Küreselleşen Dünya

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

1. 1.Gorbaçov reformları: Glasnost ve Perestroyka (1985)

   1985'te SSCB'nin başına geçen Mihail Gorbaçov, tıkanan ekonomiyi ve silahlanma yarışının yükünü hafifletmek için iki reform başlattı: Glasnost (açıklık: basın ve düşünce serbestliği, siyasi tartışmanın önünün açılması) ve Perestroyka (yeniden yapılanma: merkezî planlı ekonomiye piyasa unsurlarının katılması). Dış politikada ABD ile 1987'de orta menzilli nükleer füzelerin kaldırılması antlaşmasını imzaladı, 1989'da Afganistan'dan çekildi ve Doğu Avrupa'ya müdahale etmeyeceğini açıkladı. Reformlar rejimi yenileyerek korumayı amaçlıyordu; sonuç, cumhuriyetlerdeki milliyetçi taleplerin açığa çıkması ve SSCB'nin dağılması oldu.

   Sınav ipucu: Soru amaç sorarsa cevap "sistemi yenileyerek korumak", sonuç sorarsa "dağılmayı hızlandırmak". Glasnost siyasi (açıklık), Perestroyka ekonomik (yapılanma); ikisi yer değiştirilerek çeldirici yapılır.

2. 2.SSCB'nin dağılması, Bağımsız Devletler Topluluğu ve yeni dünya düzeni (1991)

   Baltık cumhuriyetlerinin bağımsızlık hareketleriyle başlayan çözülme, Ağustos 1991'de reform karşıtlarının başarısız darbe girişimiyle hızlandı. Aralık 1991'de Rusya, Ukrayna ve Belarus SSCB'nin sona erdiğini ilan ederek Bağımsız Devletler Topluluğu'nu (BDT) kurdu; eski cumhuriyetlerin çoğu Alma-Ata'da topluluğa katıldı, Baltık ülkeleri katılmadı. Gorbaçov 25 Aralık 1991'de istifa etti, on beş cumhuriyet bağımsız oldu ve Rusya Federasyonu (Yeltsin) SSCB'nin BM Güvenlik Konseyi'ndeki daimî üyeliğini devraldı. İki kutuplu düzenin bitmesiyle ABD'nin tek süper güç kaldığı yapıya "tek kutuplu dünya" ya da "yeni dünya düzeni" dendi; ancak bastırılmış etnik ve dinî kimlikler yüzeye çıktı, Yugoslavya, Kafkasya ve Afrika'da (1994 Ruanda soykırımı) bölgesel çatışmalar arttı.

   Sınav ipucu: "BDT, eski Sovyet cumhuriyetlerinin bir bölümünce kuruldu" ifadesi doğrudur (Baltıklar dışarıda). "İki kutuplu düzen bitti, buna karşın etnik çatışmalar arttı" öncülünün yargısı: Soğuk Savaş'ın sonu bölgesel istikrarsızlığı önlememiştir.

   Soru 21Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından eski Sovyet cumhuriyetlerinin bir bölümünün 1991'de oluşturduğu topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Avrupa Birliği
   2. B)Varşova Paktı
   3. C)Bağımsız Devletler Topluluğu
   4. D)Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi
   5. E)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Dağılmanın ardından kurulan yapı Bağımsız Devletler Topluluğu'dur. Varşova Paktı ve COMECON aynı dönemde dağıldığından yeni bir oluşum olarak gösterilemez.

   Orta · Test 2

   Soru 45Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından ortaya çıkan uluslararası yapıyı tanımlamak için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)İki kutuplu dünya
   2. B)Bağlantısızlar düzeni
   3. C)Tek kutuplu dünya
   4. D)Sömürgeler düzeni
   5. E)Denge siyaseti dönemi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla ABD'nin belirleyici konuma gelmesi tek kutuplu dünya kavramıyla anlatılmıştır. İki kutuplu dünya Soğuk Savaş dönemine aittir; bağlantısızlar düzeni ise iki bloğun dışında kalan ülkelerin tutumunu anlattığından bu dönemi tanımlamaz.

   Orta · Test 3

   Soru 2Sovyetler Birliği'nin 1991'de dağılmasının ardından Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan bağımsızlıklarını ilan etmiştir. Bu gelişmenin Türkiye açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Orta Asya ve Kafkasya ile ilişkilerin gelişmesi
   2. B)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyeliğinin sona ermesi
   3. C)Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin kesilmesi
   4. D)Birleşmiş Milletler üyeliğinin askıya alınması
   5. E)Karadeniz'e kıyısının bulunmaması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Yeni bağımsız devletlerin ortaya çıkması, Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkasya ile siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler kurmasının önünü açmıştır. Bu süreçte Türkiye'nin NATO ve Birleşmiş Milletler üyelikleri devam ettiğinden ilgili seçenekler yanlıştır.

   Orta · Test 1

3. 3.Berlin Duvarı'nın yıkılışı (1989) ve Almanya'nın birleşmesi (1990)

   1961'de Doğu Berlin'den Batı'ya kaçışları durdurmak için örülen Berlin Duvarı, Doğu-Batı bölünmesinin simgesiydi. Macaristan'ın Avusturya sınırını açması ve Doğu Almanya'daki kitlesel gösteriler üzerine 9 Kasım 1989'da geçişler serbest bırakıldı ve duvar yıkıldı. İki Almanya ile dört işgalci gücün (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa) imzaladığı "İki Artı Dört" Antlaşması'nın ardından Demokratik Almanya (Doğu) 3 Ekim 1990'da Federal Almanya'ya (Batı) katıldı; birleşik Almanya NATO'da kaldı. Duvarın yıkılışının doğrudan sonucu Almanya'nın birleşmesi, dolaylı sonucu Doğu Bloku'nun tümüyle çözülmesidir.

   Sınav ipucu: Duvar 1961'de yapıldı, 1989'da yıkıldı, birleşme 1990'dır; sıralama sorusunda 1989 ile 1990 ayrı basamaktır. Birleşme, Doğu'nun Batı'ya katılması biçiminde oldu; yeni bir devlet kurulmadı.

   Soru 11Federal Almanya ile Demokratik Almanya'nın birleşerek tek devlet durumuna geldiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)1990
   2. B)1989
   3. C)1991
   4. D)1992
   5. E)1993

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. İki Almanya 1990'da birleşmiştir. 1989 Berlin Duvarı'nın yıkıldığı yıl olup birleşme sürecinin başlangıcını oluşturur; birleşmenin tamamlandığı yıl değildir.

   Orta · Test 1

   Soru 26Aşağıdakilerden hangisi Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle ilgili gelişmeler arasında yer almaz?

   1. A)Berlin Duvarı'nın yıkılması
   2. B)Truman Doktrini'nin açıklanması
   3. C)Varşova Paktı'nın dağılması
   4. D)İki Almanya'nın birleşmesi
   5. E)Sovyetler Birliği'nin dağılması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Truman Doktrini 1947'de açıklanmış olup Soğuk Savaş'ın başlangıç dönemine aittir. Diğer seçenekler 1989-1991 arasında yaşanan ve Soğuk Savaş'ı sona erdiren gelişmelerdir.

   Zor · Test 2

   Soru 1Doğu ile Batı arasındaki bölünmenin simgesi sayılan Berlin Duvarı'nın yıkıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)1961
   2. B)1989
   3. C)1991
   4. D)1990
   5. E)1985

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Berlin Duvarı 1989'da yıkılmıştır. 1961 duvarın örüldüğü yıl, 1991 ise Sovyetler Birliği'nin dağıldığı yıl olduğundan doğru yanıt değildir.

   Kolay · Test 1

4. 4.Doğu Bloku'nun çözülmesi ve Varşova Paktı'nın dağılması (1989-1991)

   Gorbaçov'un müdahale etmeme çizgisi (Brejnev Doktrini'nin terki) üzerine 1989'da komünist rejimler art arda yıkıldı: Polonya'da Dayanışma Sendikası (Lech Walesa) seçimi kazandı, Macaristan sınırlarını açtı, Çekoslovakya'da "Kadife Devrim" kansız yaşandı (Vaclav Havel), Romanya'da Çavuşesku devrildi ve idam edildi, Bulgaristan'da Jivkov görevden alındı. Doğu Bloku'nun ekonomik örgütü COMECON ile askerî örgütü Varşova Paktı 1991'de dağıldı; Çekoslovakya 1993'te barış içinde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya'ya ayrıldı. NATO ise dağılmadı, 1999'dan itibaren Polonya, Macaristan ve Çekya gibi eski Doğu Bloku ülkelerini üye yaptı.

   Sınav ipucu: "Varşova Paktı dağıldı, NATO sürdü ve genişledi" sorusunun yargısı: Batı ittifakı Soğuk Savaş sonrası yeni işlev kazandı, Doğu Avrupa Batı'ya yöneldi. Varşova Paktı'nın dağılma yılı SSCB ile aynıdır: 1991.

   Soru 12Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle Varşova Paktı dağılmış, buna karşın NATO varlığını sürdürmüş ve yeni üyeler kabul etmiştir. Bu durum hangisini göstermektedir?

   1. A)Örgütün Doğu Bloku'na katıldığını
   2. B)Örgütün işlevlerini yeni koşullara uyarladığını
   3. C)Örgütün 1991'de dağıtıldığını
   4. D)Örgütün üye sayısının azaldığını
   5. E)Örgütün askerî niteliğinden bütünüyle vazgeçtiğini

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. NATO'nun kuruluşundaki tehdidin ortadan kalkmasına karşın genişleyerek varlığını sürdürmesi, örgütün yeni güvenlik koşullarına uyum sağladığını gösterir. Üye sayısı azalmadığı gibi örgüt de dağıtılmamıştır.

   Zor · Test 1

   Soru 10Doğu Bloku'nun askerî örgütü olan Varşova Paktı'nın dağıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)1989
   2. B)1990
   3. C)1991
   4. D)1992
   5. E)1993

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Varşova Paktı 1991'de dağılmıştır. 1989 Berlin Duvarı'nın yıkıldığı, 1990 ise Almanya'nın birleştiği yıl olduğundan doğru yanıt olamaz.

