İdare Hukuku — Test 10

Doğru cevap: E — Ceza, kurum disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirce verilir; yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir.

657 sayılı Kanun'un 126. maddesine göre uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler tarafından verilir. Aynı Kanun'un 135. maddesi uyarınca disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı ise yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir; itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür ve süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Bu nedenle itiraz süresini on beş veya otuz gün gösteren seçenekler yanlıştır. 135. maddenin son fıkrası disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunu belirttiğinden, itirazın dava hakkını ortadan kaldırdığı yönündeki seçenek de hatalıdır. Cevap E.

Doğru cevap: C — A'nın zararı hizmet kusurundan, B'nin zararı risk ilkesine dayalı kusursuz sorumluluktan doğar; ikisi de idari yargıda istenir.

Hizmetin hiç işlememesi, kötü işlemesi ya da geç işlemesi hizmet kusurudur; yolda açık bırakılan ve işaretlenmeyen çukur, bakım hizmetinin kötü işlemesine tipik örnektir. İdarenin hukuka uygun yürüttüğü ancak çevresi için özel bir tehlike yaratan faaliyetlerinden doğan zararlar ise risk ilkesine dayalı kusursuz sorumluluk kapsamındadır; bu nedenle idarenin kusuru aranmaz ve faaliyetin hukuka uygunluğu sorumluluğu kaldırmaz. Anayasa'nın 125. maddesi idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu belirtir; idari eylemden doğan zararlar 2577 sayılı Kanun'un 12 ve 13. maddeleri uyarınca idari yargıda tam yargı davasıyla istenir. Bu yüzden istemleri adli yargıya götüren seçenekler ve sorumluluğu kişisel kusurun kanıtlanmasına bağlayan seçenek yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Mera bir orta malıdır; kamu malları zamanaşımıyla kazanılamayacağı için istem hukuken sonuç doğurmaz.

Meralar, doğrudan halkın ortak yararlanmasına ayrılmış orta mallarıdır ve 4342 sayılı Mera Kanunu ile Türk Medeni Kanunu'nun 715. maddesi uyarınca Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kamu mallarının temel hukuki rejimi gereği bu mallar devredilemez, haczedilemez, özel mülkiyete konu olamaz ve zamanaşımıyla kazanılamaz; bu nedenle zilyetliğin süresi ne olursa olsun tescil istemi sonuç doğurmaz. Zamanaşımına engel bulunmadığını söyleyen ve yirmi yıllık zilyetliği yeterli sayan seçenekler bu rejime aykırıdır. Bir malın kamu malı niteliği tahsis kararıyla kazanılıp tahsisin kaldırılmasıyla son bulur; üzerine yapı yapılması niteliği kendiliğinden değiştirmez ve mera bir hizmet malı değildir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Karar, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçeli olarak verilir.

2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi, yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesini arar; karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilir. Bu nedenle tek başına açık hukuka aykırılığı yeterli sayan seçenek yanlıştır. Aynı maddeye göre yürütmenin durdurulması istemleri hakkındaki kararlara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; dolayısıyla itiraz yolunun tümüyle kapalı olduğu söylenemez. Dava açılmasının yürütmeyi kendiliğinden durdurmadığı da aynı maddede açıkça belirtilmiştir. Cevap B.

Doğru cevap: D — İptal davası sonunda verilen karar yalnızca davayı açan kişi bakımından hüküm doğurur.

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi iptal davasını menfaati ihlal edilenlere, tam yargı davasını kişisel hakkı doğrudan muhtel olanlara tanır; 12. madde ise zararın iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararının tebliğinden itibaren dava süresi içinde istenebileceğini düzenler. 13. madde, idari eylemlerden doğan zararlarda dava açmadan önce ilgili idareye başvurmayı zorunlu kılar. Aynı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası gereği idari yargı yerleri yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin yerine geçerek işlem kuramaz. İptal kararı ise objektif etkilidir: işlemi baştan itibaren ve herkes bakımından ortadan kaldırır, yalnızca davacıyla sınırlı kalmaz; bu nedenle iptal kararının etkisini davacıya indirgeyen yargı yanlıştır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Vali, il düzeyinde merkezî idare adına merkeze sormaksızın karar alır; bu kararlar Devlet tüzelkişiliği adına doğar.

