1982 Anayasası Temel Bilgiler — Test 7

Doğru cevap: A — Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz, insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasaktır

Anayasa, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu; kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağını, kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye tabi tutulamayacağını düzenler. Bu güvence "herkes" için geçerlidir ve olağanüstü hâlde de kişinin maddi-manevi bütünlüğüne dokunulamayacağından, yalnızca olağan döneme özgü sayan seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: C — Basın hürdür ve sansür edilemez

Anayasa'nın basın hürriyetini düzenleyen maddesi "Basın hürdür, sansür edilemez" hükmünü içerir ve basımevi kurmayı izin alma şartına bağlamaz. Bununla birlikte bu hürriyet de Anayasada gösterilen sebeplerle kanunla sınırlanabildiğinden, hiçbir sınırlamaya tabi olmadığını söyleyen seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: D — Önceden izin almaksızın dernek kurma serbestisi vardır

Anayasa, herkesin önceden izin almaksızın dernek kurma, bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahip olduğunu belirtir. İzin şartı öngören seçenek bu düzenlemeye aykırıdır; kuruluş serbest olup denetim sonradan yapılır.

Doğru cevap: B — Mali gücüne göre

Anayasa, herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlü olduğunu düzenler; vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı maliye politikasının sosyal amacıdır. Meslek veya yerleşim yeri gibi ölçütler anayasal vergilendirme ölçütü olarak öngörülmemiştir.

Doğru cevap: E — 18 yaşını doldurmuş olmak

Anayasa'nın 67. maddesine göre on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir. Diğer seçeneklerdeki yaş sınırlarının seçme hakkı bakımından anayasal dayanağı yoktur; 2017 Anayasa değişikliğinden (6771 sayılı Kanun) sonra milletvekili seçilme yaşı da 18'e indirilmiştir.

Doğru cevap: D — Kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır

Anayasa, ilköğretimin kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve Devlet okullarında parasız olduğunu düzenler. Parasızlık Devlet okulları bakımından öngörüldüğünden, bütün okullarda parasız olduğunu söyleyen seçenek de yanlıştır.

Doğru cevap: B — Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür

Anayasa, Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesi Türk sayar; vatandaşlık kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedilir. Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamayacağından ilgili seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: A — Kanuni hâkim güvencesi

Sosyal güvenlik, sağlık, konut ve sendika hakları Anayasa'nın sosyal ve ekonomik haklar bölümünde yer alır. Kanuni hâkim güvencesi ise kişinin hakları ve ödevleri bölümünde düzenlenen bir yargısal güvencedir.

Doğru cevap: E — Önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız olarak kullanılabilir

Anayasa, herkesin önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olduğunu belirtir. Bu hak Anayasada gösterilen sebeplerle kanunla sınırlanabildiğinden mutlak sayılamaz; izin şartı öngören seçenekler ise metne aykırıdır.

Doğru cevap: C — Konut dokunulmazlığını

Anayasa, kimsenin konutuna usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça girilemeyeceğini düzenler. Mülkiyet hakkı eşya üzerindeki tasarrufa ilişkin olduğundan, olaydaki ihlal doğrudan konut dokunulmazlığına yöneliktir.

Doğru cevap: E — Haberleşme hürriyetini

Anayasa herkesin haberleşme hürriyetine sahip olduğunu ve haberleşmenin gizliliğinin esas olduğunu, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça bu gizliliğe dokunulamayacağını düzenler. Düşünce ve kanaat hürriyeti kişinin görüşlerini oluşturmasına ilişkin olduğundan gizli iletişimin dinlenmesini doğrudan karşılamaz.

Doğru cevap: A — Özel hayatın gizliliği kapsamındaki kişisel verilerin korunması hakkı

Anayasa, herkesin kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olduğunu özel hayatın gizliliğini düzenleyen madde içinde güvence altına almış ve verilerin ancak kanunda öngörülen hâllerde veya ilgilinin açık rızasıyla işlenebileceğini belirtmiştir. Bilgi edinme hakkı ise kişinin kamudan bilgi talep etmesine ilişkindir, verilerin üçüncü kişilerce işlenmesini düzenlemez.

Doğru cevap: C — Yerleşme ve seyahat hürriyetiyle ilgilidir ve anayasal şartlara uygundur

Anayasa, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini öngörür; olayda bu şartlar gerçekleşmiştir. Tedbir kişinin gözaltına alınması ya da tutuklanması niteliğinde olmadığından kişi hürriyeti ve güvenliği kapsamında değerlendirilmez.

Doğru cevap: D — Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının

Anayasa, yakalanan veya tutuklanan kişinin en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılmasını kişi hürriyeti ve güvenliğinin güvencesi olarak düzenler. Kanuni hâkim güvencesi ise kişinin hangi mahkeme önüne çıkarılacağıyla ilgili olup süre güvencesi getirmez.

Doğru cevap: B — Mülkiyet hakkının

Anayasa mülkiyet hakkını tanır, ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceğini; kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesini öngörür. Konut dokunulmazlığı konuta girilmesine ilişkin bir güvence olduğundan taşınmazın mülkiyetinin idareye geçirilmesini açıklamaz.