Cümlede Anlam — Test 8

Doğru cevap: D — Öykü kitabı on iki metinden oluşuyor ama bunların yalnızca birkaçı akılda kalıcı.

D'de "on iki metinden oluşuyor" bölümü sayılabilir bir bilgi verdiği için nesnel, "yalnızca birkaçı akılda kalıcı" bölümü ise kişisel değerlendirme bildirdiği için özneldir. A ve C'deki yargıların tümü olgusal ve doğrulanabilirdir; B ve E'dekiler ise "kusursuz, inandırıcı, gereğinden ağır" gibi sözlerle baştan sona öznel kalmıştır.

Doğru cevap: E — Bekçi, kapının gece boyunca açık kaldığını fark ettiğini anlattı.

E'de bekçinin sözleri kendi ağzından değil, aktaranın kurduğu "fark ettiğini anlattı" yapısıyla verilmiştir; bu, dolaylı anlatımdır. A, B, C ve D'de ise sözler tırnak içinde ve söylendiği biçimiyle korunduğu için doğrudan anlatım kullanılmıştır.

Doğru cevap: A — Kayıtlar dün öğleden sonra elektronik olarak tamamlandı.

A'da kayıtların tamamlanması "tamamlandı" biçiminde görülen geçmiş zamanla, gerçekleşmiş ve kesin bir durum olarak verilmiştir; cümlede olasılık yoktur. B ve D'deki "-abil-" eki, C'deki "galiba" ve E'deki "sanırım" sözcükleri ise yargıları ihtimale bağlamıştır.

Doğru cevap: C — Başvuru süresi elbette pazartesi günü sona erecek.

C'deki "elbette" sözcüğü, konuşanın yargısından hiçbir kuşku duymadığını gösterdiği için cümleye kesinlik anlamı katmıştır. A ve B'deki "-abil-" eki, D'deki "herhâlde" ve E'deki "belki" sözcükleri ise yargıları ihtimale bağladığından bu cümlelerde kesinlik bulunmaz.

Doğru cevap: C — Köprünün kent siluetine kattığı görüntü, her bakışta insanı etkiliyor.

C'deki "her bakışta insanı etkiliyor" sözü kişisel bir izlenim bildirir; kişiden kişiye değişeceği için doğruluğu kanıtlanamaz. A, B, D ve E'deki şerit sayısı, yapım süresi, ücretsiz geçiş uygulaması ve malzemenin nereden getirildiği ise belgelere bakılarak sınanabilen nesnel bilgilerdir.

Doğru cevap: B — Fuarda ilgiyi en çok hak eden bölüm, çocuk kitapları alanıydı.

B'deki "ilgiyi en çok hak eden" sözü bir değer yargısıdır; neyin ilgiyi hak ettiği kişiye göre değişeceğinden bu yargı kanıtlanamaz ve özneldir. A, C, D ve E'de verilen ülke sayısı, açık kalma süresi, broşür dağıtımı ve imza günü saatleri ise doğrulanabilir bilgilerdir.

Doğru cevap: A — Şu telefonun sesi bir kez daha çalarsa odayı terk edeceğim.

A'da konuşan kişi, katlanma sınırının dolduğunu "bir kez daha ... terk edeceğim" biçiminde koşula bağlayarak belirtmektedir; bu, tahammülsüzlüktür. B'de tanınmayan bir ekip hakkında peşin hüküm verildiği için ön yargı, C'de ise iyiye gidileceğine duyulan inanç dile getirildiği için umut vardır.

Doğru cevap: D — Yıllarca dinlemeyi öğrenmeden konuştum; asıl eksiğim buymuş.

D'de kişi kendi davranışındaki aksaklığı ("dinlemeyi öğrenmeden konuştum") saptayıp bunu eksiklik olarak adlandırmaktadır; bu, özeleştiridir. A'da kusur başkalarına yüklendiği için eleştiri, B'de ise şehirde yaşamaktan duyulan rahatsızlık aktarıldığı için yakınma vardır.

Doğru cevap: B — Filmin görüntüleri etkileyiciydi ancak senaryosu zayıf kalmıştı.

B'de “ancak” bağlacı, her biri kendi öznesi ve yüklemi olan iki tam yargıyı birleştirir: “Filmin görüntüleri etkileyiciydi.” ve “Filmin senaryosu zayıf kalmıştı.” A'daki “uzaklaşmak için” bir amaç tümlecidir; cümlede tek yüklem, yani “taşındı” bulunduğu için ikinci bir yargı yoktur. E'deki “dinlerken” de zaman bildiren bir ulaç öbeğidir, bağımsız bir yargı değildir.

Doğru cevap: E — Çocukken utangaçtım, şimdiyse rahatça konuşabiliyorum.

E'de iki ayrı zamana ait iki bağımsız yargı, “ise” ekiyle karşıtlık kurularak birleştirilmiştir: “Çocukken utangaçtım.” ve “Şimdi rahatça konuşabiliyorum.” A'daki “olduğunu” yapısı bir isim-fiil öbeğidir ve cümlenin nesnesi durumundadır; tek yüklem “duymuştuk” olduğu için ikinci bir yargı yoktur. B'deki “konuşmadan” ulacı da durum bildirir, bağımsız bir yargı değildir.

Doğru cevap: D — Sözcüklerin anlamı, kullanıldığı bağlama göre değişebilir.

Örnekleme, genel bir yargıyı somut bir üyeyle desteklemektir; A ve C'de “gibi” edatıyla, B'de “sözgelimi” sözüyle, E'de ise doğrudan “örnektir” sözcüğüyle somut örnekler verilmiştir. D'de yalnızca genel bir dil bilgisi kuralı bildirilmiş, bu kurala ilişkin herhangi bir sözcük ya da durum örneği gösterilmemiştir. Bu nedenle örnekleme yapılmayan cümle D'dir.

Doğru cevap: C — Farz edelim ki masrafları biz karşıladık; kâr nasıl paylaşılır?

C'deki "farz edelim ki" sözü, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekmiş gibi kabul etme anlamı taşıdığından cümlede varsayım vardır. A, B, D ve E'de pencereyi açma, etrafa bakma, merak etme ve karar verme gibi gerçekten olmuş durumlar anlatılmakta, gerçek dışı bir kabul bulunmamaktadır.

Doğru cevap: A — Sözleşme dün akşam iki tarafça da imzalandı.

A'da "imzalandı" eylemi görülen geçmiş zamanla verilerek gerçekleşmiş bir durum kesin biçimde bildirilmiştir. B'deki "sanırım", C'deki "-abil-" eki, D'deki "olsa gerek" ve E'deki "belki" sözü ise yargıyı ihtimale bağladığından bu cümlelerde kesinlik yoktur.

Doğru cevap: D — Kuru odun bulamadığından ateş sabaha kadar sürmedi.

D'deki “-madığından” (bulamadığından) eki, ateşin sönmesinin gerçekleşmiş sebebini bildirir; burada ulaşılmak istenen bir hedef yoktur. A, C ve E'de “-sin diye”, B'de “-mek için” yapıları eylemin hangi istekle yapıldığını, yani henüz gerçekleşmemiş amacı gösterir. Bu yüzden amaç bildirmeyen tek cümle D'dir.

Doğru cevap: E — Tut ki bütün itirazlar reddedildi; o zaman ne yapacaksın?

E'deki "tut ki" sözü, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekleşmiş sayma anlamı taşır; bu nedenle cümlede varsayım vardır. A, B, C ve D'de ise öğrenme, sevinme, yazma ve hazırlama gibi gerçekten olmuş eylemler anlatılmış, hiçbirinde böyle bir kabul yapılmamıştır.