Anayasa Hukuku – Yasama — Test 10

Doğru cevap: A — Önerge 301 üye – soruşturma açılması 360 oy – Yüce Divana sevk 400 oy

Anayasa'nın 105. maddesine göre Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması üye tamsayısının salt çoğunluğunun (600 üyede 301) vereceği önergeyle istenir, soruşturma açılmasına üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla (360) karar verilir ve Yüce Divana sevk kararı üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla (400) alınır. B ve C seçeneklerindeki 200 ile 151, 96. maddenin toplantı ve karar yeter sayılarıdır; bu soruşturma usulüyle ilgisi yoktur. D ve E'deki 450 ve 400 gibi başlangıç sayıları ise maddede öngörülen kademeli çoğunluk sırasını bozar. Yüce Divan görevini Anayasa Mahkemesi yerine getirir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Boşalma üye tamsayısının yüzde beşini bulduğundan ara seçimin üç ay içinde yapılmasına karar verilir.

Anayasa'nın 78. maddesine göre ara seçim her seçim döneminde bir kez yapılır ve kural olarak genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez; ancak boşalan üyeliklerin sayısı üye tamsayısının yüzde beşini bulduğunda ara seçimlerin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Altı yüz üyenin yüzde beşi otuz olduğundan olayda bu istisna gerçekleşmiştir, bu yüzden otuz ay kuralını mutlak sayan B yanlıştır. Aynı madde yalnızca genel seçimlere bir yıl kalmışsa ara seçimi yasakladığından, dönemin yirminci ayında bulunan Meclis bakımından A da doğru değildir. Ölçüt onda bir değil yüzde beş olduğu için D, karar mercii Meclis olduğu için E hükme aykırıdır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Dördüncü oylamada da salt çoğunluk sağlanamazsa seçim ertelenir ve Meclis seçimleri yenilenir.

Anayasa'nın 94. maddesine göre dördüncü oylamada en fazla oy alan üye Başkan seçilmiş olur; salt çoğunluk aranmadığı ve seçimin yenilenmesi gibi bir sonuç öngörülmediği için E yanlıştır. Aynı madde adayların Meclisin toplandığı günden başlayarak beş gün içinde bildirileceğini, seçimin gizli oyla yapılacağını ve ilk iki oylamada üçte iki, üçüncü oylamada salt çoğunluk aranacağını düzenlediğinden A, B ve C doğrudur. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında dördüncü oylamaya geçilmesi de aynı maddede yazılıdır, bu yüzden D de hükme uygundur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Meclis genel seçimi ile Cumhurbaşkanı seçimi birlikte yapılır; Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.

Anayasa'nın 116. maddesine göre Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir ve bu hâlde Meclis genel seçimi ile Cumhurbaşkanı seçimi birlikte yapılır; ayrıca Cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçimleri Meclis yenilerse Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Seçimlerin birlikte yapılması kuralı sebebiyle yalnız Meclis seçiminin yenileneceğini söyleyen A yanlıştır. Bu istisna açıkça düzenlendiği için adaylığı tümüyle kapatan C de doğru değildir. Aranan çoğunluk üçte iki değil beşte üç olduğundan D, karar Meclisin tek başına aldığı bir karar olduğundan E hükme aykırıdır. 101. maddenin iki dönem kuralı bu hâlde yerini 116. maddedeki istisnaya bırakır. Cevap B.

Doğru cevap: B — Yasama yetkisi Türk Milleti adına Meclise aittir ve bu yetki devredilemez.

Anayasa'nın 7. maddesi "Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." biçimindedir. Yetkinin devredilemezliği sebebiyle, kanunla devir öngören C doğrudan bu maddeye aykırıdır. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi 104. maddeden doğan ayrı bir düzenleme yetkisi olup yasama yetkisinin paylaşılması anlamına gelmediği için A da yanlıştır. Anayasa Mahkemesi yasama işlemlerini denetler, onları birlikte yapmaz; Başkanlık Divanı ise Meclisin iç işleyişini yürüten organdır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir; bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı sunar.

