Karma Sorular — Test 13

Doğru cevap: A — Ret kararına karşı on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir; itiraz dava süresini durdurur.

4982 sayılı Kanun'un 13. maddesi, bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibinin yargı yoluna gitmeden önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebileceğini ve bu itirazın idari yargıya başvurma süresini durduracağını düzenler. Dolayısıyla idari itiraz yolu bulunmadığını söyleyen ve süreyi altmış gün gösterip durdurucu etkiyi reddeden seçenekler yanlıştır. Kurul kararı da bir idari işlem olduğundan Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. Aynı Kanun'un 4. maddesi, karşılıklılık ilkesi çerçevesinde Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişilere de bu hakkı tanıdığından, hakkı yalnızca vatandaşlara özgüleyen seçenek de hatalıdır. Cevap A.

Doğru cevap: C — Kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağını belirtir. Aynı fıkra, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi hâlinde antlaşma hükümlerinin esas alınacağını söylediğinden, kanunu öne çıkaran seçenek yanlıştır. Antlaşmaların Anayasa'nın üstünde olduğu yönünde bir kural Anayasa'da bulunmaz; onlara tanınan değer kanun değeridir, yönetmelik değeri değildir. Antlaşmaların uygun bulunması 90. maddeye göre kanunla gerçekleştirildiğinden, yürürlüğü kararnameye bağlayan seçenek de hatalıdır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye Uyuşmazlık Mahkemesi yetkilidir.

Anayasa'nın 158. maddesi, Uyuşmazlık Mahkemesinin adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili olduğunu düzenler; olayda iki yargı kolunun da görevsizlik kararı vermesi olumsuz görev uyuşmazlığı oluşturur. Aynı madde Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlığını Anayasa Mahkemesince kendi üyeleri arasından görevlendirilen üyenin yapacağını belirttiğinden, başkanlığı Yargıtay Birinci Başkanına bağlayan seçenek yanlıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Danıştay İdari İşler Kurulu kendi yargı kolları içindeki görevleri yerine getirir; yargı kolları arasındaki uyuşmazlığı çözme yetkileri yoktur. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise hâkim ve savcıların özlük işlerine ilişkin bir kuruldur, yargı yeri değildir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Evlenme kendiliğinden vatandaşlık kazandırmaz; en az üç yıldan beri evli olma ve evliliğin sürmesi gibi koşullar aranır.

5901 sayılı Kanun'un 15. maddesi, bir Türk vatandaşıyla evlenmenin doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmayacağını açıkça belirtir; 16. madde ise en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancıların başvurusu üzerine vatandaşlığın kazanılabileceğini, bunun için aile birliği içinde yaşamak ve evlilikle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak gibi koşulların da arandığını düzenler. Bu nedenle kendiliğinden kazanmayı öngören ve süreyi beş yıl gösteren seçenekler yanlıştır. Kanun kazanma yolunu cinsiyete göre ayırmadığından yalnızca kadın eşe özgüleyen seçenek de hatalıdır. 16. maddenin ikinci fıkrası, başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi hâlinde aile birliği içinde yaşama koşulunun aranmayacağını söylediğinden, başvuru hakkının her durumda düştüğü söylenemez. Cevap E.

Doğru cevap: B — Hizmet kusuruna dayanan istem idari yargıda tam yargı davasıyla görülür; ancak önce idareye başvurulmalıdır.

Kamu hastanesinde sunulan sağlık hizmetinin kötü işlemesinden doğan zararlar hizmet kusuru kapsamındadır ve Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür; Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrası da görev sırasındaki kusurlardan doğan tazminat davalarının rücu kaydıyla idare aleyhine açılmasını öngörür. 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi idari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin, dava açmadan önce eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmalarını zorunlu kılar. Bu nedenle ön başvuru koşulunu ve süreleri yok sayan seçenek yanlıştır; istemin doğrudan hekime yöneltileceğini söyleyen seçenek de anayasal kuralla bağdaşmaz. Uyuşmazlık bir malî yüküme ilişkin olmadığından vergi mahkemesinin görevine girmez ve bireysel başvuru olağan kanun yollarının yerini almaz. Cevap B.

