Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Türkçe dersinin Sözcük Yapısı konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 163 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay8 orta4 zor
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi isimden fiil yapım eki almıştır?
Doğru cevap: A — Bahçedeki çiçekleri suladı.
A seçeneğindeki 'suladı' sözcüğünün kökü 'su'dur. Su isminden '-la' yapım ekiyle 'sulamak' fiili türetilmiştir.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi sıfat tamlaması şeklinde kurulmuştur?
Doğru cevap: A — Karasinek
A seçeneğindeki 'Karasinek' birleşik sözcüğü 'Kara' (sıfat) ve 'Sinek' (isim) sözcüklerinin sıfat tamlaması şeklinde birleşmesiyle oluşmuştur.
Sözcükler türetilirken ünsüz türemesine veya ünsüz düşmesine uğrayabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türetilirken ünsüz düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?
Doğru cevap: A — Küçücük bir çocuk yanımıza geldi.
A seçeneğindeki 'küçücük' sözcüğünün kökü 'küçük'tür. '-cik' eki gelirken 'k' ünsüzü düşmüştür (küçük-cük -> küçücük).
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi (eylemsi) kullanılmamıştır?
Doğru cevap: D — Kardeşine yeni bir çanta aldı.
D seçeneğinde fiilimsi yoktur; cümlede yalnızca çekimli bir fiil (aldı) bulunur. Diğer seçeneklerde sıfat-fiil (dinleyen, okunacak) ve zarf-fiil (açıp, gülerek) kullanılmıştır. Fiilimsi ekleri yapım eki sayıldığından bu sözcükler aynı zamanda türemiş yapılıdır.
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?
Doğru cevap: D — Yeni kalemini arkadaşına verdi.
D seçeneğindeki 'kalemini' sözcüğü sadece iyelik ve hal çekim eklerini almıştır. Diğerleri ise yapım ekiyle türemiştir: ver-im-li, bil-gi-li, yaz-ı, ak-ıcı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul eki alan bir sözcük kullanılmamıştır?
Doğru cevap: D — Onunla dün akşam sinemaya gittik.
D seçeneğinde çoğul eki (-lar, -ler) alan bir sözcük yoktur. Diğerlerinde ise öğrenci-ler, araba-lar, yaprak-lar, kitap-lar sözcükleri çoğul eki almıştır.
Türkçede iyelik ekleri, eklendiği ismin kime ait olduğunu belirtir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iyelik eki almış bir sözcük yoktur?
Doğru cevap: C — Onunla dün akşam görüştük.
C seçeneğinde iyelik eki (aitlik eki) alan bir isim bulunmamaktadır. Diğerlerinde ise kalem-im (benim), ev-imiz (bizim), göz-leri (onun) ve sayfa-ları (kitabın) sözcükleri iyelik eki almıştır; E seçeneğindeki kitab-ın sözcüğündeki -ın ise iyelik değil, ilgi (tamlayan) ekidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem belirtme hem de yönelme hal eki almış sözcükler bir arada kullanılmıştır?
Doğru cevap: A — Defteri çantasına hızlıca yerleştirdi.
A seçeneğindeki 'defteri' (belirtme hal eki) ve 'çantasına' (yönelme hal eki) sözcüklerinde her iki hal eki de kullanılmıştır.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi anlam kayması yoluyla oluşmuştur?
Doğru cevap: B — Hanımeli
B seçeneğindeki 'Hanımeli' sözcüğü bir çiçek adı olup, birleşen kelimelerin (hanım ve el) kendi anlamlarını tamamen kaybetmesi (anlam kayması) yoluyla oluşmuştur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş (en az iki yapım eki almış) bir sözcük kullanılmıştır?
Doğru cevap: B — Yol kenarındaki çöpçülük işini o üstlendi.
B seçeneğindeki 'çöpçülük' sözcüğü 'çöp' kökünden önce '-cü' yapım ekini alarak 'çöpçü' gövdesine, ardından '-lük' yapım ekini alarak gövdeden türemiş sözcük haline gelmiştir. C'deki 'sevgisi' (sev-gi) ise tek yapım eki almıştır.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi birden fazla çekim eki almıştır?
Doğru cevap: A — Onun kitaplarını dün akşam masada buldum.
A seçeneğindeki 'kitaplarını' sözcüğü çoğul eki (-lar), iyelik eki (-ı) ve belirtme hal eki (-nı) olmak üzere birden fazla çekim ekini bir arada almıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteş (eş sesli) bir kök içeren sözcük vardır?
Doğru cevap: A — Yaz aylarında buralar çok kalabalık olur.
A seçeneğindeki 'yaz' sözcüğü hem mevsim hem de yazmak eylemi olarak sesteş (eş sesli) bir köke sahiptir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir birleşik fiil vardır?
Doğru cevap: D — Kendisine yapılan teklifi kibarca reddetti.
D'deki "reddetti" sözcüğü "ret" ve "etmek" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşurken "t" ünsüzü hem yumuşamış hem ikizleşmiştir (ret + etti → reddetti); bu bir ünsüz türemesidir. Diğer seçeneklerdeki birleşik fiillerde (sus pus oldu, teslim etti, af diledi, cevap verdi) böyle bir ses olayı görülmez.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yalnızca çekim eki almıştır?
Doğru cevap: B — Çantasını masanın üstünde unutmuş.
"çantasını" sözcüğü çanta (kök) + -sı (iyelik eki) + -n- (kaynaştırma) + -ı (belirtme hâli eki) biçiminde çözümlenir; alınan eklerin hepsi çekim ekidir, yeni sözcük türetilmemiştir. A'daki "kitaplığa" ise kitap-lık-a biçimindedir ve "-lık" bir yapım ekidir. Aynı şekilde "yol-cu-lar", "göz-lük-ü-nü", "kış-lık" sözcüklerinde de yapım eki bulunur.
Akşam olunca lambayı yaktı. (I) Kitaplığın önünde bir süre durdu, sonra üst raftaki (II) eskimiş defteri aldı. Elleri titreyerek (III) sayfaları çevirdi. (IV) Gençliğinde yazdığı satırları okurken gülümsedi. Dışarıda (V) yağmur yeniden başlamıştı. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi yapım eki almamıştır?
Doğru cevap: C — III
"sayfaları" sözcüğü sayfa (kök) + -lar (çoğul eki) + -ı (belirtme hâli eki) biçimindedir; aldığı eklerin tamamı çekim ekidir. V'teki "yağmur" basit görünse de "yağ-" fiil kökünden "-mur" yapım ekiyle türemiştir. I'de "kitap-lık", IV'te "genç-lik" yapım ekleri vardır; II'deki II'deki 'eskimiş' ise 'eski' ismiyle ortak (kökteş) kök olan 'eski-' fiiline sıfat-fiil eki '-miş' getirilerek kurulmuştur; sıfat-fiil ekleri yapım eki sayıldığı için bu sözcük yapım eki almıştır.