Anayasa'nın 88. maddesine göre kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir; 161. madde uyarınca bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini Cumhurbaşkanı sunar. 2017 değişikliğiyle "kanun tasarısı" kurumu Anayasa'dan çıkarıldığı için B yanlıştır. 89. maddeye göre Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunu on beş gün içinde yayımlar; bu nedenle otuz gün diyen C de hükme aykırıdır. Teklifin görüşülmesi için Cumhurbaşkanının ön onayı aranmadığından D, yayımlama makamı Cumhurbaşkanı olduğundan E doğru değildir. Cevap A.

Doğru cevap: D — İlgili üye veya bir başka üye yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir; Mahkeme on beş günde karar verir.

Anayasa'nın 85. maddesine göre yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğin düşmesine karar verilmesi hâlinde, Genel Kurul kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içinde ilgili milletvekili ya da bir diğer milletvekili, kararın Anayasa'ya, kanuna veya İçtüzük'e aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir; Mahkeme istemi on beş gün içinde kesin olarak karara bağlar. Başvurabilecek kişi yalnızca ilgili üye olmadığı ve görevli mahkeme Danıştay olmadığı için A yanlıştır. Anayasa açık bir denetim yolu öngördüğünden, kararı yargı denetimi dışında sayan B de doğru değildir. Görevli mahkeme Yargıtay ya da Yüksek Seçim Kurulu olmadığından C ve E de hükme aykırıdır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Toplantı 200 – karar 151

Anayasa'nın 96. maddesine göre Meclis, yapacağı seçimler dâhil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanır; 600 üyede bu sayı 200'dür. Karar yeter sayısı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından, yani 151'den az olamaz. B ve E'deki 301 ve 300, üye tamsayısının salt çoğunluğu olup toplantı yeter sayısı değildir. D seçeneği iki sayıyı yer değiştirdiği için, A ise karar yeter sayısının alt sınırını 200 kabul ettiği için yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Meclis, Cumhurbaşkanının talebi olmaksızın olağanüstü hâl süresini her defasında altı ay uzatabilir.

Anayasa'nın 119. maddesine göre Meclis, Cumhurbaşkanının talebiyle her defasında dört ayı geçmemek üzere olağanüstü hâl süresini uzatabilir; hem "talep olmaksızın" hem de "altı ay" ifadeleri maddeye aykırı olduğundan E yanlıştır. Aynı madde ilk ilan süresini en çok altı ay olarak belirlediği için A doğrudur; altı aylık ilan süresi ile dört aylık uzatma süresini birbirine karıştırmak tipik hatadır. Kararın aynı gün yayımlanıp aynı gün Meclisin onayına sunulması, Meclisin tatilde ise derhal toplanması ve süreyi kısaltma ya da olağanüstü hâli kaldırma yetkisi de aynı maddede yazılı olduğundan B, C ve D hükme uygundur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Milletlerarası hukukun meşru saydığı hâllerde savaş hâli ilanına karar verme yetkisi Meclise aittir.

Anayasa'nın 92. maddesine göre milletlerarası hukukun meşru saydığı hâllerde savaş hâli ilanına, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki Meclise ait olduğu için C ve D yanlıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, Meclis tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahlı saldırıya uğraması ve silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması hâlinde Cumhurbaşkanına da karar yetkisi tanıdığından E de doğru değildir. Millî Güvenlik Kurulunun kararları ise 118. maddeye göre bağlayıcı değil, değerlendirilmek üzere Cumhurbaşkanına bildirilen görüşlerdir. Cevap B.

Doğru cevap: E — Taksirli suçlar dâhil bir yıldan fazla hapis cezası alanlar hiçbir hâlde seçilemez.