Anayasa'nın 126. maddesi, illerin idaresinin yetki genişliği esasına dayandığını belirtir; bu ilke merkezden yönetimin sakıncalarını yumuşatmak için merkezin taşradaki temsilcisi olan valiye tanınmıştır. Vali, kendisine bırakılan işlerde merkeze sormaksızın karar alır; ancak aldığı karar kendi adına değil Devlet tüzelkişiliği adına hüküm doğurur, çünkü yetki genişliği merkezden yönetim içinde kalan bir tekniktir. Bu nedenle ilkeyi yerinden yönetimin görünümü sayan ve ile ayrı tüzelkişilik kazandırdığını söyleyen seçenek yanlıştır. Anayasa yetki genişliğini illerde valilere bağladığından ilkeyi kaymakamlara, belediye başkanlarına ya da il özel idaresi organlarına bağlayan seçenekler de hatalıdır. Cevap A.

Doğru cevap: E — Sebep ve maksat

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde sayılan unsurlardan sebep, işlemi hukuken haklı kılan maddi ya da hukuki etkendir; hizmet gereği bulunmadığı hâlde atama yapılması sebep unsurunun yokluğu anlamına gelir. Maksat unsuru ise işlemin kamu yararı amacına yönelik olmasını gerektirir; işlemin memuru eleştirisi nedeniyle cezalandırmak için kullanılması amaç saptırması oluşturur. Olayda atamayı yapan kurumun bu konuda yetkisi bulunduğundan ve işlemde biçim kuralına aykırılık belirtilmediğinden yetki ve şekil unsurları tartışma dışıdır. Konu unsuru işlemin doğurduğu hukuki sonuca ilişkindir; atamanın kendisi hukuken olanaklı bir sonuç olduğu için konu yönünden bir sakatlık da söz konusu değildir. Cevap E.

Doğru cevap: C — I ve II

Anayasa'nın 123. maddesinin son fıkrası, 2017 değişikliğinden sonra "Kamu tüzelkişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur" biçimindedir. Bu nedenle I ve II doğrudur. Yönetmelik, 124. madde uyarınca kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkarılan bir düzenleyici işlem olduğundan onunla tüzelkişilik kurulamaz; bu yüzden III'ü içeren seçenekler yanlıştır. Yalnız I ya da yalnız II diyen seçenekler de maddede yer alan iki yolun birini dışarıda bıraktığı için hatalıdır. Cevap C.

Doğru cevap: C — Bakanlıklarca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı iptal davalarına ilk derece mahkemesi olarak Danıştay bakar.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesi, bakanlıklar ile kamu kuruluşlarının veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının çıkardığı ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davalarını ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'ın karara bağladığını düzenler. Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa'ya uygunluk denetimi ise Anayasa'nın 148. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine aittir, Danıştay'a değil. Anayasa'nın 124. maddesi yönetmeliklerin kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkarılabileceğini söylediğinden, kararnameye dayalı yönetmeliği yasaklayan seçenek de yanlıştır. Aynı madde yönetmelik çıkarma yetkisini kamu tüzelkişilerine de tanıdığı için meslek kuruluşlarını dışlayan seçenek hatalıdır. Cevap C.

Doğru cevap: B — Eşitlik (tarafsızlık) ilkesi

Kamu hizmetinin eşitlik ilkesi, hizmetten yararlananların aynı hukuki durumda bulunmaları hâlinde aynı kurallara ve aynı koşullara tabi tutulmasını gerektirir; haklı bir neden olmaksızın farklı tarife uygulanması doğrudan bu ilkeyi zedeler. Süreklilik ilkesi hizmetin kesintisiz yürütülmesine, değişkenlik ilkesi ise değişen ihtiyaç ve teknolojiye göre hizmetin yeniden düzenlenmesine ilişkindir; olayda hizmet kesintiye uğramadığı ve hizmetin içeriği değiştirilmediği için bu iki ilke ihlal edilmemiştir. Kanunla kurulma ilkesi hizmetin kuruluşuna ilişkin bir gerekliliktir, tarife uygulamasıyla ilgili değildir. Cevap B.

Doğru cevap: E — Bir düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, o düzenlemeye dayanılarak tesis edilen bireysel işlemin iptaline engel oluşturur.

