KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Ses Olayları — Test 9

KPSS Türkçe dersinin Ses Olayları konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 153 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 9. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

6 kolay7 orta2 zor

▶ Bu testi interaktif çözTüm testler

  1. Soru 1

    Orta

    Sınıfın en arka sırasında oturan çocuk, dersin başından beri (I) defterine bir şeyler çiziyordu. Öğretmen yanına geldiğinde eli titredi; kalemi (II) yavaşça masanın altına saklamaya çalıştı. Öğretmen kızmadı, tam tersine çizimi uzun uzun inceledi ve (III) sokağın karşısındaki resim kursundan söz etti. O günden sonra çocuk, (IV) kitaptan çok tuvale sarıldı. Yıllar sonra açtığı ilk sergi (V) hakkında yazılan yazılarda, o öğretmenin adı sık sık geçti. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz türemesi vardır?

    • A)I. defterine
    • B)II. yavaşça
    • C)III. sokağın
    • D)IV. kitaptan
    • E)V. hakkında
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V. hakkında

    V'te "hak" sözcüğü ünlüyle başlayan ek alınca aslındaki ikinci "k" sesi ortaya çıkmış, "hak + -ı + -nda → hakkında" biçiminde bir ünsüz türemesi gerçekleşmiştir. II'de "yavaş + -ca → yavaşça" ve IV'te "kitap + -dan → kitaptan" örnekleri ünsüz benzeşmesidir. III'te ise "sokak + -ın → sokağın" biçiminde bir ünsüz yumuşaması vardır; hiçbirinde ses türemesi görülmez.

  2. Soru 2

    Zor

    Yaz akşamlarında mahallenin çocukları (I) sokağa dökülür, karanlık bastırana kadar oyun oynardı. Kimi zaman bir top, kimi zaman (II) tebeşirle çizilmiş bir kare yeterdi eğlenmeye. Annelerin pencereden seslenmesiyle oyun biterdi; herkes elinde bir dilim ekmekle evine dönerdi. Bugün aynı sokaktan geçerken (III) hiçbirimizin o günleri unutmadığını düşünüyorum; çünkü o (IV) küçücük avlular, bize kalabalığın değil paylaşmanın (V) tadını öğretmişti. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz düşmesi vardır?

    • A)I. sokağa
    • B)II. tebeşirle
    • C)III. hiçbirimizin
    • D)IV. küçücük
    • E)V. tadını
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV. küçücük

    IV'te "küçük + -cük → küçücük" değişimi vardır; küçültme eki gelirken kökteki "k" sesi düşmüş, ünsüz düşmesi gerçekleşmiştir. I'deki "sokak + -a → sokağa" ve V'teki "tat + -ı + -nı → tadını" örneklerinde ise ses düşmemiş, sert ünsüz yumuşak karşılığına dönüşmüştür; bunlar ünsüz yumuşamasıdır. II ve III'te herhangi bir ses olayı bulunmamaktadır.

  3. Soru 3

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

    • A)Çocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.
    • B)Kitapları rafa özenle yerleştirdi.
    • C)Sabahleyin pencereleri iyice sildim.
    • D)Bahçedeki ağaçlar yeni budanmış.
    • E)Yolcular otobüsten hızla indi.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Çocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.

    A seçeneğinde "burun + -u → burnu" biçiminde bir çözümleme vardır; sözcük ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü (u) düştüğü için ünlü düşmesi (hece düşmesi) görülür. B seçeneğindeki "kitapları" sözcüğünde yalnızca ek alma söz konusudur; "kitap + -lar + -ı" çözümlemesinde düşen bir ünlü yoktur. Diğer seçeneklerde de kökten bir ünlü atılmamıştır.

  4. Soru 4

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması bulunmaktadır?

    • A)Yaşlı adam sokakta yürüyor.
    • B)Annem mutfakta yemek hazırlıyor.
    • C)Rüzgâr bütün gün esiyor.
    • D)Bebek beşiğinde uyuyor.
    • E)Misafirler salonda oturuyor.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Annem mutfakta yemek hazırlıyor.

    B seçeneğinde "hazırla- + -yor → hazırlıyor" çözümlemesi yapılır; kökün sonundaki geniş ünlü "a", "-yor" ekinden önce daralarak "ı" olmuştur. A seçeneğindeki "yürü-" ve D seçeneğindeki "uyu-" kökleri zaten dar ünlüyle bittiğinden bu sözcüklerde daralma aranmaz. C ve E seçeneklerinde ise "es-" ve "otur-" köklerine yardımcı ünlü getirilmiştir; daralan bir geniş ünlü yoktur.

  5. Soru 5

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama bulunmaktadır?

