'de ise iyiye gidileceğine duyulan inanç dile getirildiği için umut vardır.

Doğru cevap: C — Başvuru süresi elbette pazartesi günü sona erecek.

C'deki "elbette" sözcüğü, konuşanın yargısından hiçbir kuşku duymadığını gösterdiği için cümleye kesinlik anlamı katmıştır. A ve B'deki "-abil-" eki, D'deki "herhâlde" ve E'deki "belki" sözcükleri ise yargıları ihtimale bağladığından bu cümlelerde kesinlik bulunmaz.

Doğru cevap: D — Sabah yürüyüşü gün boyu dinç tutar; bu alışkanlığı edinmelisin.

Öneri, karşıdakine bir davranışı salık vermektir; gerekçeli öneride ayrıca bu davranışın niçin yararlı olduğu da söylenir. D’de “bu alışkanlığı edinmelisin” sözü öneriyi, “gün boyu dinç tutar” sözü ise gerekçeyi verir. C’de bir öneri aktarılmıştır ama bunun niçin gerektiği belirtilmemiştir; üstelik yargı başkalarına mal edilmiştir. E bir olasılık bildirir, öneri içermez. A ile B ise kişisel bir anıyı ve bir konum bilgisini aktaran saptamalardır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Kışın kapanan yolların çoğu, mart ortasında yeniden açılıyor.

Duygu bildiren cümleler kişinin iç dünyasını anlatır ve doğruluğu başkasınca denetlenemez; saptama ise dışarıdan gözlenebilen bir durumu aktarır. C’de yolların ne zaman kapanıp ne zaman açıldığı gözlemle ve kayıtla denetlenebilir; kişisel bir duygu yoktur. A’daki “özlüyorum”, D’deki “duygulandırdı” doğrudan duygu bildiren sözlerdir. B’deki “içimi tedirginlik kapladı” ve E’deki “boğazım düğümleniyor” da yalnızca konuşanın yaşadığı iç durumu anlatır; bunların hiçbiri dışarıdan ölçülemez. Cevap C.

Doğru cevap: D — insanın başka bir kültüre bakışını kökünden değiştirir.

Koşul anlamı, bir yargının gerçekleşmesinin başka bir yargıya bağlanmasıyla doğar ve genellikle “-sa/-se”, “-dıkça”, “takdirde” gibi sözlerle kurulur. A’da “takdirde”, B’de “-dükçe”, C’de “-ırsa”, E’de “-se” kalıpları bu bağlılığı sağlar; dördünde de dil öğrenmenin kolaylaşması bir şarta bağlanmıştır. D’de ise böyle bir bağlılık yoktur; dil öğrenmenin doğrudan bir sonucu bildirilmiştir. Bu yüzden koşul anlamı taşımayan tek tamamlama D’dir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Fidanların kökleri donmasın diye çevrelerine saman serdiler.

Verilen cümlede “görebilmesi için” sözü, eylemin gerçekleştirilme amacını bildirir; yani ortada amaç-sonuç ilişkisi vardır. B’de de “donmasın diye” sözüyle saman serme eyleminin amacı belirtilmiştir; ilişki aynıdır. A, C ve E’de ise “-dığı için / -dığından” kalıplarıyla gerçekleşmiş bir neden verilmiştir: buzlanma, geç kalkma ve fırının bulunmaması birer amaç değil, birer nedendir. D’de de yağmurun başlaması sığınmanın nedenidir; amaç bildiren bir söz yoktur. Cevap B.

Doğru cevap: B — O gün acele karar vermeseydim bugün bambaşka bir işte olurdum.

Pişmanlık, geçmişte yapılan bir davranışın yanlış olduğunu sonradan anlamayı ve bundan duyulan üzüntüyü anlatır. B’deki “vermeseydim” biçimi, kişinin o günkü kararını yanlış bulduğunu ve sonucundan hoşnut olmadığını açıkça gösterir. A yalnızca bir hazırlığı, C ise gelecekle ilgili koşula bağlı bir planı bildirir; ikisinde de geçmişe dönük olumsuz bir değerlendirme yoktur. D duyuma dayalı bir bilgi aktarımı, E ise okurken yaşanan bir durumun anlatımıdır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Kütüphanenin kurulmasına liselerin isteği üzerine karar verilmiştir.

Cümlede kütüphanenin kuruluş kararının niçin ve kimin isteğiyle alındığına ilişkin tek bir bilgi yoktur; yalnızca kimlerin kullandığı söylenmiştir. Bir yerin çok kullanılması, orasının o kişilerin isteğiyle kurulduğunu göstermez; bu yüzden E çıkarılamaz. A, yapının önceden “tütün deposu” olmasından; B, “yerel yönetimce onarılması” sözünden; D ise “kentin ilk kütüphanesi” nitelemesinden doğrudan çıkar. C de “en çok liselerin öğrencilerince kullanılıyor” bilgisinin karşılığıdır. Cevap E.

Doğru cevap: E — Kimileri kısa öyküyü zor bulur; bence güçlük türden türe değişir.

