İdare Hukuku — Test 1

Doğru cevap: E — İdarenin bütünlüğü ilkesini

Anayasa'nın 123. maddesi idarenin bütünlüğü ilkesini düzenler; bu bütünlük uygulamada hiyerarşi ve idari vesayet araçlarıyla sağlanır. Kuvvetler ayrılığı Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 7-9. maddelerinde, sosyal devlet ve kanun önünde eşitlik ise 2. ve 10. maddelerde düzenlenmiş olup 123. maddenin konusu değildir.

Doğru cevap: E — Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle

Anayasa'nın 123. maddesinin son fıkrasına göre kamu tüzelkişiliği kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. 2017 değişikliğinden önce yalnızca kanun ya da kanunun açıkça verdiği yetki söz konusu olduğundan "yalnızca kanunla" seçeneği eski düzeni yansıtır; yönetmelik ve genelge gibi ikincil düzenlemelerle ise hiçbir dönemde kamu tüzel kişiliği kurulamaz.

Doğru cevap: A — Merkezden yönetim ve yerinden yönetim

Anayasa'nın 123. maddesinin ikinci fıkrası idarenin kuruluş ve görevlerinin merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığını belirtir. Hiyerarşi ile vesayet bu esasların işletilmesinde kullanılan denetim araçlarıdır, kuruluş esası değildir; kamu yararı ve kamu düzeni ise idari faaliyetin amacına ilişkin kavramlardır.

Doğru cevap: E — İdari vesayet ayrı kamu tüzel kişileri arasında geçerli olup kanunla öngörülmelidir

İdari vesayet istisnai bir yetkidir; Anayasa'nın 127. maddesinde de belirtildiği gibi kanunda gösterilen esas ve usuller dairesinde kullanılır ve farklı kamu tüzel kişileri arasında işler. Hiyerarşi ise aynı tüzel kişilik içinde doğal olarak vardır, ayrıca kanuni dayanak gerektirmez ve yerindelik denetimini de kapsar; vesayet makamı ise kural olarak işlemi değiştirip yerine yenisini koyamaz.

Doğru cevap: C — I ve II

İdari vesayet, Anayasa'nın 127. maddesi gereği kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde kullanılan istisnai bir denetimdir; dar yorumlanır ve kural olarak hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır. Bu nedenle I ve II doğrudur. III ise yanlıştır: vesayet makamı kural olarak denetlediği işlemi değiştiremez, ancak onay, izin, erteleme veya iptal gibi kanunda sayılan yetkileri kullanabilir; üç öncülü de doğru sayan seçenek bu yüzden hatalıdır.

Doğru cevap: A — Yetki genişliği esasına

Anayasa'nın 126. maddesinin ikinci fıkrası "İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır." hükmünü taşır. Yetki genişliği merkezden yönetimin yumuşatılmış biçimidir ve ayrı bir tüzel kişilik yaratmaz; bu nedenle yerinden yönetim esasıyla karıştırılmamalıdır. İdari vesayet ise merkezî idarenin mahallî idareler üzerindeki denetimini ifade eder.

Doğru cevap: D — İlçelerde kaymakamlar bakımından da Anayasa'da açıkça tanınmıştır

Anayasa'nın 126. maddesi yetki genişliğini yalnızca iller bakımından öngörmüştür; ilçelerde kaymakamlar için böyle bir anayasal ilke yoktur. Yetki genişliği ayrı tüzel kişilik doğurmaz, yetki merkez adına kullanılır ve merkezden yönetimin ağırlığını hafifletir; bu nedenle diğer seçenekler doğrudur.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanının

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 9. maddesi 2018 sonrası düzenlemesinde valiyi "ilde Cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtası" olarak tanımlar ve valiyi ilin genel idaresinden Cumhurbaşkanına karşı sorumlu tutar. Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık makamları Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle birlikte kaldırılmıştır; TBMM ise yasama organı olup idari temsil ilişkisinin tarafı değildir.