    • A)Yarın sabah yola çıkacağız.
    • B)Bu konuyu daha sonra konuşuruz.
    • C)Dolabın içinde eski fotoğraflar vardı.
    • D)Küçük kız bahçede sessizce bekliyordu.
    • E)Kardeşim dün yeni bir bisiklet gördü.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Dolabın içinde eski fotoğraflar vardı.

    C seçeneğinde "dolabın" sözcüğünün sonundaki "n" ünsüzü, ünlüyle başlayan "içinde" sözcüğüne bağlanarak okunur; bu, ulamanın tanımına tam olarak uyar. Ulamanın gerçekleşmesi için ikinci sözcüğün ünlüyle başlaması zorunludur; A, B, D ve E seçeneklerinde ise sonraki sözcüklerin tamamı ünsüzle başladığı (sabah, daha, sessizce, gördü vb.) için ulama yapılamaz.

  6. Soru 6

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi bulunmaktadır?

    • A)Sonbaharda yapraklar sararmaya başlar.
    • B)Denizin kokusu buraya kadar geliyordu.
    • C)Yolun kenarında küçük bir kulübe vardı.
    • D)Çocuklar sınıfta gürültü yapıyordu.
    • E)Kapının kilidi geçen hafta bozulmuştu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Sonbaharda yapraklar sararmaya başlar.

    A seçeneğinde "sarı + -ar- → sarar-" çözümlemesi yapılır; addan fiil yapan ek getirilirken kökün sonundaki "ı" ünlüsü düştüğü için ünlü düşmesi görülür. E seçeneği çeldiricidir: "kilit + -i → kilidi" değişiminde sert ünsüz olan "t" yumuşayarak "d" olmuştur; bu bir ünsüz yumuşamasıdır, ünlü düşmesi değildir. B seçeneğindeki "koku + -s- + -u" birleşiminde ise kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır.

  7. Soru 7

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi bulunmaktadır?

    • A)Bebeğin gülücükleri hepimizi mutlu etti.
    • B)Çantasındaki defterleri masaya dizdi.
    • C)Sokakta oynayan çocukları uzun uzun izledi.
    • D)Bahçedeki ağaçları sabahleyin suladı.
    • E)Yolun sonundaki evi eliyle işaret etti.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Bebeğin gülücükleri hepimizi mutlu etti.

    A seçeneğindeki "gülücük" sözcüğü "gül + -cük" birleşiminden oluşmuştur; beklenen biçim "gülcük" iken araya "ü" ünlüsü girdiği için ünlü türemesi vardır. C seçeneğindeki "oynayan" sözcüğü "oyna- + -y- + -an" biçiminde çözümlenir; burada türeyen bir ünlü değil, kaynaştırma ünsüzü söz konusudur. Diğer seçeneklerde de sözcüklere sonradan katılan bir ünlü bulunmamaktadır.

  8. Soru 8

    Kolay

    Verilen sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)kalemlik
    • B)yoğunluk
    • C)serinlik
    • D)karanlıkta
    • E)güvercinler
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — kalemlik

    kalemlik: a–e–i; ilk ünlü kalın, sonrakiler ince olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna aykırıdır. Uyumsuzluk 'kalem' kökünden kaynaklanır. Oysa 'yoğunluk: o–u–u' sözcüğünün ünlüleri baştan sona kalın, 'güvercinler: ü–e–i–e' sözcüğünün ünlüleri baştan sona incedir.

  9. Soru 9

    Orta

    Verilen sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)görüntü
    • B)yoğurtçu
    • C)soğanlık
    • D)üzümlükte
    • E)kavunlar
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — kavunlar

    kavunlar: a–u–a; düz ünlü 'a'dan sonra yuvarlak 'u' geldiği için küçük ünlü uyumu bozulmuştur. 'soğanlık: o–a–ı' sözcüğünde yuvarlak 'o'dan sonra geniş düz 'a', ondan sonra da düz 'ı' geldiği için uyum korunur. 'yoğurtçu: o–u–u' da aynı biçimde kurala uygundur.

  10. Soru 10

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna aykırıdır?

    • A)sıcaklık
    • B)sandalye
    • C)düşünceli
    • D)kucaklaşmak
    • E)gelenekçi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — sandalye

    sandalye: a–a–e; ilk iki ünlü kalın, son ünlü ince olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz. Alıntı sözcüklerde bu duruma sık rastlanır. 'kucaklaşmak: u–a–a–a' sözcüğünün ünlüleri baştan sona kalın, 'gelenekçi: e–e–e–i' sözcüğünün ünlüleri baştan sona incedir.

  11. Soru 11

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz uyumuna aykırı bir yazım bulunmaktadır?

    • A)Sınavdan çıkınca hepimiz derin bir nefes aldık.
    • B)Yolculuk boyunca kimse tek kelime konuşmadı.
    • C)Sabahdan beri kapının önünde onu bekliyorduk.
    • D)Çantasındaki defterleri masaya özenle dizdi.
    • E)Kaldırımda yürürken tanıdık bir yüz gördü.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Sabahdan beri kapının önünde onu bekliyorduk.