2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası dava açma süresini Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olarak belirler; ikinci fıkra sürenin yazılı bildirimi izleyen günden, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ise ilanı izleyen günden başladığını söyler. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulama işlemi yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceğini ve "düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağını" açıkça belirtir. Bu nedenle iptal edilmemiş bir yönetmeliğin, ona dayanan bireysel işlemin iptaline engel olduğunu söyleyen yargı maddenin açık hükmüne aykırıdır. Süre başlangıçlarına ve süre uzunluklarına ilişkin diğer yargılar ise maddeye uygundur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Hukuka aykırı olup ilgilisi lehine sübjektif hak doğuran işlem, kural olarak dava açma süresi içinde geri alınabilir.

Geri alma işlemi geçmişe etkilidir ve işlemi tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kaldırır; kaldırma ise yalnızca ileriye etkili sonuç doğurur. Bu nedenle iki kurumun etkisini ters yüz eden seçenek yanlıştır. Danıştay içtihadında yerleşik kural, hukuka aykırı olmakla birlikte ilgilisi lehine sübjektif hak doğuran işlemlerin ancak dava açma süresi içinde geri alınabileceği; hukuka uygun ve hak doğuran işlemlerin ise kazanılmış hak nedeniyle geçmişe etkili olarak geri alınamayacağıdır. Yok hükmündeki işlem hiç doğmamış sayıldığından geri alınması süreye bağlı değildir. Geri alma, idarenin kendi işlemi üzerindeki bir yetkisi olduğundan bunu yalnızca yargı yerine bağlayan seçenek de hatalıdır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Memur, genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa etmekle görevlendirilen kişidir.

657 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (A) bendi memuru, mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın Devlet ve diğer kamu tüzelkişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler olarak tanımlar. Anayasa'nın 128. maddesi bu asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceğini söylediğinden, aynı görevlerin idarenin tercihiyle işçiler eliyle yürütülebileceğini savunan seçenek Anayasa'ya aykırıdır. Sözleşmeli personel kadroya atanmış memur sayılmaz ve özlük hakları farklıdır; işçiler ise iş mevzuatına tabidir, memur hükümlerine değil. Disiplin işleri 657 sayılı Kanun'un 124 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup ceza mevzuatından ayrı bir rejimdir. Cevap A.

Doğru cevap: D — Disiplin kovuşturması gereği olan uzaklaştırma en çok üç ay sürer; bu sürede karar verilmezse memur göreve başlatılır.

657 sayılı Kanun'un 137. maddesi görevden uzaklaştırmayı, kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülecek memurlar için alınan ihtiyati bir tedbir olarak tanımlar; bu bir disiplin cezası değildir. 138. madde tedbiri almaya yetkilileri atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri ile illerde valiler olarak sayar, dolayısıyla yetkiyi tek makama indirgeyen seçenek yanlıştır. 141. madde görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisinin ödenmesini öngördüğü için hiçbir ödeme yapılmayacağını söyleyen seçenek de hatalıdır. 145. madde uyarınca disiplin kovuşturması icabından olan görevden uzaklaştırma en çok üç ay devam eder ve bu süre sonunda hakkında bir karar verilmezse memur görevine başlatılır; ayrıca 142. madde soruşturmaya on iş günü içinde başlanmasını şart koşar. Cevap D.

Doğru cevap: B — İdari merci tecavüzü bulunduğundan dava dilekçesinin görevli idare merciine tevdiine karar verilir.

2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi, dilekçeler üzerinde yapılan ilk inceleme konuları arasında idari merci tecavüzünü de sayar. 15. maddenin birinci fıkrası, idari merci tecavüzü hâlinde dava dilekçesinin görevli idare merciine tevdiine karar verileceğini düzenler; aynı maddeye göre bu hâlde tevdi tarihi idareye başvuru tarihi sayılır ve ilgilinin hakkı korunur. Bu nedenle davanın esastan ya da ehliyet yokluğundan reddedileceğini söyleyen seçenekler kanunun öngördüğü çözümle bağdaşmaz. Kanun mahkemeye davacıya süre verip dosyayı bekletme yetkisi de tanımamıştır; öngörülen tek sonuç dilekçenin görevli mercie gönderilmesidir. Cevap B.