Anayasa Hukuku – Yasama — Test 1

Doğru cevap: B — Altı yüz milletvekilinden

Anayasa'nın 75. maddesi uyarınca TBMM, genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur (2017 tarihli 6771 sayılı Anayasa değişikliği). 550 sayısı 1995-2017 arasında, 450 sayısı ise 1987-1995 arasında geçerli olan üye sayılarıdır (1982 Anayasası'nın ilk metninde sayı 400 idi); 650 sayısı ise hiçbir dönemde geçerli olmamıştır.

Doğru cevap: E — On sekiz

Anayasa'nın 76. maddesine göre on sekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir; bu yaş 2017 değişikliğiyle yirmi beşten on sekize indirilmiştir. Yirmi beş 2006-2017 arasında geçerli olan düzenlemeye, otuz ise 1982 Anayasası'nın ilk metnindeki milletvekili seçilme yaşına ilişkin çeldiricilerdir. Cumhurbaşkanı seçilebilme yaşı ise 1982'den beri değişmeksizin kırktır.

Doğru cevap: D — En az ilkokul mezunu olmak

Anayasa'nın 76. maddesi milletvekili seçilebilmek için en az ilkokul mezunu olma şartını arar; sadece okuryazar olmak yeterli değildir. Ortaokul ve lise mezuniyeti Anayasa'da hiçbir makam için öngörülmüş bir öğrenim şartı olmayıp çeldiricidir; yükseköğrenimi tamamlamış olma şartı ise Anayasa'nın 101. maddesinde yalnızca Cumhurbaşkanı adayları için aranır, milletvekilliği bakımından aranmaz.

Doğru cevap: C — Anayasa'daki yeterlilikleri taşıdığından aday olabilir

Anayasa 76'ya göre on sekiz yaşını doldurmuş, en az ilkokul mezunu, kısıtlı olmayan, askerlikle ilişiği bulunmayan ve seçilme engeli oluşturan bir mahkûmiyeti olmayan kişi milletvekili seçilebilir; olayda bu şartların tamamı sağlanmıştır. Öğrenim şartı en az ilkokul olduğundan ortaokul mezunu olmak engel değildir, ayrıca adaylık için seçim türüne göre bir ayrım da yapılmamıştır.

Doğru cevap: C — Beş yılda bir aynı günde yapılır

Anayasa'nın 77. maddesi uyarınca TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır (2017 değişikliği, 6771 sayılı Kanun). Dört yıllık seçim dönemi, 2007 Anayasa değişikliğiyle (5678 sayılı Kanun) getirilip 2007-2017 arasında uygulanan düzenlemeye; yedi yıl ise Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinden önceki eski görev süresine ilişkin olup bugün geçerli değildir.

Doğru cevap: B — Otuz ay

Anayasa'nın 78. maddesine göre ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Yirmi dört veya otuz altı aylık süreler Anayasa'da öngörülmemiştir; otuz aylık süre yalnızca boşalan üyeliklerin üye tamsayısının yüzde beşini bulması hâlinde aranmaz.

Doğru cevap: A — Ara seçimlerin üç ay içinde yapılmasına karar verilir

Boşalan üyelik sayısının üye tamsayısının yüzde beşini, yani 600 üye için otuzu bulduğu hâllerde Anayasa 78 uyarınca ara seçimlerin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Bu durum Meclisin feshi veya seçimlerin yenilenmesi sonucunu doğurmaz; ara seçim yerine sıradaki adayın çağrılması ise Anayasa'da yer almayan bir usuldür.

Doğru cevap: C — Türkiye Büyük Millet Meclisine

Anayasa'nın 78. maddesine göre savaş sebebiyle seçimlerin yapılmasına imkân görülmezse TBMM seçimlerin bir yıl geriye bırakılmasına karar verebilir. Yüksek Seçim Kurulu seçimlerin yönetim ve denetiminden sorumludur; erteleme kararı verme yetkisi ne Cumhurbaşkanına ne de yargı organlarına tanınmıştır.

Doğru cevap: C — Boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü

Anayasa 78'e göre bir ilin veya seçim çevresinin Mecliste üyesinin kalmaması hâlinde boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır ve bu hâl genel ara seçim kurallarının dışındadır. Otuz veya altmış günlük süreler Anayasa'da öngörülmemiş olup yasama yılı başlangıcıyla da bir bağlantı kurulmamıştır.

Doğru cevap: D — Genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz

Anayasa'nın 78. maddesi genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamayacağını açıkça hükme bağlamıştır; olayda genel seçime on ay kaldığından ara seçime gidilemez. Üç aylık ara seçim yükümlülüğü yalnızca boşalan üyeliklerin yüzde beşi bulması hâlinde doğar; olayda bu eşik aşılmadığı gibi bir seçim çevresinin tamamen temsilsiz kalması durumu da bulunmamaktadır.

Doğru cevap: E — Temsilî (serbest) vekâlet ilkesi

Anayasa'nın 80. maddesine göre milletvekilleri seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil bütün Milleti temsil eder; bu, temsilî yani serbest vekâlet ilkesidir. Emredici vekâlette temsilci seçmenin talimatıyla bağlıdır ve azledilebilir; yarı doğrudan demokrasi ise referandum gibi araçlarla ilgili olup temsil ilişkisinin niteliğini anlatmaz.

Doğru cevap: B — Görevinden çekilmedikçe aday olamaz ve milletvekili seçilemez

Anayasa'nın 76. maddesi hâkim ve savcılar, yüksek yargı organı mensupları, öğretim elemanları, memur statüsündeki kamu görevlileri ve Silahlı Kuvvetler mensuplarının görevlerinden çekilmedikçe aday olamayacaklarını ve milletvekili seçilemeyeceklerini düzenler. İzin almak ya da kurul onayı bu engeli kaldırmaz; çekilme iradesinin ortaya konulması zorunludur.

Doğru cevap: A — Taksirli suçlar kapsam dışında olduğundan milletvekili seçilebilir

Anayasa 76, seçilme engeli olarak taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymiş olmayı arar; taksirle işlenen suçlar bu kapsamın dışında bırakılmıştır. Bu nedenle cezanın bir yılı aşması tek başına engel oluşturmaz; ayrıca affa ya da kurum iznine bağlı bir yeniden seçilebilirlik usulü de öngörülmemiştir.

Doğru cevap: D — Yüksek Seçim Kurulu

Anayasa'nın 79. maddesi seçimlerin yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılacağını belirterek bu görevi Yüksek Seçim Kuruluna vermiştir. Anayasa Mahkemesi norm denetimi ve bireysel başvuru ile, Danıştay ve Yargıtay ise kendi görev alanlarındaki yargılamalarla yetkili olup seçim yönetimi görevleri yoktur.

Doğru cevap: E — Kamu hizmetinden yasaklı olduğundan aday olamaz

Anayasa'nın 76. maddesi kamu hizmetinden yasaklı olanların milletvekili seçilemeyeceğini açıkça düzenler; bu, seçilme yeterliliğini ortadan kaldıran bir engeldir. Söz konusu engel Meclis kararıyla veya seçim kurulu işlemiyle aşılabilecek nitelikte olmayıp doğrudan Anayasa'dan kaynaklanır.