Doğru cevap: C — Toplantı yeter sayısı üye tamsayısının en az üçte biridir; karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur.

Anayasa'nın 96. maddesi, Anayasa'da başkaca bir hüküm yoksa Türkiye Büyük Millet Meclisinin üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanacağını ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar vereceğini; ancak karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamayacağını düzenler. Altı yüz üyeli Meclis bakımından bu sayılar toplantı için iki yüz, karar için en az yüz elli birdir. Bu nedenle karar yeter sayısını her hâlde salt çoğunluk ya da üçte iki olarak gösteren seçenekler yanlıştır; bunlar Anayasa'nın ayrıca nitelikli çoğunluk öngördüğü özel hâllere ilişkindir. Toplantı yeter sayısını salt çoğunluk sayan ve hiç yeter sayı aranmadığını söyleyen seçenekler de maddeye aykırıdır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Teklif üye tamsayısının en az üçte biriyle yazılı verilir; kabulü beşte üç çoğunluğun gizli oyunu gerektirir.

Anayasa'nın 175. maddesi, Anayasa'nın değiştirilmesi teklifinin üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazılı olarak verileceğini, tekliflerin Genel Kurulda iki kez görüşüleceğini ve değiştirilmesinin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla kabulüne bağlı olduğunu düzenler. Aynı madde, beşte üç ile üçte iki arasında bir çoğunlukla kabul edilen değişikliğin Cumhurbaşkanınca Meclise geri gönderilmediği takdirde zorunlu olarak halkoyuna sunulacağını; üçte iki veya daha fazla çoğunlukla kabul edilende ise halkoyuna sunma ya da doğrudan yayımlama konusunda Cumhurbaşkanına takdir tanındığını öngörür. Bu nedenle beşte üç ile kabul edilen değişikliğin doğrudan yayımlanacağını ve üçte iki ile kabul edilenin zorunlu olarak halkoyuna sunulacağını söyleyen seçenekler tam tersini ifade ettiği için yanlıştır. Teklifin tek görüşmeyle oylandığı yönündeki seçenek de maddeye aykırıdır. Cevap D.

Doğru cevap: E — İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı kural olarak tebliğden itibaren otuz gün içinde istinafa başvurulur.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesi, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceğini düzenler; bu nedenle istinaf yolunun bulunmadığını ya da yalnızca vergi mahkemeleri için öngörüldüğünü söyleyen seçenekler yanlıştır. Aynı Kanun'un 46. maddesi temyiz süresini de otuz gün olarak belirlediğinden altmış gün diyen seçenek hatalıdır. 46. madde temyiz yolunu yalnızca orada sayılan dava türleriyle sınırladığı için bölge idare mahkemesi kararlarının tamamının temyize açık olduğu söylenemez. Cevap E.

Doğru cevap: E — Meclis araştırması

Anayasa'nın 98. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları arasında meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soruyu saymaya devam eder; meclis araştırması belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir. 2017 değişikliğiyle parlamenter sisteme özgü Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplanmıştır. Güvenoyu mekanizmasına dayanan gensoru da aynı değişiklikle Anayasa'dan çıkarılmıştır. Kanun hükmünde kararname yetkisi kaldırılmış, yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi almıştır; bu nedenle sayılan diğer dört seçenek yürürlükte değildir. Cevap E.

Doğru cevap: D — Gensoru yoluyla Cumhurbaşkanı yardımcılarının ve bakanların görevine son verilebilir.

Anayasa'nın 98. maddesi denetim yollarını meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru olarak sayar; yazılı soru, milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara en geç on beş gün içinde cevaplanmak üzere yazılı olarak soru sormasıdır. Meclis soruşturması 106. madde uyarınca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında yürütülür; meclis araştırması ve genel görüşmenin tanımları da maddede yer aldığı gibidir. Gensoru ise güvenoyuna dayanan parlamenter sisteme özgü bir araç olup 2017 Anayasa değişikliğiyle Anayasa'dan çıkarılmıştır; bugün gensoru yoluyla hiçbir yürütme organı üyesinin görevine son verilemez. Cevap D.

Doğru cevap: A — Uygun bulmadığı kanunu on beş gün içinde gerekçeli olarak geri gönderir; Meclis salt çoğunlukla aynen kabul ederse yayımlanır.