   Orta · Test 1

   Soru 6011 Eylül 2001 saldırılarının NATO açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Ortak savunma maddesinin ilk kez işletilmesi
   2. B)İttifakın dağılma kararı alması
   3. C)İttifakın dağılmakta olan Doğu Bloku'na katılması
   4. D)Ortak savunma maddesinin kaldırılması
   5. E)İttifakın Avrupa dışına kapanması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Saldırıların ardından NATO tarihinde ilk kez ortak savunma maddesi işletilmiş ve saldırı bütün üyelere yapılmış sayılmıştır. İttifak dağılma kararı almamış; tam tersine görev alanı ve faaliyetleri genişlemiştir.

   Orta · Test 4

5. 5.Yugoslavya'nın dağılması (1991-2008)

   Tito'nun 1980'de ölümüyle altı cumhuriyetten (Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ, Makedonya) oluşan federasyonu bir arada tutan otorite zayıfladı; ekonomik kriz ve Miloşeviç'in Sırp milliyetçiliği ayrılıkçılığı körükledi. 1991'de önce Slovenya ve Hırvatistan, ardından Makedonya bağımsızlığını ilan etti; 1992'de Bosna-Hersek ayrıldı ve en kanlı savaş burada yaşandı. Sırbistan ile Karadağ "Yugoslavya Federal Cumhuriyeti" adıyla kaldı; Karadağ 2006'da referandumla ayrıldı, Kosova NATO'nun 1999 müdahalesinin ardından 2008'de bağımsızlığını ilan etti. Dağılma, SSCB ve Çekoslovakya'nın aksine savaşla gerçekleşti; temel nedeni etnik ve dinî ayrılıklar ile milliyetçiliğin yükselişidir.

   Sınav ipucu: İlk bağımsızlık ilanları (1991) Slovenya ve Hırvatistan'dır; Bosna 1992, Kosova 2008. Kronoloji: Yugoslavya'nın dağılması (1991) → Kosova müdahalesi (1999) → Arap Baharı (2010).

   Soru 113Yugoslavya'nın dağılma sürecinde 1991'de ilk bağımsızlık ilanlarında bulunan cumhuriyetler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

   1. A)Bulgaristan - Romanya
   2. B)Slovenya - Hırvatistan
   3. C)Arnavutluk - Yunanistan
   4. D)Slovakya - Çekya
   5. E)Moldova - Ukrayna

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Yugoslavya'nın dağılma süreci 1991'de Slovenya ile Hırvatistan'ın bağımsızlık ilanlarıyla başlamıştır. Bulgaristan, Romanya ve Arnavutluk zaten ayrı devletlerdi; Slovakya ile Çekya ise Çekoslovakya'nın 1993'teki ayrılmasıyla ortaya çıkmıştır.

   Kolay · Test 8

   Soru 76Aşağıdaki olayların kronolojik sıralaması hangi seçenekte doğru verilmiştir? I. Kosova'ya yönelik uluslararası müdahale II. Arap Baharı'nın başlaması III. Yugoslavya'nın dağılma sürecinin başlaması

   1. A)III - I - II
   2. B)I - II - III
   3. C)II - III - I
   4. D)III - II - I
   5. E)I - III - II

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Yugoslavya'nın dağılma süreci 1991'de başlamış, Kosova'ya yönelik müdahale 1999'da gerçekleşmiş, Arap Baharı ise 2010 sonlarında başlamıştır. Bu nedenle Arap Baharı'nın başa ya da ortaya alındığı sıralamalar yanlıştır.

   Zor · Test 6

   Soru 35Kosova'nın bağımsızlığını ilan ettiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)1995
   2. B)1999
   3. C)2008
   4. D)2002
   5. E)2013

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Kosova bağımsızlığını 2008'de ilan etmiştir. 1999 bölgeye yönelik uluslararası müdahalenin, 1995 ise Bosna Savaşı'nı sona erdiren Dayton Anlaşması'nın yılı olduğundan bağımsızlık ilanının tarihi olamaz.

   Kolay · Test 3

6. 6.Bosna Savaşı, Srebrenitsa ve Dayton Anlaşması (1992-1995)

   Bosna-Hersek'in bağımsızlığını tanımayan Bosnalı Sırplar, Sırbistan'ın desteğiyle 1992'de savaş başlattı; Saraybosna yıllarca kuşatıldı, "etnik temizlik" kavramı dünya gündemine girdi. Temmuz 1995'te BM'nin güvenli bölge ilan ettiği Srebrenitsa'da binlerce Boşnak erkek katledildi; uluslararası mahkemeler bunu soykırım saydı. NATO hava harekâtının ardından ABD'nin arabuluculuğuyla Kasım 1995'te Dayton Anlaşması yapıldı: Bosna-Hersek tek devlet olarak korundu ama Boşnak-Hırvat Federasyonu ile Sırp Cumhuriyeti adlı iki entiteye bölündü. Savaş suçları için 1993'te Lahey'de Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi kurulmuştu; Miloşeviç burada yargılandı. Türkiye Bosna'yı ilk tanıyanlar arasında yer aldı, BM Barış Gücü'ne asker gönderdi, Boşnak mültecileri kabul etti ve İzzetbegoviç yönetimini diplomatik olarak destekledi.

   Sınav ipucu: "Savaş sonunda Bosna Yugoslavya'ya yeniden katıldı" öncülü yanlıştır; Dayton bağımsızlığı korudu. Bosna Savaşı 1992-1995, Srebrenitsa ve Dayton 1995.

   Soru 52Bosna-Hersek'teki savaşı sona erdiren ve 1995'te varılan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Helsinki Anlaşması
   2. B)Dayton Anlaşması
   3. C)Camp David Anlaşması
   4. D)Maastricht Anlaşması
   5. E)Schengen Anlaşması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Bosna Savaşı 1995'te Dayton Anlaşması ile sona ermiş ve ülkede yeni bir siyasal düzen kurulmuştur. Maastricht Antlaşması 1992'de Avrupa Birliği'ni doğurmuştur; Schengen ise sınır kontrollerinin kaldırılmasına ilişkin bir düzenleme olduğundan Bosna ile ilgili değildir.

   Kolay · Test 4

   Soru 641995'te varılan Dayton Anlaşması'nın Bosna-Hersek açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Ülkenin Sırbistan'a bağlanması
   2. B)Toprak bütünlüğü korunarak savaşın sona ermesi
   3. C)Ülkenin Avrupa Birliği'ne üye olması
   4. D)Ülkenin ikiye bölünerek dağılması
   5. E)Ülkenin Birleşmiş Milletler üyeliğinden çıkarılması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Dayton Anlaşması savaşı sona erdirmiş ve Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğü korunarak iki idari birimden oluşan bir yapı kurulmuştur. Ülke Sırbistan'a bağlanmamış, Birleşmiş Milletler üyeliği de sürmüştür.

   Orta · Test 5

   Soru 93Bosna Savaşı sırasında 1995'te yaşanan ve uluslararası mahkemelerce soykırım olarak nitelendirilen olayın gerçekleştiği yer aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Kosovska Mitroviça
   2. B)Banja Luka
   3. C)Srebrenitsa
   4. D)Zagreb
   5. E)Ljubljana

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. 1995'te Srebrenitsa'da yaşanan olaylar uluslararası mahkemelerce soykırım olarak nitelendirilmiştir. Zagreb Hırvatistan'ın, Ljubljana ise Slovenya'nın başkenti olduğundan bu olayın gerçekleştiği yer olarak gösterilemez.

   Kolay · Test 7

7. 7.Körfez Savaşı (1990-1991) ve Türkiye'ye etkileri

   Irak (Saddam Hüseyin) 2 Ağustos 1990'da petrol ve borç anlaşmazlığını gerekçe göstererek Kuveyt'i işgal ve ilhak etti. BM Güvenlik Konseyi ambargo ve güç kullanma kararı aldı; ABD önderliğindeki koalisyon Ocak 1991'de "Çöl Fırtınası" harekâtıyla Kuveyt'i kurtardı, Saddam iktidarda kaldı. Soğuk Savaş sonrasında BM kararıyla yapılan bu ilk büyük operasyon "yeni dünya düzeni" söyleminin ilk uygulaması sayılır. Türkiye (Cumhurbaşkanı Özal) ambargoya uydu, Kerkük-Yumurtalık boru hattını kapattı ve İncirlik'i koalisyona açtı; Irak pazarının ve boru hattı gelirinin kaybı ağır ekonomik zarar doğurdu. Savaş sonrası Kuzey Irak'tan yüz binlerce Kürt sığınmacı sınıra yığıldı, bölgeyi korumak için Çekiç Güç konuşlandırıldı.

   Sınav ipucu: Türkiye ekonomisine etkisi sorusunda cevap ticaret ve boru hattı gelirinin kaybıdır. Körfez Savaşı (1991, BM kararlı) ile Irak Savaşı (2003, BM kararı yok) ayrı olaylardır.

   Soru 1231990-1991'deki Körfez Savaşı ile 2003'te başlayan Irak Savaşı karşılaştırıldığında, ikincisini birincisinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)2003'teki müdahalenin Güvenlik Konseyi'nin açık yetkilendirmesine dayanmaması
   2. B)1991'deki harekâta yalnızca ABD'nin katılmış olması
   3. C)2003'teki müdahalenin bir komşu ülkenin işgali üzerine yapılması
   4. D)1991'deki savaşın Irak'ta yönetimin değişmesiyle sonuçlanması
   5. E)2003'teki savaşın NATO tarafından örgüt olarak yürütülmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. 1990'da Irak'ın Kuveyt'i işgali üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi güç kullanımına açıkça izin veren bir karar almış ve harekât bu karara dayanılarak yürütülmüştür; 2003'teki müdahale ise Güvenlik Konseyi'nin yeni ve açık bir yetkilendirme kararı olmaksızın başlatılmıştır. Temel ayrım budur. B yanlıştır; 1991'deki harekâta çok sayıda ülkenin katıldığı geniş bir koalisyon vardı. C de yanlıştır; komşu ülkenin işgali 1990'daki Kuveyt işgalidir, 2003'te böyle bir durum yoktur. D yanlıştır; 1991'de Irak Kuveyt'ten çıkarılmış ancak ülkedeki yönetim yerinde kalmış, yönetim 2003'te değişmiştir. Cevap A.

