İdare Hukuku — Test 5

Doğru cevap: E — Diyanet İşleri Başkanlığı

Anayasa'nın 136. maddesi Diyanet İşleri Başkanlığını "genel idare içinde" yer alan bir kuruluş olarak düzenler; dolayısıyla merkezî idarenin parçasıdır, hizmet yerinden yönetim kuruluşu değildir. Üniversiteler 130, TRT 133, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu 134. maddede düzenlenen ve kamu tüzel kişiliğine sahip hizmet kuruluşlarıdır; Rekabet Kurumu da özerk bir düzenleyici kurumdur.

Doğru cevap: E — Devlet üniversiteleri kanunla kurulur

Anayasa'nın 130. maddesi üniversitelerin Devlet tarafından ve kanunla kurulacağını, ayrıca kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla vakıflar tarafından da yükseköğretim kurumu kurulabileceğini öngörür. Yönetmelik ve kurul kararı gibi ikincil işlemlerle üniversite kurulamaz; il genel meclisi ise mahallî idare organı olup böyle bir yetkiye sahip değildir.

Doğru cevap: E — Üyelerinin tamamı Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilir

Anayasa'nın 131. maddesine göre Yükseköğretim Kurulu üyeleri Cumhurbaşkanınca atanır; TBMM'nin bu konuda seçim yetkisi yoktur. Kurulun yükseköğretimi planlama, düzenleme, yönetme ve denetleme görevleri ile anayasal dayanağı ise aynı maddede açıkça öngörülmüştür, bu nedenle diğer seçenekler doğrudur.

Doğru cevap: A — Özerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır

Anayasa'nın 133. maddesi, Devletin tek radyo ve televizyon kurumu olarak kurulan TRT'nin özerkliğini ve yayınlarının tarafsızlığını esas alır; TRT kamu tüzel kişiliğine sahip bir hizmet yerinden yönetim kuruluşudur. Bakanlığa bağlı bir birim olması ya da yönetiminin mahallî idarelere bırakılması bu özerklik anlayışıyla bağdaşmaz.

Doğru cevap: E — Üyeler Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir

Anayasa'nın 133. maddesi, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin TBMM'de temsil edilen siyasi partilerin üye sayısı oranında belirlenecek sayıda ve parti gruplarınca gösterilecek adaylar arasından seçileceğini öngörür; seçim yetkisi TBMM'dedir. Bu nedenle Cumhurbaşkanınca doğrudan atama veya meslek kuruluşlarınca seçim yönündeki seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: E — Türkiye Bilimler Akademisi

Anayasa'nın 134. maddesiyle kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu; Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezinden oluşur. Türkiye Bilimler Akademisi ise bilimsel çalışmaları özendirmek üzere ayrı bir düzenlemeyle kurulmuş bağımsız bir kuruluştur ve bu yapının içinde yer almaz; bu nedenle doğru cevap odur.

Doğru cevap: D — Kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunabilirler

Anayasa'nın 135. maddesi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamayacağını açıkça belirtir. Bu kuruluşlar kanunla kurulur, kamu tüzel kişiliğine sahiptir ve organları üyelerince yargı gözetimi altında gizli oyla seçilir; bu yönleriyle diğer seçenekler maddeye uygundur.

Doğru cevap: D — İşçi sendikaları

Sendikalar Anayasa'nın 51. maddesi kapsamında, üyeliği iradi olan ve özel hukuk hükümlerine tabi kuruluşlardır; kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu sayılmazlar. Barolar, ticaret ve sanayi odaları, tabip odaları ile ziraat odaları ise Anayasa'nın 135. maddesi kapsamında kanunla kurulan kamu tüzel kişileridir.

Doğru cevap: A — Yirmi dört saat ve kırk sekiz saat

Anayasa'nın 135. maddesi, millî güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hâllerde kanunla yetkilendirilen merciin verdiği faaliyetten men kararının yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulacağını, hâkimin de kararını kırk sekiz saat içinde açıklayacağını, aksi hâlde bu idari kararın kendiliğinden yürürlükten kalkacağını öngörür. D seçeneğindeki üç gün ve otuz gün gibi sürelerin yürürlükteki madde metninde karşılığı yoktur; 1982 metninde yer alan, mahallin en büyük mülkî amirince organların geçici olarak görevden uzaklaştırılmasına ilişkin eski hüküm 1995 yılında 4121 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır. Süreleri birbiriyle değiştiren ya da yetmiş iki saat ve on beş gün gibi süreler öngören diğer seçeneklerin de madde metninde karşılığı yoktur.

Doğru cevap: A — İktisadi devlet teşekkülü ve kamu iktisadi kuruluşu türleri vardır

233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kamu iktisadi teşebbüslerini, ticari esaslara göre çalışan iktisadi devlet teşekkülleri ile tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üreten kamu iktisadi kuruluşları biçiminde ikiye ayırır. Bunlar kamu tüzel kişiliğine sahiptir ve sermayeleri Devlete aittir; Anayasa'nın 165. maddesi uyarınca denetime de tabidirler.

Doğru cevap: B — Türkiye Büyük Millet Meclisi

Anayasa'nın 165. maddesi, sermayesinin yarısından fazlası doğrudan veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının TBMM'ce denetlenmesi esaslarının kanunla düzenleneceğini öngörür; bu denetim uygulamada Sayıştay raporlarına dayanır. Danıştay ve Anayasa Mahkemesi yargı organlarıdır; bakanlık denetimi ise yasama denetiminin yerine geçmez.

Doğru cevap: D — İşlemleri yargı denetimi dışında tutulmuştur

Anayasa'nın 125. maddesi idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olduğunu belirtir; bağımsız idari otoritelerin işlemleri de idari yargı denetimine tabidir. Bu kurumlar kanunla kurulan, idari ve mali özerkliğe sahip, kurul biçiminde örgütlenen ve düzenleme ile yaptırım yetkisi kullanan yapılar olduğundan diğer seçenekler doğrudur.

Doğru cevap: A — Memur, sözleşmeli personel ve işçi

657 sayılı Kanun'un 4. maddesi kamu hizmetlerinin memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceğini düzenler; geçici personel kategorisi 2018 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Stajyer ve gönüllü görevli Kanun'da bir istihdam türü değildir; müsteşarlık kadrosu ise Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle birlikte kaldırılmıştır.

Doğru cevap: E — Genel idare esaslarına göre asli ve sürekli hizmetleri yürütmek

657 sayılı Kanun'un 4/A maddesi memuru, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler olarak tanımlar. Belirli süreli sözleşme sözleşmeli personelin, toplu iş sözleşmesi ise işçilerin ölçütüdür; memurluk mahallî idarelerde de söz konusu olabilir.

Doğru cevap: B — Memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle

Anayasa'nın 128. maddesi asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceğini, bunların nitelikleri, atanmaları, hak ve yükümlülüklerinin kanunla düzenleneceğini belirtir. Bu görevlerin işçilerle veya doğrudan özel şirketlerle gördürülmesi anayasal ölçüte aykırıdır; sözleşmeli personel ise ancak istisnai hâllerde başvurulan bir türdür.