    'sabah' sözcüğü sert ünsüz olan 'h' ile bittiği için '-dan' eki sertleşmeli ve sözcük 'sabahtan' biçiminde yazılmalıdır; 'sabahdan' yazımı ünsüz uyumuna aykırıdır. Buna karşılık 'sınav' sözcüğü yumuşak ünsüz 'v' ile bittiği için ek sertleşmez ve 'sınavdan' yazımı doğrudur. Aynı biçimde 'kaldırımda' sözcüğünde de 'm'den sonra ek sertleşmez.

  12. Soru 12

    Orta

    Yazları köye gittiğimizde ilk işimiz bağın yolunu tutmaktı. Üzümler (I) olgunlaşmış, salkımlar dallara öyle bir ağırlık vermiş olurdu ki asmalar neredeyse yere değerdi. Dedem sepeti omzuna (II) alır, biz de peşinden koşardık. Bağdan dönerken elimizde kalan son salkımı çeşmenin (III) başında yıkar, gölgede oturup yerdik. Dönüş yolunda ayaklarımız tozdan bembeyaz olurdu. O akşamların tadını (IV) bugün bile unutamıyorum (V). Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V

    unutamıyorum: u–u–a–ı–o–u; düz ünlü 'ı'dan sonra yuvarlak 'o' geldiği için küçük ünlü uyumu bozulmuştur; bunun nedeni uyuma girmeyen '-yor' ekidir. Numaralanmış öteki sözcükler kurala uygundur: 'omzuna: o–u–a' sözcüğünde yuvarlak ünlüden sonra dar yuvarlak, sonra geniş düz ünlü gelmiştir; 'tadını: a–ı–ı' sözcüğünde ise düz ünlüleri yine düz ünlüler izlemiştir.

  13. Soru 13

    Zor

    Yaz sabahları dedemle birlikte kıyıya iner, küçük kayığı sessizce suya indirirdik. O kürekleri (I) çekerken ben oltayı hazırlar, denizin (II) yüzeyindeki en küçük kıpırtıyı bile kaçırmamaya çalışırdım. Balıklar çoğu zaman oltaya (III) yaklaşmaz, bizse saatlerce orada oturmaya doyamazdık. Güneş iyice yükselince eve dönerdik. Kayıktan (IV) indiğimizde ayakta duracak gücümüz kalmazdı ama yüzümüzde kocaman bir gülümseme (V) olurdu. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz uyumu (sert ünsüzlerin benzeşmesi) görülmektedir?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    kayıktan sözcüğünde 'kayık' kökü sert ünsüz 'k' ile bittiği için '-dan' eki sertleşerek '-tan' olmuştur; bu, ünsüz uyumunun tipik örneğidir. Numaralanmış öteki sözcüklerde ya ek 'c, d, g' ile başlamaz ya da kök yumuşak ünsüzle biter: 'denizin' sözcüğünde kök 'z' ile, 'oltaya' sözcüğünde ünlüyle biter; 'kürekleri' sözcüğüne gelen '-ler' eki ise sertleşmeye uğramaz.

  14. Soru 14

    Kolay

    Aşağıda verilen sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)yolculuk
    • B)sessizlik
    • C)televizyon
    • D)kuruluş
    • E)dinlence
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — televizyon

    televizyon: e–e–i–o; ilk üç ünlü ince, son ünlü kalın olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna aykırıdır. Alıntı sözcükler çoğu zaman bu uyuma girmez. 'yolculuk: o–u–u' bütünüyle kalın, 'dinlence: i–e–e' bütünüyle ince ünlülü olduğu için uyuma girer.

  15. Soru 15

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumunu bozan bir ek bulunmaktadır?

    • A)Duvarları açık sarıya boyamaya karar verdik.
    • B)Duvarlar yeşilimtırak bir renge boyanmıştı.
    • C)Gömleğinin rengi güneşte iyice solmuştu.
    • D)Perdeleri değiştirince oda bambaşka göründü.
    • E)Boyacılar işi akşama kadar bitirmeye çalıştı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Duvarlar yeşilimtırak bir renge boyanmıştı.

    yeşilimtırak: e–i–i–ı–a; renk adlarına gelen '-imtırak' eki ünlü uyumlarına girmez; ince ünlülü 'yeşil' sözcüğüne kalın ünlülü bir ek geldiği için büyük ünlü uyumu bozulmuştur. Öteki cümlelerdeki sözcüklerde böyle bir durum yoktur: 'solmuştu: o–u–u' baştan sona kalın, 'göründü: ö–ü–ü' baştan sona ince ünlülüdür.

Sponsorlu