   Zor · Test 9

   Soru 341990'da Irak'ın işgal etmesi üzerine uluslararası bir koalisyonun harekete geçmesine yol açan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Suriye
   2. B)Ürdün
   3. C)Lübnan
   4. D)Umman
   5. E)Kuveyt

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Irak'ın 1990'da Kuveyt'i işgal etmesi üzerine Birleşmiş Milletler kararlarına dayanan uluslararası koalisyon 1991'de harekete geçmiş ve Kuveyt'in işgali sona erdirilmiştir. Suriye ve Ürdün işgale uğrayan taraf değildir; Lübnan ise farklı bir dönemde iç savaş yaşamış olup bu olayla ilgisi yoktur.

   Kolay · Test 3

   Soru 431990-1991'deki Körfez Savaşı'nın Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Dış ticaret hacminin birkaç katına çıkması
   2. B)Enerji ithalatının bütünüyle sona ermesi
   3. C)Tarımsal üretimin dünyada ilk sıraya yükselmesi
   4. D)Bölgesel ticaret ve petrol gelirlerinde kayıp yaşanması
   5. E)Turizm gelirlerinin bölge genelinde rekor düzeye çıkması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Savaş nedeniyle Irak ile ticaret durmuş, petrol boru hattı kapanmış ve Türkiye önemli gelir kaybına uğramıştır. Dış ticaret hacmi artmamış, aksine bölgesel ticaret daralmıştır; enerji ithalatı ise sona ermemiş, sürmüştür.

   Orta · Test 3

8. 8.11 Eylül 2001, Afganistan ve Irak Savaşı (2003)

   El Kaide'nin 11 Eylül 2001'de ABD'de Dünya Ticaret Merkezi (İkiz Kuleler) ve Pentagon'a düzenlediği saldırılar, terörle mücadeleyi uluslararası gündemin ilk sırasına taşıdı. NATO tarihinde ilk kez, bir üyeye saldırıyı tümüne saldırı sayan 5. maddeyi işletti. ABD, Taliban yönetiminin El Kaide'yi barındırdığı gerekçesiyle Ekim 2001'de Afganistan'a müdahale etti; Türkiye, BM yetkili uluslararası gücün (ISAF) komutasını üstlendi. 2003'te ise kitle imha silahı iddiasıyla, BM Güvenlik Konseyi kararı olmadan ABD-İngiltere Irak'ı işgal etti; Saddam devrildi, Irak'ta mezhep çatışmaları ve istikrarsızlık Orta Doğu'ya yayıldı. TBMM, 1 Mart 2003'te ABD askerlerinin Türkiye üzerinden Irak'a geçmesine izin veren tezkereyi reddetti.

   Sınav ipucu: Kronoloji: Kuveyt'in işgali (1990) → Dayton (1995) → 11 Eylül (2001) → Irak Savaşı (2003). Irak Savaşı'nı Körfez Savaşı'ndan ayıran temel özellik BM kararı olmadan yapılmasıdır.

   Soru 100Aşağıdakilerden hangisi 11 Eylül 2001 sonrasında yaşanan gelişmeler arasında gösterilemez?

   1. A)Afganistan'a yönelik operasyonun başlaması
   2. B)Terörle mücadelenin öne çıkması
   3. C)Havalimanı güvenlik önlemlerinin artması
   4. D)Varşova Paktı'nın kurulması
   5. E)NATO'nun ortak savunma maddesini işletmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Varşova Paktı 1955'te kurulmuş ve 1991'de dağılmıştır; bu nedenle 2001 sonrasına ait bir gelişme olamaz. Afganistan operasyonu, terörle mücadelenin öne çıkması, güvenlik önlemlerinin artması ve ortak savunma maddesinin işletilmesi ise bu dönemin gelişmeleridir.

   Zor · Test 7

   Soru 3211 Eylül 2001'de düzenlenen ve terörle mücadelenin uluslararası gündemin ilk sırasına yerleşmesine yol açan saldırıların hedef aldığı ülke aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Fransa
   2. B)İngiltere
   3. C)ABD
   4. D)Almanya
   5. E)Kanada

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. 11 Eylül 2001 saldırıları ABD'de gerçekleşmiş ve ardından uluslararası düzeyde terörle mücadele politikaları öne çıkmıştır. Fransa, İngiltere ve Almanya farklı tarihlerde terör olaylarıyla karşılaşmışsa da 11 Eylül saldırılarının hedefi bu ülkeler değildir.

   Kolay · Test 3

   Soru 9511 Eylül 2001 sonrasında terörle mücadelenin uluslararası düzeyde ele alınmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Terörün yalnızca tek bir ülkeyi ilgilendirmesi
   2. B)Devletler arası savaşların tümüyle sona ermesi
   3. C)Uluslararası örgütlerin yetkilerinin bütünüyle kaldırılması
   4. D)Terör örgütlerinin sınır ötesi biçimde örgütlenmesi
   5. E)Ülkelerin güvenlik birimlerini kapatması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Terör örgütlerinin birden çok ülkede örgütlenmesi ve sınır tanımaması, mücadelenin uluslararası iş birliğiyle yürütülmesini zorunlu kılmıştır. Terörün tek bir ülkeyi ilgilendirdiği savı bu gerçeğe aykırıdır; ülkeler ayrıca güvenlik birimlerini kapatmamış, tersine güçlendirmiştir.

   Orta · Test 7

9. 9.Arap Baharı (2010-2011)

   Aralık 2010'da Tunus'ta bir seyyar satıcının kendini yakmasıyla başlayan gösteriler Bin Ali yönetimini devirdi; hareket sosyal medya ve uydu televizyonları aracılığıyla hızla Mısır (Mübarek devrildi), Libya (Kaddafi NATO destekli ayaklanmayla devrildi), Yemen ve Suriye'ye yayıldı. Ortak talepler işsizlik, yolsuzluk ve baskıya karşı özgürlük ve demokrasiydi; sonuç ülkeden ülkeye değişti: Tunus'ta seçimli geçiş, Libya ve Yemen'de iç savaş, Suriye'de 2011'den beri süren iç savaş ve milyonlarca mülteci. Türkiye, en çok Suriyeli sığınmacıyı barındıran ülke oldu.

   Sınav ipucu: Yayılmada etkili araç sorusunun cevabı sosyal medya/internettir; başlangıç ülkesi Tunus'tur, Mısır değil.

   Soru 442010 sonlarında Tunus'ta başlayarak Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da birçok ülkeye yayılan toplumsal hareketler dizisine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Arap Baharı
   2. B)Prag Baharı
   3. C)Kadife Devrim
   4. D)Turuncu Devrim
   5. E)Yeşil Devrim

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Tunus'ta başlayıp bölgeye yayılan toplumsal hareketler Arap Baharı olarak adlandırılmıştır. Prag Baharı 1968'de Çekoslovakya'da yaşanmıştır; Kadife Devrim ise 1989'da yine Çekoslovakya'da gerçekleştiğinden bu hareketlerle ilgisi yoktur.

   Kolay · Test 3

   Soru 11111 Eylül saldırılarının ardından 2001'de uluslararası askerî operasyonun düzenlendiği ülke aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Irak
   2. B)İran
   3. C)Suriye
   4. D)Afganistan
   5. E)Suudi Arabistan

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından aynı yıl Afganistan'a yönelik askerî operasyon başlatılmıştır. Irak'a yönelik savaş 2003'te başlamıştır; İran ve Suriye ise bu operasyonun hedefi olmamıştır.

   Kolay · Test 8

   Soru 116Arap Baharı olarak adlandırılan hareketlerin kısa sürede birçok ülkeye yayılmasında etkili olan araç aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Demir yolu ulaşımının hızla gelişmesi
   2. B)Deniz ticaretinin canlanması
   3. C)İnternet ve kitle iletişim olanakları
   4. D)Kütüphane sayısının artması
   5. E)Posta hizmetlerinin yaygınlaşması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. İnternet ve kitle iletişim araçları, olayların ve çağrıların ülkeler arasında hızla yayılmasını sağlamıştır. Demir yolu ya da posta hizmetleri gibi geleneksel araçlar bu hızda bir yayılmayı açıklamaya yetmez.

   Orta · Test 8

10. 10.Avrupa bütünleşmesinin aşamaları: AKÇT, AET, AT (1951-1967)

    Savaş sonrası Avrupa'da barışı ekonomik bağımlılıkla güvenceye almak için 1951 Paris Antlaşması'yla altı ülke (Fransa, Batı Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu kurdu. 1957 Roma Antlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET, ortak pazar) ve EURATOM doğdu; üç topluluk 1967'de tek çatı altında Avrupa Toplulukları (AT) adını aldı. 1986 Avrupa Tek Senedi ortak iç pazar hedefini koydu. Genişlemeler: 1973 İngiltere, İrlanda, Danimarka; 1981 Yunanistan; 1986 İspanya, Portekiz; 1995 Avusturya, İsveç, Finlandiya.

    Sınav ipucu: "Avrupa bütünleşmesinin aşamaları arasında gösterilemez" sorusunda NATO, Avrupa Konseyi ve AGİT çeldiricidir. Sıra: AKÇT (1951) → AET (1957) → AT (1967) → AB (1992).

    Soru 131992'de imzalanan ve Avrupa Topluluğu'nun Avrupa Birliği adını almasını sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Ankara Anlaşması
    2. B)Roma Antlaşması
    3. C)Paris Antlaşması
    4. D)Helsinki Nihai Senedi
    5. E)Maastricht Antlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Avrupa Birliği adının benimsenmesi 1992 tarihli Maastricht Antlaşması ile olmuştur. Roma Antlaşması Topluluğun kuruluşuyla, Ankara Anlaşması ise Türkiye ile ortaklık ilişkisiyle ilgilidir.

    Orta · Test 1

    Soru 68Aşağıdakilerden hangisi Avrupa bütünleşmesinin aşamaları arasında gösterilemez?

    1. A)Roma Antlaşması'nın imzalanması
    2. B)Maastricht Antlaşması'nın imzalanması
    3. C)Ortak para birimine geçilmesi
    4. D)Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulması
    5. E)Varşova Paktı'nın kurulması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Varşova Paktı 1955'te Doğu Bloku'nun askerî örgütü olarak kurulmuştur; Avrupa bütünleşmesiyle ilgisi yoktur. Kömür ve Çelik Topluluğu, Roma Antlaşması, Maastricht Antlaşması ve ortak para birimi ise bütünleşmenin ardışık aşamalarıdır.