Bir cümlede hem başkasına ait bir görüşün aktarılması hem de bu görüşe karşı çıkılması gerekiyorsa iki yargının birlikte bulunması zorunludur. E’de önce “Kimileri kısa öyküyü zor bulur” denerek bir görüş aktarılmış, ardından “bence güçlük türden türe değişir” denerek bu görüşe karşı çıkılmıştır. D’de yalnızca konuşanın kendi görüşü vardır; karşısına konan başka bir görüş yoktur. A ve B sayısal olguları bildiren saptamalardır. C ise tek bir yönde verilmiş bir değerlendirmedir. Cevap E.

Doğru cevap: A — Aylarca hazırlandığı yarışmada ilk turda elendi.

Beklenti ile sonucun ters düşmesi, hazırlığın büyüklüğüyle sonucun küçüklüğünün aynı cümlede verilmesiyle anlaşılır. A’da “aylarca hazırlanmak” uzun bir emeği, “ilk turda elenmek” ise bu emekle bağdaşmayan bir sonucu bildirir; karşıtlık buradadır. B’de emek ile sonuç birbiriyle uyumludur, hatta neden-sonuç ilişkisi vardır. C’de de günlerce ezberlenen şiirin eksiksiz okunması beklentiyi doğrular. D ve E, herhangi bir beklenti barındırmayan yalın anlatımlardır. Cevap A.

Doğru cevap: D — II ve III

Cümlede üçüncü romanın “aynı köyden” göç eden bir aileyi anlattığı söylenmektedir; bu bilgi, üçüncü romanın ilk ikisiyle konu bakımından bağlantılı olduğunu gösterir. Dolayısıyla I, cümlenin verdiği bilgiyle çelişir ve I’i içeren A, C, E seçenekleri elenir. “Öncekilerden çok daha kısa cümlelerle kurmuştur” sözü, yazarın üçüncü romanında anlatım biçimini önceki romanlarına göre değiştirdiğini doğrudan gösterdiği için II’ye ulaşılır; “kente göç eden bir ailenin öyküsü” sözü de III’ü doğrular. II’yi dışarıda bırakan B de bu nedenle yanlıştır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Okurken zorlandığını, buna karşın anlatımın kendisini çektiğini belirtmektedir.

Sözlerde iki yargı yan yana durur: “üç kez elimden bıraktım” okuma sürecinde zorlanıldığını, “anlatıcının sesi beni bir yerde tutuyordu” ise anlatımın çekiciliğini bildirir; E bu ikisini birlikte karşılar. C, “üç kez elimden bıraktım” sözüyle doğrudan çelişir; ara vermeden okuma söz konusu değildir. D de çelişkilidir: kişi anlatımı yetersiz bulmaz, tersine kendisini kitaba bağlayan şeyin anlatım olduğunu söyler. A, kitaptan geri dönüş nedeninin olumlu oluşuyla bağdaşmaz; B’de sözü edilen önceki kitaplar ise hiç anılmamıştır. Cevap E.

Doğru cevap: A — Kışın bu yörede yağış, yazın düştüğü kadar sık düşer.

Karşılaştırma, iki varlığın ya da durumun aynı özellik bakımından yan yana konmasıdır; bu karşılaştırma üstünlük bildirebileceği gibi eşitlik de bildirebilir. A’da kışın ve yazın yağış sıklığı “kadar” sözüyle karşılaştırılmış, ancak biri ötekinden üstün tutulmamış, ikisi eşit gösterilmiştir. B’de “çok daha sürükleyici”, C’de “iki kat daha uzun”, D’de “daha erken”, E’de “çok daha özenli” sözleri ise açıkça üstünlük bildirir. Bu nedenle karşılaştırmanın bulunduğu ama üstünlük kurulmadığı tek cümle A’dır. Cevap A.

Doğru cevap: C — karakterlerin neden öyle davrandığı bir türlü anlaşılmıyor.

Eleştiri, bir yapıtın aksayan yönünün belirtilmesidir; cümledeki “ancak” bağlacı da kendisinden sonra karşıt, yani olumsuz bir yargı beklediğimizi gösterir. C’de filmin görüntüsü övülürken karakterlerin davranışlarının anlaşılmaması bir kusur olarak belirtilir; eleştiriyi doğuran budur. B, D ve E’de filmin oyunculuğu, sürükleyiciliği ve müziği övülmektedir; bunlar beğeni bildirir, eleştiri değildir. A ise yönetmenin emeğine değinen, olumlu bir açıklamadır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Fırının önünde uzun bir kuyruk vardı. / Ekmekler henüz fırından çıkmamıştı.

Gerekçe ilişkisinde ikinci cümle, birincideki durumun niçin ortaya çıktığını açıklar. A’da kuyruğun uzun olmasının nedeni, ekmeklerin henüz fırından çıkmamış olmasıdır; ikinci cümle birinciyi açıklar. C’de ilişki tersinedir: çocukların bahçeye koşması, yağmurun kesilmesinin nedeni değil sonucudur. D’de yeni kitapların sergilenmesi, kütüphanenin erken kapanmasını açıklamaz; iki bilgi arasında neden bağı yoktur. B ve E’de de ikinci cümleler yalnızca aynı anda olup biteni aktaran yan gözlemlerdir. Cevap A.