Anayasa'nın 89. maddesi, Cumhurbaşkanının kanunları on beş gün içinde yayımlayacağını; yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere aynı süre içinde gerekçeli olarak Meclise geri göndereceğini düzenler. Aynı madde, bütçe kanunlarının geri gönderilemeyeceğini ve Meclisin geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul etmesi hâlinde kanunun Cumhurbaşkanınca yayımlanacağını belirtir. Bu nedenle süreyi otuz gün gösteren ve bütçeyi kapsama alan seçenek ile aynen kabul için üçte iki çoğunluk arayan seçenek yanlıştır. Geri gönderme kanunu yürürlükten kaldıran bir işlem değildir; Meclis geri gönderilen kanunda değişiklik yapabileceği gibi aynen de kabul edebilir, dolayısıyla kanunun süresiz bekletilmesi de olanaklı değildir. Cevap A.

Doğru cevap: B — On beş üyeden oluşur; üyelerin üçü Meclis, on ikisi Cumhurbaşkanı tarafından seçilir ve görev süresi on iki yıldır.

Anayasa'nın 146. maddesi, Anayasa Mahkemesinin on beş üyeden kurulduğunu; üç üyenin Türkiye Büyük Millet Meclisi, on iki üyenin Cumhurbaşkanı tarafından seçildiğini ve üyelerin on iki yıl için seçilip bir kimsenin iki defa üye seçilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle üye sayısını on yedi ya da seçimi tek bir organa bağlayan seçenekler ile yeniden seçilebilmeyi öngören seçenek yanlıştır. Anayasa'nın 153. maddesi iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdiğini ve geriye yürümeyeceğini açıkça belirttiğinden, kararların geçmişe etkili olduğunu söyleyen seçenek de hatalıdır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Esas bakımından iptal davası, kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gün içinde açılabilir.

Anayasa'nın 150. maddesi doğrudan iptal davası açma hakkını Cumhurbaşkanına, Mecliste en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye sayısı en az yüz olmak koşuluyla Meclis üyelerinin beşte birine tanır; 151. madde ise bu hakkın iptali istenen metnin Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşeceğini belirtir. Bu nedenle süreyi kabul tarihine bağlayan ve dava hakkını yalnızca Cumhurbaşkanına özgüleyen seçenekler yanlıştır. Anayasa'nın 148. maddesi şekil denetimini Cumhurbaşkanı veya Meclis üyelerinin beşte biri ile sınırlar ve şekil bozukluğuna dayalı davanın kanunun yayımından itibaren on gün içinde açılmasını öngörür; dolayısıyla iki dava türünün süresini eşitleyen ve şekil denetimini salt çoğunluğa bağlayan seçenekler de hatalıdır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Sayıştay denetimini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına yapar; kesin hükümleri hakkında bir kez karar düzeltilmesi istenebilir.

Anayasa'nın 160. maddesi Sayıştay'ı, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemekle ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli kılar. Aynı madde, Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililerin yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabileceğini ve bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamayacağını düzenler. Bu nedenle Danıştay'a temyiz öngören ve karar düzeltilmesini süresiz sayan seçenekler yanlıştır. Denetimin Meclis adına yapıldığı ve mahallî idarelerle sınırlı olmadığı da maddede açıkça yer alır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış adaylar arasından halk tarafından beş yıl için en çok iki kez seçilir.

Anayasa'nın 101. maddesi Cumhurbaşkanının kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından halk tarafından seçileceğini, görev süresinin beş yıl olduğunu ve bir kimsenin en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebileceğini düzenler. Aynı madde aday gösterme yetkisini siyasi parti gruplarının yanında en az yüz bin seçmene de tanıdığından, seçmen adaylığını dışlayan seçenek yanlıştır. 102. madde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan adayın seçilmiş olacağını, bu çoğunluk sağlanamazsa ikinci oylamaya gidileceğini öngördüğü için en çok oyu alanın doğrudan seçilmiş sayıldığını söyleyen seçenek de hatalıdır. Meclis tarafından yedi yıl için seçilme ve otuz yaş ölçütü ise 2007 öncesi ya da hiç var olmamış kurallardır. Cevap D.