    Zor · Test 5

    Soru 1241947'de imzalanan, dünya ticaretinde gümrük vergilerinin indirilmesini ve ticaret engellerinin azaltılmasını amaçlayan ve 1995'te Dünya Ticaret Örgütü'ne dönüşen anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması
    2. B)Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması
    3. C)Bretton Woods Anlaşması
    4. D)Maastricht Antlaşması
    5. E)Roma Antlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. GATT kısaltmasıyla bilinen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması 1947'de imzalanmış, yaklaşık elli yıl boyunca dünya ticaretinin kurallarını belirlemiş ve 1995'te kalıcı bir örgüte, Dünya Ticaret Örgütü'ne dönüşmüştür. Bretton Woods düzenlemeleri 1944 tarihlidir ve ticaretin değil para sisteminin düzenlenmesiyle ilgilidir; bu düzenlemelerle Uluslararası Para Fonu ile Dünya Bankası kurulmuştur. Roma Antlaşması 1957'de Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu, Maastricht Antlaşması ise 1992'de Avrupa Birliği'ni doğurmuştur; ikisi de Avrupa bütünleşmesine ilişkindir. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması 1994'te yürürlüğe girmiş bölgesel bir anlaşmadır. Cevap B.

    Kolay · Test 9

11. 11.Maastricht Antlaşması (1992), euro ve AB kurumları

    Şubat 1992'de Hollanda'nın Maastricht kentinde imzalanan ve 1993'te yürürlüğe giren antlaşma Avrupa Topluluğu'na Avrupa Birliği adını verdi; ekonomik bütünleşmeye ortak dış ve güvenlik politikası ile adalet-içişleri iş birliğini ekledi, AB vatandaşlığını ve ekonomik-parasal birlik takvimini getirdi. Ortak para euro 1999'da kaydi olarak, 1 Ocak 2002'de banknot ve madenî para olarak tedavüle girdi; amacı kur riskini ve işlem maliyetini kaldırarak tek pazarı tamamlamaktır. Kurumlar: Avrupa Komisyonu (yürütme, yasa önerir; Brüksel), halkın doğrudan seçtiği Avrupa Parlamentosu (Strazburg) ve üye ülke bakanlarından oluşan AB Konseyi (birlikte yasama), AB Zirvesi (devlet ve hükûmet başkanları), AB Adalet Divanı (Lüksemburg), Avrupa Merkez Bankası (Frankfurt).

    Sınav ipucu: Euro "tedavüle girdi" sorusunun cevabı 2002'dir, 1999 kaydi başlangıçtır; her üye euro kullanmaz (Danimarka, İsveç, Polonya). Kurum-görev eşleştirmesi: Komisyon önerir ve uygular, Parlamento ile Konsey kabul eder.

    Soru 54Avrupa Birliği'nin ortak para birimi euronun banknot ve madenî para olarak tedavüle girdiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)2002
    2. B)1992
    3. C)1995
    4. D)1999
    5. E)2009

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Euro banknot ve madenî paraları 2002'de kullanıma girmiştir; 1999'da ise yalnızca kaydi para olarak uygulanmaya başlanmıştı. 1992 Maastricht Antlaşması'nın, 1995 ise Dünya Ticaret Örgütü'nün kurulduğu yıl olduğundan doğru yanıt olamazlar.

    Kolay · Test 4

    Soru 122Aşağıdaki Avrupa Birliği kurumu-görev eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

    1. A)Avrupa Parlamentosu - Üye ülkelerin ordularına komuta etmek
    2. B)Avrupa Merkez Bankası - Üyelerin sınır güvenliğini sağlamak
    3. C)Avrupa Birliği Adalet Divanı - Üye devletlerin bütçesini yapmak
    4. D)Avrupa Sayıştayı - Birliğin dış politikasını yürütmek
    5. E)Avrupa Komisyonu - Birliğin yürütme görevini üstlenmek

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Avrupa Komisyonu Birliğin yürütme organıdır ve mevzuat önerilerini hazırlar. Avrupa Parlamentosu yasama ve bütçe yetkilerini kullanır, ordulara komuta etmez; Avrupa Merkez Bankası ise para politikasından sorumludur, sınır güvenliğinden değil.

    Orta · Test 9

    Soru 131992'de imzalanan ve Avrupa Topluluğu'nun Avrupa Birliği adını almasını sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Ankara Anlaşması
    2. B)Roma Antlaşması
    3. C)Paris Antlaşması
    4. D)Helsinki Nihai Senedi
    5. E)Maastricht Antlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Avrupa Birliği adının benimsenmesi 1992 tarihli Maastricht Antlaşması ile olmuştur. Roma Antlaşması Topluluğun kuruluşuyla, Ankara Anlaşması ise Türkiye ile ortaklık ilişkisiyle ilgilidir.

    Orta · Test 1

12. 12.AB'nin genişlemesi ve derinleşmesi: Kopenhag Kriterleri, Schengen, Lizbon, Brexit

    1993 Kopenhag Zirvesi adaylara üç ölçüt koydu: siyasi (demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlıklara saygı), ekonomik (işleyen piyasa ekonomisi, Birlik içi rekabete dayanma) ve müktesebata uyum. 1985 Schengen Anlaşması (1995'ten itibaren uygulandı) üyelerin çoğunda iç sınırlarda kişi denetimini kaldırdı. 2004 genişlemesi en büyüğüdür: çoğu eski Doğu Bloku'ndan on ülke (Polonya, Macaristan, Çekya, Slovakya, Slovenya, Baltık üçlüsü, Malta, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) katıldı; 2007'de Bulgaristan ve Romanya, 2013'te Hırvatistan izledi. 2009'da yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması karar alma yapısını yeniden düzenledi (AB Zirvesi'ne daimî başkan, çoğunluk oylamasının genişlemesi, Parlamento'nun güçlenmesi). 2016 referandumunun ardından İngiltere 2020'de ayrıldı (Brexit); bir üye ilk kez Birlik'ten çıktı.

    Sınav ipucu: Kopenhag'ın siyasi ölçütü sorulursa "piyasa ekonomisi" çeldiricidir, o ekonomik ölçüttür. Brexit bütünleşmenin geri döndürülebildiğini gösterir; "AB dağıldı" yorumu yanlıştır.

    Soru 41Avrupa Birliği'ne üyelik için aday ülkelerin karşılaması gereken ve 1993'te belirlenen ölçütler aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kopenhag Kriterleri
    2. B)Maastricht Kriterleri
    3. C)Helsinki Kriterleri
    4. D)Lizbon Kriterleri
    5. E)Roma Kriterleri

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Aday ülkelerin karşılaması gereken siyasi ve ekonomik ölçütler 1993'te Kopenhag'da belirlenmiştir. Maastricht kriterleri ise ortak para birimine geçiş için gereken parasal ölçütleri ifade ettiğinden üyelik ölçütleriyle karıştırılmamalıdır.

    Kolay · Test 3

    Soru 42Avrupa Birliği'nin 2004'teki genişlemesinin ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Yalnızca Kuzey Avrupa ülkelerinin katılması
    2. B)Eski Doğu Bloku ülkelerinin üye olarak katılması
    3. C)Birliğin üye sayısının azalmasıyla sonuçlanması
    4. D)Yalnızca ada devletlerinin üyeliğe alınması
    5. E)Katılan bütün ülkelerin ortak para birimine hemen geçmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 2004 genişlemesi, Soğuk Savaş döneminde Doğu Bloku içinde yer almış çok sayıda ülkenin aynı anda üye olmasıyla dikkat çeker. Genişleme üye sayısını artırmıştır; katılan ülkelerin tamamı da ortak para birimine hemen geçmemiştir.

    Orta · Test 3

    Soru 90İngiltere'nin Avrupa Birliği üyeliğinden ayrılmasının tamamlandığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)2004
    2. B)2009
    3. C)2020
    4. D)2013
    5. E)2016

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılması 2020'de tamamlanmıştır; 2016 ise bu konudaki halk oylamasının yapıldığı yıldır. 2004 ve 2013 Birliğin genişleme dalgalarına ilişkin yıllar olduğundan ayrılıkla ilgili değildir.

    Kolay · Test 6

13. 13.Türkiye-AB ilişkileri: Ankara Anlaşması'ndan müzakerelere (1959-2005)

    Türkiye 1959'da AET'ye ortaklık için başvurdu; 1963 Ankara Anlaşması hazırlık, geçiş ve son dönem olmak üzere üç aşamalı bir ortaklık kurdu, 1970 Katma Protokol geçiş dönemini düzenledi. 1987'de Özal hükûmeti tam üyeliğe başvurdu; Komisyon 1989'da Türkiye'nin ehil olduğunu ancak zamanın uygun olmadığını bildirdi. 1 Ocak 1996'da Gümrük Birliği yürürlüğe girdi: sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinde gümrükler kalktı, Türkiye tam üye olmadan gümrük birliğine girdi. 1999 Helsinki Zirvesi Türkiye'yi aday ülke ilan etti; Aralık 2004 Brüksel Zirvesi kararıyla 3 Ekim 2005'te tam üyelik müzakereleri başladı. Müzakereler fasıllar hâlinde yürür; Türkiye üye değildir.

    Sınav ipucu: Takvim: 1963 ortaklık → 1987 başvuru → 1996 Gümrük Birliği → 1999 adaylık → 2005 müzakere. "Tam üyelik 2005'te gerçekleşti" öncülü yanlıştır.

    Soru 46Türkiye ile Avrupa Birliği ilişkileriyle ilgili olarak, I. Gümrük birliği 1996'da yürürlüğe girmiştir. II. Adaylık statüsü 1999'da tanınmıştır. III. Tam üyelik 2005'te gerçekleşmiştir. yargılarından hangileri doğrudur?

    1. A)Yalnız I
    2. B)Yalnız II
    3. C)II ve III
    4. D)I ve II
    5. E)I, II ve III

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Gümrük birliği 1996'da yürürlüğe girmiş, adaylık statüsü ise 1999 Helsinki Zirvesi'nde tanınmıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. III yanlıştır, çünkü 2005'te tam üyelik değil tam üyelik müzakereleri başlamıştır.

    Zor · Test 4

    Soru 58Türkiye ile Avrupa Birliği arasında tam üyelik müzakerelerinin başladığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)1987
    2. B)2005
    3. C)1996
    4. D)1999
    5. E)2013

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Türkiye ile Avrupa Birliği arasında tam üyelik müzakereleri 2005'te başlamıştır. 1987 tam üyelik başvurusunun, 1996 gümrük birliğinin yürürlüğe girdiği, 1999 ise adaylık statüsünün tanındığı yıldır.

