Anayasa Hukuku – Yargı — Test 4

Doğru cevap: B — Tam yargı davası

İdari eylemden doğan zararların tazmini, kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davasının konusudur; Anayasa m.125'in son fıkrası idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu belirtir. İptal davası bir işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle ortadan kaldırılmasını amaçlar, tazminata hükmedilmesini sağlamaz. Bireysel başvuru ise tazminat davası niteliğinde olmayıp temel hak ihlallerinin tespitine yöneliktir.

Doğru cevap: B — Mahkeme dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderip davayı geri bırakır

Anayasa m.152'ye göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasaya aykırı görürse ya da taraflardan birinin iddiasını ciddi bulursa, Anayasa Mahkemesinin kararına kadar davayı geri bırakır. Hiçbir derece mahkemesi bir kanun hükmünü kendisi iptal edemeyeceğinden A yanlıştır. Bireyler doğrudan iptal davası açamaz; m.150'de sayılan sınırlı öznelerin dışında kalan taraf için tek yol itiraz (somut norm denetimi) yoludur.

Doğru cevap: B — Yalnızca şekil bakımından, sınırlı ölçütlerle denetlenir

Anayasa m.148/1'e göre Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliklerini sadece şekil bakımından inceler ve denetler; m.148/2 uyarınca bu denetim teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığıyla sınırlıdır. Bu nedenle esas denetimini öngören A ve C seçenekleri yanlıştır. Denetimin tümüyle yasak olduğunu söyleyen D de metne aykırıdır; şekil denetimi Cumhurbaşkanı veya üyelerin beşte biri tarafından istenebilir.

Doğru cevap: D — Kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sözleşmeleri hakkında düşünce bildirmek

Anayasa m.155'e göre Danıştay; davaları görmek, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir. 2017 değişikliğiyle tüzük kaldırıldığı için Danıştay'ın tüzük tasarılarını inceleme görevi son bulmuştur. Kanun tekliflerini inceleme ya da bütçe onaylama gibi görevler ise hiçbir dönemde Danıştay'a ait olmamıştır.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini denetleme görevi bulunmaktadır

2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname ve tüzük hukuk sistemimizden çıkarılmış, yerlerini Cumhurbaşkanlığı kararnameleri almıştır; Anayasa m.148 uyarınca bugün Anayasa Mahkemesi kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğünü denetler. Bu nedenle KHK ve tüzük denetimini öne süren A ve B seçenekleri güncel değildir. Yönetmelik ve genelgeler ise idari düzenleyici işlem olup denetimleri idari yargıya aittir.

Doğru cevap: B — Hâkimler ve Savcılar Kurulunca, birinci sınıf adli yargı hâkim ve savcıları arasından

Anayasa m.154'e göre Yargıtay üyeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla birinci sınıf adli yargı hâkim ve savcıları arasından seçilir. Cumhurbaşkanının bu seçimde yetkisi yoktur; Cumhurbaşkanı yalnızca Danıştay üyelerinin dörtte birini seçer. Adalet Bakanının üye seçme yetkisi ise hâkimlik teminatıyla bağdaşmayacağından Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: E — Yargıtay Genel Kurulunun gösterdiği beşer aday içinden Cumhurbaşkanınca seçilir

Anayasa m.154'e göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilir ve süresi bitenler yeniden seçilebilir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu bu makamlara seçim yapmaz; onun yetkisi Yargıtay üyeliği seçimidir. Meclisin ya da Adalet Bakanının atama yetkisi de bulunmamaktadır.

Doğru cevap: A — Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz

Anayasa m.142'ye 2017'de eklenen fıkraya göre disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz; ancak savaş hâlinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarına bakmakla görevli askerî mahkemeler kurulabilir. Aynı değişiklikle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır, bu yüzden D yanlıştır. Sıkıyönetim kurumu da 2017'de Anayasa'dan çıkarıldığından C seçeneği güncel hukuka aykırıdır.

Doğru cevap: E — Kararlara karşı Danıştayda temyiz yoluna gidilebilir

Anayasa m.153'e göre Anayasa Mahkemesi kararları kesindir, Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar; iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz ve geriye yürümez. Kesin olan bu kararlara karşı Danıştay ya da başka bir mercide temyiz yolu bulunmaz. Yalnızca Yüce Divan kararları bakımından Genel Kurula yeniden inceleme başvurusu yapılabilir.

Doğru cevap: C — Başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla

Anayasa m.149'a göre Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır ve kararlarını salt çoğunlukla alır. Genel Kurulun en az on üye ile toplanması kuralı bölümler için geçerli değildir, bu yüzden altı ve yedi üyeli seçenekler yanlıştır. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ise bölümler bünyesinde kurulan komisyonlarca yapılır.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.149'a göre siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurulca bakılır; bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanır. Üç öncül de bu düzenlemenin doğrudan ifadesi olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri eksik kalır. İkili gruplar da maddede yer alan iş bölümünün tamamını yansıtmaz.

Doğru cevap: A — Kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz

Anayasa m.153'e göre Anayasa Mahkemesi bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını ya da bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Aynı madde iptal kararlarının geriye yürümeyeceğini ve gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağını belirttiğinden D ve E seçenekleri açıkça yanlıştır. İptal kararının uygulanması için Meclisin onayı da aranmaz; kararlar kesindir.

Doğru cevap: B — En çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulüne gidilir

Anayasa m.159'a göre Genel Kurulda üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu aranır; birinci oylamada bu sağlanamazsa ikinci oylamada beşte üç çoğunluk yeterlidir. İkinci oylamada da seçim sonuçlandırılamazsa en çok oyu alan iki aday için ad çekme usulüyle üye seçimi tamamlanır. Boş üyeliğin Cumhurbaşkanınca doldurulması ya da Adalet Bakanınca görevlendirme yapılması Anayasa'da öngörülmemiştir.

Doğru cevap: C — Yüksek Askerî Şûranın kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır

Anayasa m.125'e göre Yüksek Askerî Şûranın kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır; ancak terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Bu istisna nedeniyle terfi işlemlerine dava açılabileceğini söyleyen A ile hiçbir karara dava açılamayacağını söyleyen D yanlıştır. İlişik kesme kararlarının tümünü denetim dışı sayan B de istisnayı tersine çevirdiği için hatalıdır.

Doğru cevap: B — Danıştay kararları esas alınır

Anayasa m.160'ın açık hükmüne göre vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır. Bu özel kural nedeniyle Sayıştay kararlarını üstün tutan A seçeneği yanlıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarına bakar; Sayıştay ile Danıştay arasındaki bu özel durum onun yetkisinde değildir.