Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 8

Doğru cevap: B — Kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğü

Anayasa'nın 15. maddesi, olağanüstü hâllerde bile kişinin yaşama hakkına ve maddi-manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağını hükme bağlar. Toplantı, seyahat, haberleşme ve sendikal haklar ise ölçülülük ilkesi çerçevesinde sınırlanabilen veya geçici olarak durdurulabilen haklar arasındadır.

Doğru cevap: D — Grev hakkının hiçbir şekilde sınırlandırılamaması

Grev hakkı, Anayasa'nın 15. maddesinde sayılan dokunulmaz çekirdek güvenceler arasında yer almaz ve olağanüstü hâlde sınırlandırılabilir. Buna karşılık cezaların geçmişe yürütülememesi, masumiyet karinesi, vicdan kanaatlerini açıklamaya zorlanamama ve yaşama hakkı madde metninde açıkça korunmuştur.

Doğru cevap: C — Jandarma Genel Komutanı

Anayasa'nın 118. maddesinde 2017 değişikliğiyle yapılan düzenlemede Jandarma Genel Komutanı Millî Güvenlik Kurulu üyeleri arasından çıkarılmıştır. Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri ve Dışişleri bakanları ile Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları ise Kurulun üyesidir.

Doğru cevap: D — Tavsiye niteliğindedir ve Cumhurbaşkanınca değerlendirilir

Anayasa'nın 118. maddesi Millî Güvenlik Kurulunun görüşlerini Cumhurbaşkanına bildireceğini ve zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararların Cumhurbaşkanınca değerlendirileceğini öngörür. Kararlar bağlayıcı değildir, kanun hükmünde sayılmaz ve doğrudan yürürlüğe giren düzenleyici işlem niteliği taşımaz.

Doğru cevap: B — Yargı organları

Anayasa'nın 108. maddesi yargı organlarının Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışında olduğunu açıkça belirtir. Meslek kuruluşları, işçi ve işveren kuruluşları, kamuya yararlı dernekler ve vakıflar ise maddede sayılan denetime tabi kuruluşlar arasında yer almaktadır.

Doğru cevap: A — İdarî soruşturma yapma yetkisi tanınmıştır

2017 değişikliğiyle 108. maddeye Devlet Denetleme Kurulunun her türlü idarî soruşturma da yapabileceği eklenmiştir; önceden yetki inceleme, araştırma ve denetlemeyle sınırlıydı. Yargı organları hâlâ görev alanı dışındadır; Kurulun kanun teklif etme veya ceza soruşturması yürütme yetkisi de bulunmaz.

Doğru cevap: E — Kurulların başkanı Cumhurbaşkanıdır

1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca politika kurullarının başkanı Cumhurbaşkanıdır ve üyeleri Cumhurbaşkanınca atanır. Kurullar politika önerisi geliştiren istişari yapılar olduğundan bağlayıcı düzenleyici işlem yapamaz; TBMM'nin üye seçme yetkisi de yoktur.

Doğru cevap: C — Adalet Politikaları Kurulu

1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nde Adalet Politikaları Kurulu adında bir kurul bulunmamaktadır; adalet alanına ilişkin politikalar Hukuk Politikaları Kurulunun görev alanındadır. Hukuk, Ekonomi, Sağlık ve Gıda ile Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulları ise kararnamede sayılan politika kurulları arasında açıkça yer almaktadır.

Doğru cevap: D — Yetmiş beş gün önce

Anayasa'nın 161. maddesi bütçe kanun teklifinin malî yılbaşından en az yetmiş beş gün önce Meclise sunulacağını belirtir. Elli beş gün, teklifin Bütçe Komisyonunda görüşülmesi için tanınan süredir; otuz, kırk beş ve yüz yirmi günlük süreler ise madde metninde geçmemektedir.

Doğru cevap: E — Komisyon elli beş gün içinde kabul ettiği metni Genel Kurula sunar

Anayasa'nın 161. maddesi, bütçe teklifinin Bütçe Komisyonunda görüşüleceğini, komisyonun elli beş gün içinde kabul edeceği metnin Genel Kurulda görüşülüp malî yılbaşına kadar karara bağlanacağını öngörür. Teklifin komisyona uğramaması ya da Genel Kurulda görüşülmemesi mümkün değildir.

Doğru cevap: D — Önce geçici bütçe kanunu; o da yoksa önceki yıl bütçesinin artırılması

Anayasa'nın 161. maddesine göre bütçe süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır. Bütçenin kararnameyle veya Sayıştay kararıyla belirlenmesi mümkün değildir.

Doğru cevap: A — Kesinhesap altı ay içinde sunulur; genel uygunluk bildirimi yetmiş beş gün içinde verilir

Anayasa'nın 161. maddesi kesinhesap kanunu teklifinin ilgili malî yılın sonundan başlayarak en geç altı ay sonra Cumhurbaşkanınca sunulacağını, Sayıştayın genel uygunluk bildirimini ise teklifin verilmesinden başlayarak en geç yetmiş beş gün içinde Meclise sunacağını öngörür. Diğer süreler madde metninde yer almaz.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa'nın 119. maddesi üç öncülü de içerir: kararın aynı gün yayımı, Meclisin olağanüstü hâli kaldırabilmesi ve olağanüstü hâl kararnamelerinin yayımlandıkları gün Meclis onayına sunulması. Bu nedenle öncüllerden yalnızca birini ya da ikisini gösteren şıklar eksiktir.

Doğru cevap: E — Bütçe kanununa bütçeyle ilgili olmayan hiçbir hüküm konulamaz

Anayasa'nın 161. maddesi, bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağını belirterek bu kanunun konusunu yalnızca bütçeyle sınırlar; amaç, bütçe kanununun ayrıcalıklı ve hızlı görüşme usulünden yararlanılarak başka alanların düzenlenmesini önlemektir. Bütçe kanununun içeriğini vergi ve harçlarla sınırlayan A seçeneği maddede yer almaz; vergiler 73. madde uyarınca ayrı kanunlarla konulur, değiştirilir ve kaldırılır. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerinin bütçe kanununa eklenmesi de mümkün değildir, çünkü kanun ve kararname ayrı norm türleridir; kadro ihdasını tek istisna sayan seçeneğin ise Anayasa'da karşılığı yoktur.

Doğru cevap: C — Olağanüstü hâl ilanı Bakanlar Kurulundan Cumhurbaşkanına geçmiş, sıkıyönetim kaldırılmıştır

2017 değişikliğiyle olağanüstü hâl ilan yetkisi Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Bakanlar Kurulundan doğrudan Cumhurbaşkanına geçmiş, sıkıyönetimi düzenleyen 122. madde yürürlükten kaldırılmıştır. Olağanüstü hâl ilanı aynı gün TBMM'nin onayına sunulur; olağanüstü hâl kararnameleri de (savaş hâli hariç) üç ay içinde TBMM'de görüşülüp karara bağlanır. Azami ilk ilan süresi ise değişmemiştir: 2017 öncesinde de sonrasında da en fazla altı aydır ve TBMM her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatabilir; bu nedenle E seçeneği yanlıştır.