    Kolay · Test 4

    Soru 1102009'da yürürlüğe giren ve Avrupa Birliği'nin karar alma yapısını yeniden düzenleyen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Roma Antlaşması
    2. B)Paris Antlaşması
    3. C)Ankara Anlaşması
    4. D)Lizbon Antlaşması
    5. E)Helsinki Antlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Lizbon Antlaşması 2009'da yürürlüğe girerek Avrupa Birliği'nin kurumsal yapısını ve karar alma usullerini yeniden düzenlemiştir. Roma Antlaşması 1957'de, Paris Antlaşması ise 1951'de imzalandığından bu düzenlemeyi yapan belge değildir.

    Orta · Test 8

14. 14.Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlığı ve Türkiye (1991)

    SSCB'nin dağılmasıyla 1991'de Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan bağımsızlığını ilan etti; Türkiye bunları tanıyan ilk ülke oldu (Azerbaycan'ı Kasım 1991'de). Bu gelişme Türkiye'ye Kafkasya ve Orta Asya'da yeni bir hareket alanı ve "Türk dünyası" ile dil, kültür ve ekonomi köprüsü kurma fırsatı verdi: 1992'den itibaren Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirveleri toplandı, Büyük Öğrenci Projesi ile binlerce öğrenci Türkiye'de okutuldu, Türk şirketleri bölgeye açıldı; Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı (2006) Hazar petrolünü Akdeniz'e ulaştırdı. Azerbaycan-Ermenistan arasındaki Karabağ sorunu Türkiye'nin dış politika gündemine girdi.

    Sınav ipucu: "Türkiye açısından sonucu" sorusunun cevabı: dış politikada yeni bir coğrafya, kültürel ve ekonomik iş birliği alanı. Tacikistan Türk dili konuşan ülke değildir, beşliye dâhil edilmez.

    Soru 2Sovyetler Birliği'nin 1991'de dağılmasının ardından Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan bağımsızlıklarını ilan etmiştir. Bu gelişmenin Türkiye açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Orta Asya ve Kafkasya ile ilişkilerin gelişmesi
    2. B)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyeliğinin sona ermesi
    3. C)Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin kesilmesi
    4. D)Birleşmiş Milletler üyeliğinin askıya alınması
    5. E)Karadeniz'e kıyısının bulunmaması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Yeni bağımsız devletlerin ortaya çıkması, Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkasya ile siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler kurmasının önünü açmıştır. Bu süreçte Türkiye'nin NATO ve Birleşmiş Milletler üyelikleri devam ettiğinden ilgili seçenekler yanlıştır.

    Orta · Test 1

    Soru 98Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkasya'ya yönelik iş birliği kuruluşları arasında gösterilemez?

    1. A)Türk Devletleri Teşkilatı
    2. B)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
    3. C)Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY)
    4. D)Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı
    5. E)Yunus Emre Vakfı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü 1949'da kurulmuş bir savunma ittifakıdır; Orta Asya'ya yönelik bir iş birliği kuruluşu değildir. Türk Devletleri Teşkilatı, TÜRKSOY, TİKA ve Yunus Emre Vakfı ise bu alandaki siyasi, kültürel ve kalkınma iş birliğini yürüten yapılardır.

    Zor · Test 7

15. 15.Türk dünyası kuruluşları: TİKA (1992), TÜRKSOY (1993), Yunus Emre Enstitüsü (2007), Türk Devletleri Teşkilatı

    TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) 1992'de yeni bağımsız ülkelerle kalkınma, eğitim ve kültür projeleri yürütmek için kuruldu; bugün dünya genelinde kalkınma yardımı yapar. TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı, merkezi Ankara) 1993'te Türk dili konuşan ülkeler arasında kültür-sanat iş birliği için kuruldu. Yunus Emre Enstitüsü 2007'de Türk dilini, kültürünü ve sanatını yurt dışında tanıtmak için kuruldu; Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı 2010'da eklendi. Devlet başkanı zirveleri 2009 Nahçıvan Anlaşması ile kurumsallaştı: Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Keneşi) kuruldu, 2021 İstanbul Zirvesi'nde adı Türk Devletleri Teşkilatı oldu. Üyeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan; Türkmenistan, Macaristan ve KKTC gözlemcidir.

    Sınav ipucu: Kuruluş-yıl: TİKA 1992, TÜRKSOY 1993, Yunus Emre 2007, Nahçıvan 2009, Türk Devletleri Teşkilatı adı 2021. "Bugünkü adını 1991'de aldı" öncülü yanlıştır.

    Soru 94Aşağıdaki kuruluş-yıl eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Dünya Ticaret Örgütü'nün faaliyete geçmesi - 1995
    2. B)Türk Konseyi'nin (Türk Devletleri Teşkilatı) Nahçıvan Anlaşması ile kurulması - 1992
    3. C)TİKA'nın kurulması - 1992
    4. D)TÜRKSOY'un kurulması - 1993
    5. E)Maastricht Antlaşması'nın imzalanması - 1992

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Türk Konseyi (bugünkü adıyla Türk Devletleri Teşkilatı) 3 Ekim 2009 tarihli Nahçıvan Anlaşması ile kurulmuştur; 1992, Ankara'daki ilk Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesi'nin yılıdır, örgütün kuruluşu değildir. Maastricht Antlaşması 1992'de imzalanmış, Dünya Ticaret Örgütü 1995'te faaliyete geçmiş, TİKA 1992'de, TÜRKSOY 1993'te kurulmuştur; bu nedenle yanlış eşleştirme B'dir.

    Zor · Test 7

    Soru 98Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkasya'ya yönelik iş birliği kuruluşları arasında gösterilemez?

    1. A)Türk Devletleri Teşkilatı
    2. B)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
    3. C)Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY)
    4. D)Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı
    5. E)Yunus Emre Vakfı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü 1949'da kurulmuş bir savunma ittifakıdır; Orta Asya'ya yönelik bir iş birliği kuruluşu değildir. Türk Devletleri Teşkilatı, TÜRKSOY, TİKA ve Yunus Emre Vakfı ise bu alandaki siyasi, kültürel ve kalkınma iş birliğini yürüten yapılardır.

    Zor · Test 7

    Soru 38Türk dilini, kültürünü ve sanatını yurt dışında tanıtmak amacıyla 2007'de kurulan kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)TİKA
    2. B)Yunus Emre Vakfı
    3. C)TÜRKSOY
    4. D)TRT Genel Müdürlüğü
    5. E)Türk Dil Kurumu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Yunus Emre Vakfı 2007'de kurulmuş ve bağlı enstitüler aracılığıyla yurt dışında Türkçe öğretimi ile kültür tanıtımı çalışmaları yürütmüştür. TİKA kalkınma iş birliği projelerini yürütür; Türk Dil Kurumu ise dil araştırmalarına yönelik yurt içi bir kurumdur.

    Kolay · Test 3

16. 16.Bölgesel iş birliği girişimleri: KEİ (1992), ECO, D-8 (1997), GDAÜ, ŞİÖ (2001)

    Özal'ın girişimiyle 1992'de İstanbul'da imzalanan bildirgeyle Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) kuruldu; Karadeniz'e kıyısı olan ve çevre ülkeler arasında ekonomik iş birliğini amaçlar, merkezi İstanbul'dadır. 1985'te Türkiye, İran ve Pakistan'ın kurduğu Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO, merkezi Tahran) 1992'de Türk Cumhuriyetleri ve Afganistan'ın katılımıyla genişledi. 1997'de Erbakan'ın öncülüğünde sekiz Müslüman ülke (Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Endonezya, Malezya, Mısır, Nijerya) İstanbul'da D-8'i kurdu. Balkanlar'da Türkiye'nin kurucusu olduğu Güneydoğu Avrupa İşbirliği Süreci (1996) bölgesel barış, istikrar ve iş birliğini hedefler. Şanghay İşbirliği Örgütü (2001; Çin, Rusya ve Orta Asya ülkeleri) bölgesel güvenlik ve ekonomik iş birliği için kuruldu; Türkiye üyesi değil, diyalog ortağıdır.

    Sınav ipucu: "Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkasya'ya yönelik kuruluşları arasında gösterilemez" sorusunda cevap ŞİÖ gibi üye olmadığı yapılardır. Merkez ezberi: KEİ İstanbul, ECO Tahran, TÜRKSOY Ankara.

    Soru 87Bölgesel güvenlik ve ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla 2001'de kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
    2. B)Bağımsız Devletler Topluluğu
    3. C)Karadeniz Ekonomik İş Birliği
    4. D)Şanghay İş Birliği Örgütü
    5. E)Ekonomik İş Birliği Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Şanghay İş Birliği Örgütü 2001'de bölgesel güvenlik ve ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla kurulmuştur. Bağımsız Devletler Topluluğu 1991'de, Karadeniz Ekonomik İş Birliği ise 1992'de kurulduğundan bu tarihle bağdaşmaz.

    Orta · Test 6

    Soru 3Bağımsızlığını kazanan ülkelerle kalkınma, eğitim ve kültür alanlarında iş birliği projeleri yürütmek amacıyla Türkiye'de 1992'de kurulan kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü
    2. B)Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu
    3. C)Karadeniz Ekonomik İş Birliği
    4. D)İslam İşbirliği Teşkilatı
    5. E)Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1992'de kurulan Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı, kalkınma ve eğitim projeleriyle iş birliğini yürütmektedir. UNESCO ve UNICEF Birleşmiş Milletler kuruluşları olduğundan Türkiye'nin bu amaçla kurduğu kurum olarak gösterilemez.

    Orta · Test 1

    Soru 4Karadeniz'e kıyısı bulunan ülkeler ile çevre ülkeler arasında ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla 1992'de kurulan ve merkezi İstanbul'da bulunan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
    2. B)Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu
    3. C)Karadeniz Ekonomik İş Birliği
    4. D)Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü
    5. E)Varşova Paktı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Merkezi İstanbul'da bulunan bölgesel ekonomik iş birliği örgütü Karadeniz Ekonomik İş Birliği'dir. NATO askerî bir örgüt, Varşova Paktı ise 1991'de dağılmış bir yapı olduğundan doğru yanıt olamaz.

