Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 7

Doğru cevap: E — Cumhurbaşkanına

Anayasa'nın 119. maddesi olağanüstü hâl ilan etme yetkisini Cumhurbaşkanına vermiştir. 2017 öncesinde bu yetki Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kuruluna aitti, ancak Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Millî Güvenlik Kurulu ise yalnızca istişari görüş bildiren bir organdır.

Doğru cevap: C — Altı ay

Anayasa'nın 119. maddesi, yurdun tamamında veya bir bölgesinde süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hâl ilan edilebileceğini öngörür. 2017 öncesindeki düzenlemede de azami ilan süresi yine altı aydı; üç ay, anayasal bir azami süre olmayıp yalnızca 2016-2018 döneminde olağanüstü hâlin fiilen üçer aylık dönemler hâlinde ilan ve uzatılmış olmasından akılda kalan bir süredir. Dokuz ve on iki aylık süreler ise Anayasa'da hiçbir dönemde yer almamıştır.

Doğru cevap: A — Verildiği gün

Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâl kararının verildiği gün Resmî Gazete'de yayımlanacağını ve aynı gün Meclisin onayına sunulacağını belirtir. Üç, yedi, on beş veya otuz günlük bir bekleme süresi öngörülmemiştir; Meclis tatilde ise derhal toplantıya çağrılır.

Doğru cevap: C — Dört ay

Anayasa'nın 119. maddesi, Meclisin Cumhurbaşkanının talebiyle her defasında dört ayı geçmemek üzere olağanüstü hâl süresini uzatabileceğini düzenler. Altı aylık süre ilk ilan için öngörülen azami süredir; bir ay, iki ay ve bir yıl gibi süreler ise madde metninde bulunmamaktadır.

Doğru cevap: D — Sıkıyönetim kaldırılmıştır

2017 değişikliğiyle sıkıyönetimi düzenleyen 122. madde yürürlükten kaldırılmış, olağanüstü yönetim usulü tek çatı altında 119. maddede toplanmıştır. Olağanüstü hâl, seferberlik ve savaş hâli varlığını sürdürmektedir; ilan yetkisi de Meclise değil Cumhurbaşkanına aittir.

Doğru cevap: D — Cumhurbaşkanı

Anayasa'nın 118. maddesi Millî Güvenlik Kurulunun Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanacağını düzenler; Cumhurbaşkanının katılamadığı hâllerde Kurul, Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır. Genelkurmay Başkanı ve Millî Savunma Bakanı Kurulun üyesidir ancak başkanı değildir.

Doğru cevap: B — İki ayda bir

2945 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre Millî Güvenlik Kurulu olağan olarak iki ayda bir toplanır; gerektiğinde Cumhurbaşkanının çağrısıyla da toplanabilir. Bu süre, kanunun ilk hâlinde ayda bir iken 2003 yılındaki Avrupa Birliği uyum değişikliğiyle iki ayda bire çıkarılmıştır. Anayasa'nın 118. maddesi ise Kurulun toplanma sıklığını düzenlemez.

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanlığına

Anayasa'nın 108. maddesi Devlet Denetleme Kurulunun Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulduğunu ve Cumhurbaşkanının isteği üzerine denetim yapacağını düzenler. Sayıştay TBMM adına denetim yapan ayrı bir kurumdur; Danıştay ve Adalet Bakanlığı ile Kurul arasında bağlılık ilişkisi yoktur.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanı

Anayasa'nın 161. maddesi bütçe kanun teklifinin Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulacağını belirtir; 2017 öncesinde bu görev Bakanlar Kuruluna aitti ve metin tasarı olarak adlandırılıyordu. Sayıştay yalnızca genel uygunluk bildirimi sunar, bütçe teklifi hazırlamaz.

Doğru cevap: C — Bütçe kanununun süresinde çıkarılamaması

Bütçe kanununun süresinde çıkarılamaması 161. maddede geçici bütçe uygulamasıyla çözülen bir durumdur ve olağanüstü hâl sebebi değildir. Tabiî afet, salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım, kamu düzeninin ciddî biçimde bozulması ve savaş tehlikesi ise 119. maddede açıkça sayılmıştır.

Doğru cevap: B — Süreyi kısaltmak, uzatmak veya olağanüstü hâli kaldırmak

Anayasa'nın 119. maddesi Meclise, gerekli gördüğü takdirde olağanüstü hâl süresini kısaltma, uzatma veya olağanüstü hâli kaldırma yetkisi tanır. Meclisin yetkisi salt onay-ret ikilemiyle sınırlı değildir; buna karşılık kapsanan illeri belirleme yetkisi Meclise verilmemiştir.

Doğru cevap: A — Savaş hâllerinde

Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâl süresinin her uzatmada aşılamayacak azami sınırının savaş hâllerinde aranmayacağını açıkça belirtir; savaşın süresi önceden kestirilemediğinden bu hâl istisna tutulmuştur. Tabiî afet, tehlikeli salgın hastalık ve ağır ekonomik bunalım hâlleri olağanüstü hâl sebebi olmakla birlikte bunlar için böyle bir istisna öngörülmemiş, uzatma genel kurala bağlanmıştır. Seçim dönemleri ise 119. maddede uzatma bakımından bir ölçüt olarak hiç yer almaz.

Doğru cevap: E — 104/17'deki konu sınırlamalarına tabi değildir

Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâlin gerekli kıldığı konularda 104. maddenin onyedinci fıkrasının ikinci cümlesindeki sınırlamalara tabi olmaksızın kararname çıkarılabileceğini öngörür. Danıştayın uygun görüşü ya da Anayasa Mahkemesinin ön denetimi gibi bir usul hiçbir kararname türü için öngörülmemiştir.

Doğru cevap: B — Üç ay; süre geçerse kararname kendiliğinden yürürlükten kalkar

Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâl sırasında çıkarılan kararnamelerin üç ay içinde Meclisde görüşülüp karara bağlanacağını, aksi hâlde kendiliğinden yürürlükten kalkacağını düzenler. Sürenin geçmesi kararnameyi kanunlaştırmaz ya da onaylanmış saymaz; süresiz yürürlük de mümkün değildir.

Doğru cevap: A — Şekil ve esas bakımından dava açılamaz

Anayasa'nın 148. maddesi, olağanüstü hâllerde ve savaş hâllerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılamayacağını belirtir. Bu kararnameler idari yargıda da iptal davasına konu edilmez; yüksek mahkemelerin norm denetimi yetkisi yoktur.