Anayasa Hukuku – Yargı — Test 3

Doğru cevap: A — Hâkim ve savcıların azlolunamaması ilkesinin geçerliliği

Anayasa m.139'a göre hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz ve bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle özlük haklarından yoksun bırakılamaz. Teminat, hâkimin hiçbir denetime tabi olmaması anlamına gelmez; disiplin denetimi Hâkimler ve Savcılar Kurulunca yürütülür. Kararların gerekçeli yazılması ise m.141'in emredici kuralıdır, teminatla ortadan kalkmaz.

Doğru cevap: D — Kararların gerekçeli olarak yazılması

Anayasa m.141'e göre bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır; ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir. Kararların Adalet Bakanlığınca onaylanması m.138'deki bağımsızlık ilkesine aykırı olurdu. Resmî Gazete'de yayım zorunluluğu ise mahkeme kararlarının tümü için değil, Anayasa Mahkemesi kararları bakımından m.153'te öngörülmüştür.

Doğru cevap: E — Tabii hâkim (kanuni hâkim) ilkesi

Anayasa m.37'de düzenlenen tabii hâkim (kanuni hâkim güvencesi) ilkesi, kimsenin kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamayacağını ve bu sonucu doğuran olağanüstü mercilerin kurulamayacağını öngörür. Masumiyet karinesi m.38'de, suçta ve cezada kanunilik de yine m.38'de yer alır; bunlar yargılamanın hangi mahkemede yapılacağıyla değil, ceza sorumluluğunun esaslarıyla ilgilidir.

Doğru cevap: D — 2012

Bireysel başvuru yolu 2010 Anayasa değişikliğiyle m.148'e eklenmiş, ancak fiilen 23 Eylül 2012'den itibaren, bu tarihten sonra kesinleşen işlem ve kararlar bakımından uygulanmaya başlamıştır. Bu nedenle 2010 seçeneği yalnızca anayasal düzenlemenin kabul tarihidir. 2017 ise askerî yargının kaldırıldığı ve HSK'nın yeniden düzenlendiği değişikliğin yılıdır.

Doğru cevap: E — Sayıştay

Anayasa'nın Yargı bölümünde yüksek mahkemeler başlığı altında Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi sayılmıştır; Sayıştay ise m.160'ta ayrı bir başlıkla düzenlenir ve yüksek mahkeme sayılmaz. Uyuşmazlık Mahkemesi görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözen bir yüksek mahkeme olduğu için D yanlıştır. Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ise 2017'de kaldırılmıştır.

Doğru cevap: A — Yargıtay Genel Kurulu tarafından

Anayasa m.154'e göre Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise Yargıtay'ın başkanlarını değil, üyelerini seçmekle görevlidir. Cumhurbaşkanının Yargıtay'daki yetkisi yalnızca Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilinin seçimiyle sınırlıdır.

Doğru cevap: A — Uyuşmazlık Mahkemesi

Anayasa'nın 158. maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında ise Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır; bu nedenle B seçeneği genel yetkiyi karşılamaz. Hâkimler ve Savcılar Kurulu bir mahkeme olmayıp meslek mensuplarının özlük işlerine bakan idari nitelikte bir kuruldur.

Doğru cevap: D — İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu

Anayasa m.125 "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." cümlesiyle başlar ve idari yargı denetiminin genel kuralını koyar. Mahkemelerin kuruluşunun kanunla düzenlenmesi m.142'de, hâkimlerin bağımsızlığı m.138'de yer alır. Duruşmaların açıklığı ise m.141'in konusudur; bu maddelerin hiçbiri idari işlemlere karşı dava yolunu düzenlemez.

Doğru cevap: C — 4 yıl

Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeleri dört yıl için seçilir ve süresi biten üyeler bir kez daha seçilebilir. On iki yıl seçeneği Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresidir ve o üyeler yeniden seçilemez. Altı yıl ise Kurul bakımından Anayasa'da öngörülmemiş bir süredir; Kurul üyeliği seçimi görev süresinin dolmasından önceki otuz gün içinde yapılır.

Doğru cevap: A — Başkan ve iki başkanvekili üyelerce dört yıl için seçilir

Anayasa m.146'nın son fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi, üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçer; süresi bitenler yeniden seçilebilir. Başkanın Cumhurbaşkanınca atanması ya da Meclisçe seçilmesi söz konusu değildir. Kıdem esasına dayalı süresiz başkanlık da Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: D — Meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlar

Anayasa m.159'a göre Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz. Dolayısıyla atama, birinci sınıfa ayırma, geçici yetki verme ve kınama gibi kararlar yargı denetimi dışındadır. Yalnızca hâkimlik teminatını en ağır biçimde etkileyen meslekten çıkarma kararları için dava yolu açık tutulmuştur.

Doğru cevap: E — Yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde karar düzeltilmesi istemek

Anayasa m.160'a göre Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilir ve bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz. Bu nedenle idare mahkemesinde iptal davası açma ya da Danıştay'da temyiz yoluna gitme imkânı bulunmaz. Sayıştay bir hesap yargısı mercii olduğundan Yargıtay'a itiraz da söz konusu değildir.

Doğru cevap: C — Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılığın birlikte gerçekleşmesi

Anayasa m.125'e göre idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Şartlardan yalnızca birinin bulunması yeterli olmadığı için A ve B seçenekleri eksiktir. Teminat ya da idarenin kabulü ise anayasal bir koşul olarak öngörülmemiştir.

Doğru cevap: C — Denetim hukuka uygunlukla sınırlıdır, yerindelik denetimi yapılamaz

Anayasa m.125'e göre yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz; ayrıca idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez. Bu nedenle yerindelik denetimini kabul eden D ile idarenin yerine geçmeyi öngören E açıkça Anayasa'ya aykırıdır. Denetim şekille de sınırlı değildir; yetki, sebep, konu ve maksat unsurları da incelenir.

Doğru cevap: D — İdare mahkemesinde iptal davası açmalıdır

İmar planı bir idari işlem olduğundan, menfaati ihlal edilenler tarafından yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırılığı iddiasıyla idare mahkemesinde iptal davası açılır; dayanak Anayasa m.125 ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'dur. Anayasa Mahkemesinde iptal davası ancak kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve İçtüzük için açılabildiğinden C yanlıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise ilk derece mercii olmadığından doğrudan başvurulamaz.