    Kolay · Test 1

17. 17.24 Ocak Kararları (1980) ve Özal dönemi ekonomisi

    1970'lerin sonunda döviz darboğazı, yüksek enflasyon ve kuyruklarla tıkanan ithal ikameci model, Demirel hükûmetinin Turgut Özal'a hazırlattığı 24 Ocak 1980 Kararları ile terk edildi: büyük devalüasyon, fiyat denetimlerinin kaldırılması, ihracata dayalı büyüme, dış ticaretin ve yabancı sermaye girişinin serbestleştirilmesi, KİT'lerin küçültülmesi. 12 Eylül yönetiminde de sürdürülen program, 1983'te iktidara gelen Özal'ın ANAP hükûmetleriyle serbest piyasa ekonomisine geçişe dönüştü: özelleştirme, KDV (1985), döviz serbestisi ve 1989'da sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi, serbest bölgeler, ihracat teşvikleri, GAP gibi büyük altyapı yatırımları, özel radyo-televizyon. Türkiye küresel ekonomiye eklemlendi; bedeli yüksek enflasyon ve gelir dağılımının bozulması oldu.

    Sınav ipucu: 24 Ocak Kararları 12 Eylül darbesinden ÖNCE, Demirel hükûmeti döneminde alındı. "İthal ikamesinden ihracata dayalı modele geçiş" ifadesi bu kararların anahtarıdır.

18. 18.12 Eylül 1980 ve 1982 Anayasası

    Siyasi şiddet, hükûmet bunalımı ve TBMM'nin cumhurbaşkanı seçememesi gerekçesiyle Genelkurmay Başkanı Kenan Evren başkanlığındaki Millî Güvenlik Konseyi 12 Eylül 1980'de yönetime el koydu; TBMM ve partiler kapatıldı, siyasetçilere yasak getirildi. Kurucu Meclis'in (Millî Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi) hazırladığı 1982 Anayasası 7 Kasım 1982 halkoylamasında kabul edildi; aynı oylamayla Evren cumhurbaşkanı oldu. Anayasa güçlü yürütme ve geniş yetkili cumhurbaşkanı, hak ve özgürlüklerde sınırlayıcı yaklaşım ve Millî Güvenlik Kurulu'nun etkisiyle öne çıkar; YÖK bu dönemde kuruldu. 1983 seçimleriyle sivil yönetime dönüldü (ANAP), 1987 halkoylamasıyla siyasi yasaklar kalktı; 2007 değişikliğiyle cumhurbaşkanının halkça seçilmesi, 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi getirildi.

    Sınav ipucu: Anayasa halkoylaması ile cumhurbaşkanı seçimi aynı oylamada birleştirilmişti. 1982 Anayasası 1961'e göre yürütmeyi güçlendirmiştir; 12 Eylül sonrası ilk seçim 1983'tür.

19. 19.Küreselleşmenin ekonomik boyutu: çok uluslu şirketler, sermaye hareketleri, 2008 krizi

    Küreselleşme; mal, sermaye, bilgi ve insan hareketlerinin ulusal sınırları aşarak dünyanın tek bir pazar ve iletişim ağı hâline gelmesidir. 1980'lerden itibaren serbest ticaret politikaları, Soğuk Savaş'ın bitişi ve internet süreci hızlandırdı. Ekonomik boyutta üretimi birçok ülkeye yayan çok uluslu şirketler güçlendi, sermaye anında ülke değiştirir oldu ve ulusal ekonomiler dış kararlara bağımlı hâle geldi. Bunun sonucu bir ülkedeki krizin hızla yayılmasıdır: 2008'de ABD'de konut kredilerinin (mortgage) batmasıyla başlayan finans krizi küresel durgunluğa dönüştü; dünya ekonomisinde ağırlığı olan ülkeleri toplayan G20 bu krizle liderler düzeyinde toplanmaya başladı (Türkiye üyedir, 2015 zirvesi Antalya'da yapıldı). Küreselleşme gelir farklarını kapatmadı; gelişmiş-gelişmemiş uçurumu ve eşitsizlik eleştirileri büyüdü.

    Sınav ipucu: "Sonuçları arasında gösterilemez" sorusunda cevap "gelir farklarının tümüyle kalkması" ya da "ulus devletlerin gücünün artması" gibi ters ifadelerdir. Çok uluslu şirketlerin sonucu: ulusal ekonomilerin dışa bağımlılığı.

    Soru 15Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin sonuçları arasında gösterilemez?

    1. A)İletişim teknolojilerinin dünya genelinde yaygınlaşması
    2. B)Ülkeler arasındaki ekonomik ilişkilerin azalması
    3. C)Sermaye hareketlerinin hızlanması
    4. D)Kültürel etkileşimin artması
    5. E)Çok uluslu şirketlerin etkisinin büyümesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Küreselleşme ülkeler arasındaki ekonomik ilişkileri azaltmaz, tersine karşılıklı bağımlılığı artırır. İletişim teknolojilerinin yaygınlaşması, sermaye hareketlerinin hızlanması ve kültürel etkileşim bu sürecin bilinen sonuçlarıdır.

    Zor · Test 1

    Soru 552008'de ABD'de başlayarak dünyaya yayılan finans krizinin gösterdiği durum aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Ülke ekonomilerinin birbirinden bağımsız olduğu
    2. B)Uluslararası ticaretin tümüyle durduğu
    3. C)Kriz yaşayan ülkenin dünyadan yalıtıldığı
    4. D)Bankacılığın yalnızca ulusal bir alan olduğu
    5. E)Finansal piyasaların birbirine bağlı olduğu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Bir ülkedeki finans sorunlarının kısa sürede küresel bir krize dönüşmesi, piyasaların birbirine sıkı biçimde bağlı olduğunu göstermiştir. Bu durum ekonomilerin birbirinden bağımsız olduğu görüşünü çürütür; uluslararası ticaret ise daralmakla birlikte tümüyle durmamıştır.

    Orta · Test 4

    Soru 102Küreselleşmeyle ilgili olarak, I. Sermaye ve bilgi akışını hızlandırmıştır. II. Kültürler arası etkileşimi artırmıştır. III. Ülkeler arasındaki gelir farklarını tümüyle ortadan kaldırmıştır. yargılarından hangileri doğrudur?

    1. A)I ve II
    2. B)Yalnız I
    3. C)Yalnız II
    4. D)II ve III
    5. E)I, II ve III

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Küreselleşme sermaye ile bilgi akışını hızlandırmış ve kültürler arası etkileşimi artırmıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. III yanlıştır, çünkü gelir dağılımındaki eşitsizlikler ortadan kalkmamış, birçok bölgede tartışma konusu olmayı sürdürmüştür.

    Zor · Test 7

20. 20.Küreselleşmenin kültürel ve teknolojik boyutu; küresel sorunlar

    Uydu televizyonu, internet ve sosyal medya bilgiye erişimi hızlandırıp ucuzlattı; bir ülkedeki gelişmenin anında dünyada duyulması "küresel köy" kavramını doğurdu. Kültürel etki iki yönlüdür: kültürler arası etkileşim ve tanışıklık artarken tüketim alışkanlıkları, popüler kültür ve İngilizce yaygınlaşarak yerel kültürlerin aşınması ve tek tipleşme tehlikesi doğurdu. Çalışma yaşamında bilgisayar ve internet uzaktan çalışma, esnek üretim ve bilgi ekonomisini getirdi. Aynı bağlantılılık sorunları da küreselleştirdi: salgın hastalıklar kısa sürede bütün ülkelere yayıldı, çatışma ve afetler kitlesel göç dalgaları yarattı; terör, siber suç, su kıtlığı ve iklim değişikliği tek bir ülkenin çabasıyla çözülemeyen sorunlar hâline geldi.

    Sınav ipucu: Öncül "salgın kısa sürede yayıldı" ya da "bir bölgedeki kirlilik başka ülkeleri etkiledi" diyorsa yargı: sorunlar küreseldir, çözüm uluslararası iş birliği gerektirir. Kültürel olumsuz etki = yerel kültürlerin zayıflaması.

    Soru 20Küreselleşmeyle birlikte iletişim araçlarının yaygınlaşması, farklı toplumlara ait ürün, alışkanlık ve yaşam biçimlerinin hızla yayılmasına yol açmıştır. Bu durumun kültürel alanda ortaya çıkardığı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Yerel kültürel özelliklerin aşınma riskinin doğması
    2. B)Uluslararası ticaretin bütünüyle durması
    3. C)İletişim araçlarının sayısının azalması
    4. D)Ülkeler arasındaki bağımlılığın ortadan kalkması
    5. E)Bilgi akışının eskisine göre yavaşlaması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Küreselleşme kültürler arası etkileşimi artırırken yerel kültürel özelliklerin korunması sorununu da gündeme getirmiştir. İletişim araçlarının yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırdığından yavaşlama yönündeki seçenek verilerle çelişir.

    Zor · Test 2

    Soru 96Bilgisayar ve internet kullanımının yaygınlaşmasının çalışma yaşamı üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Uzaktan çalışma olanaklarının genişlemesi
    2. B)Mesleklerin sayısının hızla azalmaya başlaması
    3. C)Yazılı iletişimin bütünüyle sona ermesi
    4. D)İş gücünün yalnızca tarıma yönelmesi
    5. E)Eğitim gereksiniminin ortadan kalkması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Bilişim teknolojileri, işin belirli bir mekâna bağlı yürütülmesi zorunluluğunu azaltarak uzaktan çalışmayı yaygınlaştırmıştır. Bu gelişme eğitim gereksinimini ortadan kaldırmamış, tersine nitelikli iş gücü ihtiyacını artırmıştır.

    Orta · Test 7

    Soru 116Arap Baharı olarak adlandırılan hareketlerin kısa sürede birçok ülkeye yayılmasında etkili olan araç aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Demir yolu ulaşımının hızla gelişmesi
    2. B)Deniz ticaretinin canlanması
    3. C)İnternet ve kitle iletişim olanakları
    4. D)Kütüphane sayısının artması
    5. E)Posta hizmetlerinin yaygınlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. İnternet ve kitle iletişim araçları, olayların ve çağrıların ülkeler arasında hızla yayılmasını sağlamıştır. Demir yolu ya da posta hizmetleri gibi geleneksel araçlar bu hızda bir yayılmayı açıklamaya yetmez.

