İdare Hukuku — Test 2

Doğru cevap: A — Hem yüksek mahkeme hem de idarenin danışma ve inceleme merciidir

Anayasa'nın 155. maddesi Danıştay'ı hem idari yargının yüksek mahkemesi hem de idari uyuşmazlıkları çözen, kendisine gönderilen metinler ile imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini inceleyen bir merci olarak düzenler. Kamu hesaplarını TBMM adına denetleme görevi 160. maddede Sayıştay'a aittir; Danıştay'ın mahallî idareler üzerinde hiyerarşi yetkisi ise bulunmaz.

Doğru cevap: D — Kesin hükümlerine karşı idari yargı yoluna başvurulabilir

Anayasa'nın 160. maddesine göre Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililer sınırlı süre içinde ve bir kereye mahsus karar düzeltilmesi isteyebilir; ancak bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz. Sayıştay'ın TBMM adına denetim yapması ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlaması ise aynı maddenin açık gereğidir.

Doğru cevap: E — Yönetmelik

Anayasa'nın 124. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarabilir. Buna karşılık tüzük ve kanun hükmünde kararname 2017 değişikliğiyle Anayasa'dan çıkarılmış, Bakanlar Kurulu ile müsteşarlıklar da kaldırılmıştır.

Doğru cevap: B — 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle

Anayasa'nın 106. maddesi uyarınca bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev ve yetkileri ile teşkilat yapısı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir; bu düzenleme 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nde toplanmıştır. Kanun hükmünde kararname ve Bakanlar Kurulu 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır; TBMM İçtüzüğü ise yasama organının kendi çalışmasını düzenler.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerine

Anayasa'nın 124. maddesi yönetmelik çıkarma yetkisini Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerine tanır; yönetmelikler kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz. Yetkiyi yalnızca Cumhurbaşkanına veya yalnızca bakanlıklara özgüleyen seçenekler maddenin kapsamını daraltmakta, yüksek mahkemeleri içeren seçenek ise madde metniyle bağdaşmamaktadır.

Doğru cevap: B — Hiyerarşi yetkisinin

Bakanlık ile onun taşra teşkilatı aynı kamu tüzel kişiliği olan Devlet içinde yer aldığından ilişki hiyerarşiktir; hiyerarşi yetkisi astın işlemini kaldırma ve yerine yenisini koyma imkânı verir. İdari vesayet ise ayrı kamu tüzel kişileri arasında, Anayasa'nın 127. maddesi çerçevesinde kanunla öngörülmüş hâllerde işler; yetki genişliği ise valinin merkez adına karar almasını ifade eder.

Doğru cevap: A — İl idare kuruluna vali, ilçe idare kuruluna kaymakam başkanlık eder

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na göre il idare kurulu valinin, ilçe idare kurulu ise kaymakamın başkanlığında toplanır ve ilgili birim amirlerinden oluşur. İl genel meclisi başkanı 5302 sayılı Kanun kapsamında il özel idaresi organına ilişkindir; belediye başkanı ise mahallî idare organı olup mülki idare kurullarına başkanlık etmez.

Doğru cevap: C — Vali

5442 sayılı Kanun'un 11. maddesi valiyi il sınırları içindeki kolluk kuvvetlerinin amiri sayar; kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanmasından vali sorumludur. İl emniyet müdürü ve il jandarma komutanı valinin emrinde görev yapan birim amirleridir; Cumhuriyet başsavcısı ise adli kolluk bakımından yetkili olup mülki idare amiri değildir.

Doğru cevap: C — İl genel meclisine başkanlık etmek

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'na göre il genel meclisine, meclisin kendi üyeleri arasından seçtiği meclis başkanı başkanlık eder; vali ise il özel idaresinin başı ve il encümeninin başkanıdır. Vali ayrıca 5442 sayılı Kanun uyarınca il idare kuruluna başkanlık eder ve ilin genel idaresini yürütür, bu nedenle diğer seçenekler doğrudur.

Doğru cevap: E — Yargı kararlarına uymama ayrıcalığı tanınır

Anayasa'nın 138. maddesi yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bu kararların hiçbir suretle değiştirilemeyeceğini ve yerine getirilmesinin geciktirilemeyeceğini belirtir; hiçbir kamu tüzel kişisine böyle bir ayrıcalık tanınmaz. Buna karşılık ayrı mal varlığı, bütçe, personel ile tek yanlı işlem ve kamulaştırma yetkisi kamu tüzel kişiliğinin klasik sonuçlarındandır.

Doğru cevap: C — I ve III

Mülki idare bölümü olarak il ile bucak, merkezî idarenin taşra birimleridir ve ayrı kamu tüzel kişilikleri yoktur; bu nedenle I ve III doğrudur. Buna karşılık il özel idaresi, 5302 sayılı Kanun ile kurulan ve Anayasa'nın 127. maddesinde sayılan, kamu tüzel kişiliğine sahip bir mahallî idaredir; bu yüzden II'yi kapsayan seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: B — İdare hem kanuni dayanağa sahip olmalı hem de kanuna aykırı işlem yapmamalıdır

İdarenin kanuniliği ilkesi, idari faaliyetin kanuni dayanağa dayanmasını (secundum legem) ve kanuna aykırı olmamasını (intra legem) birlikte gerektirir; bu ilke Anayasa'nın 8, 123 ve 125. maddeleriyle desteklenir. Yönetmelik gibi düzenleyici işlemler 124. madde gereği kanunların üstünde olamaz; takdir yetkisi de sınırsız değildir ve hukuka uygunluk denetimine tabidir.

Doğru cevap: D — İl - ilçe - bucak

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 1. maddesine göre Türkiye merkezî idare kuruluşu bakımından illere, iller ilçelere, ilçeler de bucaklara bölünmüştür. Dolayısıyla sıralama il, ilçe ve bucak biçimindedir; bucağı ilçenin üstünde ya da ilçeyi ilin üstünde gösteren seçenekler kanunun kademeli yapısına aykırıdır.

Doğru cevap: B — İdari vesayetin

Ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip bir kuruluşun işleminin merkezî idarenin onayına bağlanması, Anayasa'nın 127. maddesinde ifadesini bulan idari vesayetin tipik görünümlerinden biridir. Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde işler; yetki genişliği valinin merkez adına karar almasıdır; fonksiyon gaspı ise idarenin yasama veya yargı alanına girmesini ifade eden ağır bir yetki sakatlığıdır.

Doğru cevap: C — Bütünlüğü sağlayan araçlar hiyerarşi ve idari vesayettir

Anayasa'nın 123. maddesindeki idarenin bütünlüğü ilkesi, merkezî idare içinde hiyerarşi, merkezî idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında ise idari vesayet araçlarıyla hayata geçirilir. Yargısal denetim hukuka uygunluğu sağlar ancak idari bütünlüğün aracı değildir; bütçe birliği ise mali disipline ilişkin bir tekniktir ve tek başına bütünlüğü açıklamaz.