Doğru cevap: D — İlçede Devletin tüzel kişiliğini temsil eden makam olarak sayılır

5442 sayılı Kanun'un 27. maddesi kaymakamı "ilçede Cumhurbaşkanının idari yürütme vasıtası" olarak tanımlar; Devletin temsilcisi sıfatı ilde valiye tanınmıştır, kaymakama böyle bir sıfat verilmemiştir. Kaymakamın ilçenin genel idaresinden sorumlu olması ve ilçe idare şube başkanlarının amiri olması ise aynı Kanun'un 27 ve 28. maddelerinin gereğidir.

Doğru cevap: B — İl ve ilçe kanunla, bucak Cumhurbaşkanı onayıyla kurulur

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesine göre il ve ilçe kurulması, kaldırılması ve sınırlarının değiştirilmesi kanunla; bucak kurulması ise İçişleri Bakanlığının kararı ve Cumhurbaşkanının onayı ile olur. Bu nedenle ilçenin idari kararla kurulduğunu söyleyen seçenek yanlıştır; taşra birimlerinin yönetmelikle kurulması da hiçbir şekilde mümkün değildir.

Doğru cevap: E — Ayrı bir kamu tüzel kişiliğine sahip yerinden yönetim kuruluşudur

5442 sayılı Kanun'a göre bucak, ilçeden sonra gelen bir mülki idare bölümü olup merkezî idarenin taşra birimidir ve ayrı kamu tüzel kişiliği yoktur; dolayısıyla yerinden yönetim kuruluşu değildir. Bucağın başında bucak müdürü bulunur ve kurulması İçişleri Bakanlığı kararı ile Cumhurbaşkanı onayına bağlıdır; bu yönleriyle diğer seçenekler doğrudur.

Doğru cevap: D — Ülke düzeyinde hizmet birliğinin sağlanması

Hizmetlerin ülke düzeyinde tekdüze ve birlik içinde yürütülmesi merkezden yönetimin sakıncası değil, klasik olarak sayılan yararlarındandır. Bürokrasi, gecikme, mahallî ihtiyaçlara uzaklık ve demokratik katılımın zayıflığı ise doktrinde merkezden yönetimin sakıncaları olarak gösterilir; Anayasa'nın 126. maddesindeki yetki genişliği de bu sakıncaları hafifletme amacı taşır.

Doğru cevap: B — Kurulabilir ve görev ile yetkileri kanunla düzenlenir

Anayasa'nın 126. maddesinin son fıkrası, kamu hizmetlerinde verim ve uyum sağlamak amacıyla birden çok ili içine alan merkezî idare teşkilatı kurulabileceğini ve bu teşkilatın görev ve yetkilerinin kanunla düzenleneceğini belirtir. Bu kuruluşlar merkezî idarenin uzantısıdır; ayrı tüzel kişilik şartı yoktur ve mahallî idare birliğiyle ilgisi bulunmaz.

Doğru cevap: D — Yetki genişliğinde yetki merkez adına kullanılır, ayrı tüzel kişilik doğmaz

Yetki genişliği, merkezî idarenin taşradaki temsilcisinin merkez adına ve merkezin sorumluluğunda karar alabilmesidir; ayrı bir kamu tüzel kişiliği doğurmaz ve denetim hiyerarşi biçimindedir. Yerinden yönetimde ise ayrı tüzel kişilik vardır, denetim Anayasa'nın 127. maddesindeki idari vesayet biçiminde ve kanunda gösterilen sınırlar içinde işler; kararların tamamının onaya bağlı olması vesayetin istisnai niteliğiyle bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — Danıştay ve Sayıştay

Başkent teşkilatı Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıkların yanında Danıştay ile Sayıştay gibi yardımcı kuruluşları da kapsar; bu kurumlar yargısal görevleri yanında idareye danışma, inceleme ve denetim desteği verir. Yargıtay adli yargının, Anayasa Mahkemesi ise anayasa yargısının yüksek mahkemesidir ve idarenin yardımcı kuruluşu sayılmaz.