Anayasa'nın 76. maddesi, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymiş olanların milletvekili seçilemeyeceğini söyler; taksirli suçları da kapsama alan E bu istisnayı görmezden geldiği için yanlıştır. Aynı madde seçilme yaşını on sekiz olarak belirlediğinden A doğrudur; 2017 öncesindeki yirmi beş yaş ölçütü yürürlükte değildir. En az ilkokul mezunu olmama ve askerlikle ilişiği bulunma hâlleri maddede sayılan engeller arasında olduğundan B ve C de hükme uygundur; hâkim ve savcıların görevlerinden çekilmedikçe aday olamaması da aynı maddenin üçüncü fıkrasında yazılıdır. Cevap E.

Doğru cevap: D — Meclis yalnızca uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir; bunları salt çoğunlukla aynen kabul ederse kanun yayımlanır.

Anayasa'nın 89. maddesi, Cumhurbaşkanının kanunun bir kısmını uygun bulmaması hâlinde bunu geri gönderebileceğini ve bu durumda Meclisin sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebileceğini düzenler; geri gönderilen kanunun üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul edilmesi hâlinde kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır. Kısmen geri gönderme 2017 değişikliğiyle açıkça tanındığından A yanlıştır. Aranan çoğunluk üçte iki değil salt çoğunluk olduğu için B, aynen kabul hâlinde yayımlama zorunluluğu doğduğu için C hükme aykırıdır. Kanunun kendiliğinden ortadan kalkması gibi bir sonuç Anayasa'da öngörülmediğinden E de doğru değildir; Cumhurbaşkanının elinde kalan yol, yayımladığı kanuna karşı Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmaktır. Cevap D.

Doğru cevap: C — I ve II

Anayasa'nın 98. maddesi yazılı soruyu, milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlara en geç on beş gün içinde yazılı olarak cevaplanmak üzere yazılı soru sormaları biçiminde tanımladığından I doğrudur; genel görüşmenin tanımı da aynı maddede II'deki gibidir. Meclis araştırması belli bir konuda bilgi edinmeye yönelik bir incelemedir; sonunda bir göreve son verme sonucu doğurmaz. Görevden düşürme, hükûmetin Meclise karşı siyasi sorumluluğuna dayanan gensoru ve güvenoyu kurumlarına özgüydü ve bu kurumlar 2017 değişikliğiyle kaldırıldığı için III yanlıştır. Bu nedenle III'ü içeren B, D ve E seçenekleri elenir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Bakan olarak atanmasıyla milletvekilliği sona erer.

Anayasa'nın 106. maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırlarsa üyelikleri sona erer; bu sonuç kendiliğinden doğar. Bu nedenle üyeliğin askıya alınmasından söz eden B ile iki görevin birlikte yürütüldüğünü söyleyen C yanlıştır; iki görevin birlikte yürütülmesi parlamenter sisteme özgüydü ve 2017 değişikliğiyle son buldu. Üyeliğin sona ermesi doğrudan atama işleminin sonucu olduğundan, 84. maddedeki düşme usulünü işaret eden D de doğru değildir. Aynı maddenin son fıkraları, görevleriyle ilgili olmayan suçlarda bakanların yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanacağını söylediği için E de hükme aykırıdır. Cevap A.

Doğru cevap: C — Değişiklik teklifinin kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyu yeterlidir.

Anayasa'nın 175. maddesine göre değişiklik teklifinin kabulü, Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkündür; salt çoğunluğu yeterli sayan C bu yüzden yanlıştır. Aynı madde teklifin üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla yapılacağını ve tekliflerin Genel Kurulda iki defa görüşüleceğini söylediğinden A ve B doğrudur. Beşte üç ile üçte iki arasında bir oyla kabul edilen değişikliğin, Cumhurbaşkanı iade etmezse halkoyuna sunulmak üzere yayımlanması zorunlu halkoylaması hâlidir; üçte iki ve üzeri bir oyla kabul edilen değişikliği halkoyuna sunmak ise Cumhurbaşkanının takdirindedir. Bu nedenle D ve E de hükme uygundur. Cevap C.