    Orta · Test 8

21. 21.Birleşmiş Milletler: ana organlar ve uzmanlık kuruluşları (1945)

    BM, San Francisco'da hazırlanan antlaşmayla 24 Ekim 1945'te kuruldu; merkezi New York'tadır, Türkiye 51 kurucu üyeden biridir. Altı ana organı: Genel Kurul, barış ve güvenlikten sorumlu Güvenlik Konseyi (veto yetkili beş daimî üye ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa ile on geçici üye), Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi (işlevini yitirdi), devletler arası uyuşmazlıklara bakan Uluslararası Adalet Divanı (Lahey) ve Sekretarya. Uzmanlık ve yardım kuruluşları: UNESCO (1946, eğitim-bilim-kültür, Paris), UNICEF (1946, çocuklar), Dünya Sağlık Örgütü (1948, Cenevre), FAO (gıda-tarım, Roma), ILO (çalışma), UNHCR (1950, mülteciler), IMF ve Dünya Bankası. Vetonun sonucu: bir daimî üyenin karşı çıktığı karar alınamaz; büyük güçler anlaşamayınca Konsey işlevsiz kalır.

    Sınav ipucu: "Ana organlar arasında yer almaz" sorusunda UNESCO, UNICEF, NATO çeldiricidir; onlar organ değildir. "Güvenlik Konseyi'nin bütün üyeleri veto hakkına sahiptir" yanlıştır, yalnız beş daimî üye.

    Soru 30Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki veto yetkisinin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kararların yalnızca Genel Kurul'da alınması
    2. B)Bir daimî üyenin karşı oyunun kararı engellemesi
    3. C)Bütün üyelerin eşit oy hakkına sahip olması
    4. D)Konsey kararlarının bağlayıcı olmaması
    5. E)Kararların oy birliğiyle alınmasının yasaklanması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Veto yetkisi, daimî üyelerden birinin karşı oy kullanması hâlinde kararın alınamamasına yol açar. Bu durum bütün üyelerin eşit ağırlıkta oy kullandığı savını geçersiz kılar; Güvenlik Konseyi kararları ayrıca üyeler için bağlayıcı niteliktedir.

    Orta · Test 2

    Soru 31Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler'in ana organları arasında yer almaz?

    1. A)Genel Kurul
    2. B)Güvenlik Konseyi
    3. C)Avrupa Komisyonu
    4. D)Uluslararası Adalet Divanı
    5. E)Ekonomik ve Sosyal Konsey

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği'nin yürütme organıdır ve Birleşmiş Milletler'le ilgisi yoktur. Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey ile Uluslararası Adalet Divanı ise Birleşmiş Milletler'in ana organları arasındadır.

    Orta · Test 3

    Soru 70Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin veto yetkisine sahip daimî üye sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)3
    2. B)7
    3. C)10
    4. D)15
    5. E)5

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Güvenlik Konseyi'nin veto yetkisine sahip beş daimî üyesi bulunmaktadır; konseyin toplam üye sayısı ise geçici üyelerle birlikte on beştir. Bu nedenle 15 sayısı toplam üye sayısını gösterdiğinden daimî üye sayısı olarak verilemez.

    Kolay · Test 5

22. 22.Bretton Woods kuruluşları (IMF, Dünya Bankası) ve GATT'tan Dünya Ticaret Örgütü'ne (1947-1995)

    1944'te ABD'de toplanan Bretton Woods Konferansı savaş sonrası uluslararası para düzenini kurdu ve iki kuruluş doğurdu: Uluslararası Para Fonu (IMF; ödemeler dengesi güçlüğü çeken ülkelere koşullu kredi vererek finansal istikrarı korur) ve Dünya Bankası (kalkınma projelerine uzun vadeli kredi verir); ikisi de Washington merkezlidir. Ticaret ayağını 1947'de imzalanan GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) kurdu; üyeler görüşme turlarıyla gümrük vergilerini indirdi. Uruguay Turu'nun sonunda GATT, 1 Ocak 1995'te kalıcı bir örgüt olan Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ, Cenevre) dönüştü; DTÖ ticaretin kurallarını belirler ve ticari uyuşmazlıkları çözer. Türkiye üçünün de üyesidir.

    Sınav ipucu: İşlev ayrımı: IMF = ödemeler dengesi ve finansal istikrar; Dünya Bankası = kalkınma kredisi; DTÖ = ticaret kuralları. "Bretton Woods ile kurulanlar" sorusunda GATT ve DTÖ çeldiricidir (1947 ve 1995).

    Soru 651944'teki Bretton Woods düzenlemeleriyle kurulan kuruluşlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    1. A)UNESCO - Dünya Sağlık Örgütü
    2. B)NATO - Varşova Paktı
    3. C)Dünya Ticaret Örgütü - OECD
    4. D)Avrupa Merkez Bankası - Avrupa Yatırım Bankası
    5. E)Uluslararası Para Fonu - Dünya Bankası

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Uluslararası Para Fonu ile Dünya Bankası 1944'teki Bretton Woods düzenlemeleriyle kurulmuştur. Dünya Ticaret Örgütü 1995'te, OECD ise 1961'de kurulduğundan bu düzenlemelerin ürünü sayılamaz; NATO ve Varşova Paktı ise askerî örgütlerdir.

    Kolay · Test 5

    Soru 1241947'de imzalanan, dünya ticaretinde gümrük vergilerinin indirilmesini ve ticaret engellerinin azaltılmasını amaçlayan ve 1995'te Dünya Ticaret Örgütü'ne dönüşen anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması
    2. B)Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması
    3. C)Bretton Woods Anlaşması
    4. D)Maastricht Antlaşması
    5. E)Roma Antlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. GATT kısaltmasıyla bilinen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması 1947'de imzalanmış, yaklaşık elli yıl boyunca dünya ticaretinin kurallarını belirlemiş ve 1995'te kalıcı bir örgüte, Dünya Ticaret Örgütü'ne dönüşmüştür. Bretton Woods düzenlemeleri 1944 tarihlidir ve ticaretin değil para sisteminin düzenlenmesiyle ilgilidir; bu düzenlemelerle Uluslararası Para Fonu ile Dünya Bankası kurulmuştur. Roma Antlaşması 1957'de Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu, Maastricht Antlaşması ise 1992'de Avrupa Birliği'ni doğurmuştur; ikisi de Avrupa bütünleşmesine ilişkindir. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması 1994'te yürürlüğe girmiş bölgesel bir anlaşmadır. Cevap B.

    Kolay · Test 9

    Soru 27Uluslararası ticaretin kurallarını belirlemek ve ticari uyuşmazlıkları çözmek amacıyla 1995'te kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Uluslararası Para Fonu
    2. B)Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü
    3. C)Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu
    4. D)Dünya Ticaret Örgütü
    5. E)Karadeniz Ekonomik İş Birliği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Uluslararası ticaret kurallarını düzenleyen örgüt 1995'te kurulan Dünya Ticaret Örgütü'dür. Uluslararası Para Fonu parasal istikrarla, UNICEF ise çocuklara yönelik yardımlarla ilgilendiğinden doğru yanıt değildir.

    Orta · Test 2

23. 23.OPEC (1960), İslam İşbirliği Teşkilatı (1969) ve AGİT (1975-1995)

    OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) 1960'ta Bağdat'ta petrol üreten ülkelerin üretim ve fiyat politikalarını eş güdümlemek için kuruldu, merkezi Viyana'dadır; petrol fiyatlarında belirleyici güçtür. İslam Konferansı Örgütü 1969'da Mescid-i Aksa'nın kundaklanması üzerine Rabat'ta kuruldu, merkezi Cidde'dedir; üyeler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel dayanışmayı amaçlar, 2011'de adı İslam İşbirliği Teşkilatı oldu (Türkiye üyesidir). Yumuşama Dönemi'nde 1975 Helsinki Nihai Senedi ile Avrupa'da güvenlik, iş birliği ve insan hakları ilkelerini koyan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK), Soğuk Savaş sonrası 1995'te kalıcı örgüt AGİT'e dönüştü (merkezi Viyana); seçim gözlemi ve çatışma önleme yapar.

    Sınav ipucu: Merkez ezberi: İİT Cidde; OPEC ve AGİT Viyana; NATO Brüksel; BM New York; UNESCO Paris. AGİK (konferans, 1975) → AGİT (teşkilat, 1995) dönüşümü yıl sorusu olarak gelir.

    Soru 7Üye ülkeler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini amaçlayan, merkezi Cidde'de bulunan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
    2. B)İslam İşbirliği Teşkilatı
    3. C)Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü
    4. D)Karadeniz Ekonomik İş Birliği
    5. E)Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Merkezi Cidde'de bulunan ve üye ülkeler arasında iş birliğini amaçlayan örgüt İslam İşbirliği Teşkilatı'dır. Karadeniz Ekonomik İş Birliği'nin merkezi İstanbul'da olduğundan ve NATO askerî nitelikli bulunduğundan doğru yanıt değildir.

    Kolay · Test 1

    Soru 79Petrol üreten ülkeler arasında üretim ve fiyat politikalarında iş birliğini sağlamak amacıyla 1960'ta kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)OECD
    2. B)NATO
    3. C)AGİT
    4. D)UNICEF
    5. E)OPEC

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) 1960'ta kurulmuş ve özellikle 1973 Petrol Krizi'nde etkili olmuştur. OECD ekonomik iş birliği ve kalkınma alanında, UNICEF ise çocuklara yönelik çalışmalarda faaliyet gösterdiğinden petrol politikalarıyla ilgili değildir.

    Kolay · Test 6

    Soru 106İslam Konferansı Örgütü'nün 2011'de aldığı yeni ad aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Arap Devletleri Birliği
    2. B)İslam İşbirliği Teşkilatı
    3. C)İslam Kalkınma Bankası
    4. D)Körfez İş Birliği Konseyi
    5. E)İslam Ülkeleri Parlamento Birliği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1969'da kurulan İslam Konferansı Örgütü, 2011'de İslam İşbirliği Teşkilatı adını almıştır. Arap Devletleri Birliği yalnızca Arap ülkelerini kapsayan ayrı bir örgüttür; İslam Kalkınma Bankası ise teşkilata bağlı bir finans kuruluşudur.

