Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 3

Doğru cevap: C — On beş gün içinde

Anayasa'nın 89. maddesi Cumhurbaşkanının kabul edilen kanunları on beş gün içinde yayımlayacağını düzenler; geri gönderme de aynı süre içinde yapılır. Yedi ve on günlük süreler Anayasa'da yer almaz; otuz gün ise kanunların yayımıyla değil başka usullerle ilgili bir süredir.

Doğru cevap: B — Üye tamsayısının salt çoğunluğu

Anayasa'nın 89. maddesine göre geri gönderilen kanunun aynen kabulü için TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu gerekir; bu nitelikli çoğunluk 2017 değişikliğiyle getirilmiştir. Beşte üç çoğunluk seçimlerin yenilenmesi ve Anayasa değişikliği usullerine, üçte iki çoğunluk ise Yüce Divana sevk gibi hâllere ilişkindir.

Doğru cevap: A — Bütçe kanunları

Anayasa'nın 89. maddesi, bütçe kanunlarının geri gönderme hükmüne tabi olmadığını açıkça belirtir. Vergi, af ve seçim kanunları bakımından böyle bir istisna öngörülmemiştir; milletlerarası andlaşmaların uygun bulunmasına ilişkin kanunlar da genel usule tabidir.

Doğru cevap: D — Cumhurbaşkanına

Anayasa'nın 104. maddesi üst kademe kamu yöneticilerini atama ve görevlerine son verme yetkisini Cumhurbaşkanına vermiş, bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleneceğini öngörmüştür. TBMM'nin atama yetkisi yoktur; Millî Güvenlik Kurulu ise yalnızca istişari bir organdır.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanına

Anayasa'nın 104 ve 106. maddeleri uyarınca bakanları ve Cumhurbaşkanı yardımcılarını Cumhurbaşkanı atar ve görevden alır. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Yürürlükteki hükûmet sisteminde TBMM'nin bakan atama veya görevden alma yetkisi yoktur; bakanların Meclis önündeki siyasi sorumluluğunu sağlayan gensoru da 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. (1921 Anayasası'nın meclis hükûmeti sisteminde bakanlar doğrudan TBMM tarafından seçilirdi; 1961 ve 2017 öncesi 1982 Anayasası dönemlerinde ise TBMM gensoru yoluyla bir bakanı düşürebilirdi.)

Doğru cevap: E — Cumhurbaşkanına

Anayasa'nın 106. maddesi Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanların Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olduğunu düzenler. Bakanların TBMM'ye karşı siyasi sorumluluğu ve bunun aracı olan gensoru 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır; Anayasa Mahkemesi ve Sayıştay ise siyasi sorumluluk mercii değildir.

Doğru cevap: A — Milletvekilliği kendiliğinden sona erer

Anayasa'nın 106. maddesi, milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanmaları hâlinde üyeliklerinin sona ereceğini öngörür. Bu sonuç kendiliğinden doğduğundan ayrıca Meclis kararı aranmaz; YSK'nın üyeliği askıya alma gibi bir yetkisi de bulunmamaktadır.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle

Anayasa'nın 106. maddesi bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev ve yetkileri ile teşkilat yapısının Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleneceğini belirtir. Tüzük 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır; Millî Güvenlik Kurulu kararları ise bağlayıcı düzenleyici işlem niteliği taşımaz.

Doğru cevap: E — Cumhurbaşkanına

Anayasa'nın 104. maddesi, Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli görürse halkoyuna sunma yetkisini Cumhurbaşkanına tanımıştır. Meclis Başkanının böyle bir yetkisi yoktur; YSK yalnızca halkoylamasının yürütülmesi ve denetimiyle görevlidir, Anayasa Mahkemesi ise şekil denetimi yapar.

Doğru cevap: E — Kanun teklif etmek

Anayasa'nın 88. maddesine göre kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir; kanun tasarısı kurumu 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Buna karşılık andlaşmaları onaylamak, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek ve millî güvenlik politikalarını belirlemek 104. maddede sayılan Cumhurbaşkanı yetkileridir.

Doğru cevap: C — Üye tamsayısının salt çoğunluğu

Anayasa'nın 105. maddesi, Cumhurbaşkanı hakkında suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılmasının TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle istenebileceğini düzenler. Beşte üç çoğunluk soruşturma açılması kararı, üçte iki çoğunluk ise Yüce Divana sevk aşamasında aranır.

Doğru cevap: B — Üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyu

Anayasa'nın 105. maddesi, Meclisin önergeyi en geç bir ay içinde görüşüp üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebileceğini öngörür. Üçte iki çoğunluk yalnızca Yüce Divana sevk için gerekir; dörtte üç çoğunluk ise 2017 öncesi vatana ihanet usulüne aitti.

Doğru cevap: C — Üye tamsayısının üçte ikisi

Anayasa'nın 105. maddesine göre TBMM, üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilir. Beşte üç çoğunluk bir önceki aşama olan soruşturma açılması kararına ilişkindir; toplantıya katılanlar üzerinden hesaplanan çoğunluklar ise bu usulde kullanılmaz.

Doğru cevap: C — On beş kişiden

Anayasa'nın 105. maddesi, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında gösterecekleri adaylar arasından ad çekme suretiyle on beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulacağını düzenler. Beş, dokuz, yirmi bir ve otuz kişilik komisyon sayıları Anayasa metninde yer almamaktadır.

Doğru cevap: B — İki ay, gerekirse bir aylık yeni ve kesin süre verilir

Anayasa'nın 105. maddesine göre komisyon raporunu iki ay içinde Meclis Başkanlığına sunar; soruşturma bu sürede bitirilemezse komisyona bir aylık yeni ve kesin bir süre verilir. Sürenin sınırsız uzatılması mümkün değildir; üç ay ve altı aylık süreler ise başka usullere ilişkindir.