    Orta · Test 8

24. 24.Çevre sorunları ve zirveler: Stockholm (1972), Montreal (1987), Rio (1992), Kyoto (1997), Paris (2015)

    Sanayileşme ve fosil yakıt kullanımı atmosferdeki sera gazlarını artırdı; sonucu küresel ısınma ve iklim değişikliğidir (buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, kuraklık). Çevre ilk kez 1972 Stockholm BM İnsan Çevresi Konferansı'nda uluslararası düzeyde ele alındı ve BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu. 1987 Montreal Protokolü ozon tabakasını incelten maddeleri sınırlandırdı. 1992 Rio de Janeiro Yeryüzü Zirvesi'nde (BM Çevre ve Kalkınma Konferansı) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ile Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi imzaya açıldı; taraf devletler her yıl Taraflar Konferansı (COP) adıyla toplanarak uygulamayı gözden geçirir. 1997 Kyoto Protokolü gelişmiş ülkelere sera gazı azaltma yükümlülüğü getirdi; 2015 Paris Anlaşması küresel ısınmayı 2, mümkünse 1,5 derecede sınırlamayı hedefledi ve bütün ülkelere ulusal katkı sorumluluğu yükledi. Türkiye Paris Anlaşması'nı 2021'de onayladı.

    Sınav ipucu: Kronoloji: Stockholm 1972 → Montreal 1987 → Rio 1992 → Kyoto 1997 → Paris 2015. Montreal "ozon", Kyoto ve Paris "sera gazı/iklim" ile eşleşir; karıştırılır.

    Soru 921992'deki Rio Zirvesi'nde imzaya açılan ve iklim değişikliğiyle mücadelenin uluslararası çerçevesini oluşturan sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Montreal Ozon Protokolü
    2. B)İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi
    3. C)Kyoto İklim Protokolü
    4. D)Paris İklim Anlaşması
    5. E)Stockholm İnsan Çevresi Konferansı Bildirisi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 1992'de Rio Zirvesi'nde imzaya açılmış; Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması bu sözleşme temelinde geliştirilmiştir. Montreal Protokolü ise 1987'de ozon tabakasının korunmasına yönelik olarak kabul edilmiştir.

    Kolay · Test 7

    Soru 14Ozon tabakasını incelten maddelerin üretim ve kullanımını sınırlandırmak amacıyla 1987'de kabul edilen protokol aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kyoto Protokolü
    2. B)Rio Bildirgesi
    3. C)Paris Anlaşması
    4. D)Montreal Protokolü
    5. E)Ramsar Sözleşmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Ozon tabakasının korunmasına yönelik 1987 tarihli belge Montreal Protokolü'dür. Kyoto Protokolü sera gazı salımıyla ilgili olup 1997'de kabul edildiğinden doğru yanıt değildir.

    Kolay · Test 1

    Soru 51İklim değişikliğiyle mücadele amacıyla 2015'te kabul edilen ve küresel sıcaklık artışının sınırlandırılmasını hedefleyen anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kyoto Protokolü
    2. B)Montreal Protokolü
    3. C)Basel Sözleşmesi
    4. D)Ramsar Sözleşmesi
    5. E)Paris Anlaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Paris Anlaşması 2015'te kabul edilmiş ve küresel sıcaklık artışının sınırlandırılmasını hedeflemiştir. Kyoto Protokolü 1997'de kabul edilmiş bir önceki aşamadır; Montreal Protokolü ise 1987'de ozon tabakasının korunmasına yönelik olarak imzalanmıştır.

    Kolay · Test 4

25. 25.Sürdürülebilir kalkınma, Binyıl Kalkınma Hedefleri (2000) ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (2015)

    Sürdürülebilir kalkınma, gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan bugünün ihtiyaçlarını karşılamaktır; kavram 1987 Brundtland Raporu ("Ortak Geleceğimiz") ile tanımlandı, 1992 Rio Zirvesi'nde dünya gündemine oturdu. BM 2000'de aşırı yoksulluğu yarıya indirme, temel eğitimi yaygınlaştırma, çocuk ölümlerini azaltma ve salgın hastalıklarla mücadele gibi sekiz maddelik Binyıl Kalkınma Hedefleri'ni (2015'e kadar) benimsedi; 2015'te bunların yerini yoksulluktan iklim eylemine, temiz sudan toplumsal cinsiyet eşitliğine uzanan 17 amaçlı Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (2030 Gündemi) aldı. UNESCO'nun 1972 Dünya Mirası Sözleşmesi kültürel ve doğal varlıkları insanlığın ortak mirası sayarak koruma altına alır; kurak bölgelerde toprağın verimini yitirmesi olan çölleşmeyle mücadele için 1994'te ayrı bir BM sözleşmesi yapıldı.

    Sınav ipucu: Sekiz hedef = 2000 Binyıl; 17 amaç = 2015 Sürdürülebilir Kalkınma. Kavram sorusunda "gelecek kuşaklar" ifadesi sürdürülebilir kalkınmanın anahtarıdır.

    Soru 126Birleşmiş Milletler'in 2000 yılında benimsediği; aşırı yoksulluğun yarıya indirilmesi, temel eğitimin yaygınlaştırılması ve salgın hastalıklarla mücadele gibi sekiz hedeften oluşan ve 2015'e kadar uygulanan program aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kyoto Protokolü
    2. B)Kopenhag Kriterleri
    3. C)Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
    4. D)Binyıl Kalkınma Hedefleri
    5. E)İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Birleşmiş Milletler'in 2000 yılındaki Binyıl Zirvesi'nde kabul edilen Binyıl Kalkınma Hedefleri, 2015'e kadar ulaşılması öngörülen sekiz hedeften oluşur. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ise bu programın süresi dolduktan sonra, 2015'te benimsenen ve 2030'u hedefleyen on yedi amaçlık yeni çerçevedir; tarihleri karıştırılmamalıdır. Kyoto Protokolü 1997'de kabul edilmiş olup sera gazı salımlarının azaltılmasıyla ilgilidir, kalkınma programı değildir. Kopenhag Kriterleri 1993'te belirlenmiş Avrupa Birliği üyelik ölçütleridir; Birleşmiş Milletler ile ilgisi yoktur. Cevap D.

    Orta · Test 9

    Soru 80Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nın kapsamı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Yalnızca askerî ve güvenlik konularını düzenlemesi
    2. B)Yalnızca gelişmiş ülkeleri bağlaması
    3. C)Ekonomik, toplumsal ve çevresel hedefleri kapsaması
    4. D)Yalnızca uluslararası ticaret kurallarını belirlemesi
    5. E)Yalnızca nüfus sayımını düzenlemesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Bu amaçlar yoksulluk, eğitim, sağlık, eşitlik, iklim ve çevre gibi alanları bir arada ele alır ve bütün ülkeleri kapsar. Yalnızca askerî konulara ya da ticaret kurallarına ilişkin olduğu savı kapsamla bağdaşmaz.

    Orta · Test 6

    Soru 81Birleşmiş Milletler tarafından 2015'te benimsenen ve yoksulluğun azaltılmasından iklim eylemine kadar geniş bir alanı kapsayan hedefler aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
    2. B)Kopenhag Üyelik Kriterleri
    3. C)Maastricht Parasal Birlik Kriterleri
    4. D)Helsinki Nihai Senedi İlkeleri
    5. E)Bandung Konferansı İlkeleri

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları 2015'te benimsenmiş ve 2000'deki Binyıl Kalkınma Hedefleri'nin yerini almıştır. Kopenhag ve Maastricht kriterleri Avrupa Birliği'ne ilişkindir; Bandung İlkeleri ise 1955'te bağlantısızlık çizgisini ortaya koyan ilkelerdir.

    Kolay · Test 6

Karıştırılan noktalar yan yana

Sık düşülen tuzaklar

• ⚠Berlin Duvarı'nın yıkılışı (1989), Almanya'nın birleşmesi (1990) ve SSCB ile Varşova Paktı'nın dağılması (1991) aynı yıl sanılır; üç ayrı yıldır ve sıralama sorusu tam bu sırayla gelir.
• ⚠Avrupa Konseyi (1949, Strazburg; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin bağlı olduğu ve Türkiye'nin 1949'dan beri üyesi olduğu örgüt) ile AB'nin organları olan AB Konseyi ve AB Zirvesi karıştırılır; Avrupa Konseyi AB'nin parçası değildir, üyesi olmak için AB üyeliği gerekmez.
• ⚠Uluslararası Adalet Divanı ile Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ikisi de Lahey'dedir; ama Divan BM'nin ana organıdır ve devletler arası uyuşmazlığa bakar, Ceza Mahkemesi 1998 Roma Statüsü ile kurulan bağımsız bir mahkemedir ve soykırım, insanlığa karşı suç, savaş suçu işleyen bireyleri yargılar (Türkiye taraf değildir).
• ⚠Türkiye–AB takviminde Gümrük Birliği (1996) adaylıktan (1999) öncedir; "aday olduktan sonra gümrük birliğine girdi" ya da "2005'te üye oldu" ifadeleri yanlıştır, 2005 müzakerelerin başlangıcıdır.
• ⚠Körfez Savaşı (1991) BM Güvenlik Konseyi kararıyla ve geniş bir koalisyonla, Irak Savaşı (2003) BM kararı olmadan ABD-İngiltere işgaliyle yapıldı; ikisi "Irak'a müdahale" diye tek olay sanılır.
• ⚠Türk Keneşi ile Türk Devletleri Teşkilatı aynı örgütün eski ve yeni adıdır (2009 Nahçıvan Anlaşması ile kuruldu, 2021'de ad değişti); TÜRKSOY (1993, kültür-sanat) ve TİKA (1992, kalkınma yardımı) ise ayrı kuruluşlardır.
• ⚠Montreal Protokolü (1987) ozon tabakasını incelten maddelerle ilgilidir; sera gazı ve iklim için Kyoto (1997) ile Paris (2015) gelir; "Kyoto ozonu korur" eşleştirmesi yanlıştır.
• ⚠Binyıl Kalkınma Hedefleri (2000, sekiz hedef, 2015'e kadar) ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (2015, on yedi amaç, 2030'a kadar) karıştırılır; "sekiz hedef" ifadesi Binyıl'ı işaret eder.
• ⚠24 Ocak Kararları 12 Eylül darbesinden önce Demirel hükûmeti tarafından alınmıştır; darbe yönetiminin kararı sanılır, oysa askerî yönetim bu programı yalnızca sürdürmüştür.
• ⚠SSCB ve Çekoslovakya büyük ölçüde barış içinde dağıldı, Yugoslavya ise kanlı savaşlarla; "üç dağılma da çatışmasız tamamlandı" yargısı yanlıştır.